Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

Franco gastou 226 millóns en honrar aos seus caídos.

O réxime organizou a exhumación só dos mortos do seu bando na década de 1950. O Goberno dispuxo de fondos públicos ilimitados para trasladar corpos a Cuelgamuros.



Francisco Franco e a súa cúpula o 1 de abril de 1959, data de inauguración do Val dos Caídos



Franco nin perdoou nin esqueceu. Os mapas de fosas elaborados polos gobernadores civís na década de 1950, aos que tivo acceso Público, reflicten a exhaustividad dun réxime que buscou a cada caído franquista para o seu traslado ao Monumento dos Caídos, sen reparar nas vítimas republicanas. Do Ministerio de Gobernación saíron decenas de circulares que pedían información sobre os que Franco chamaba en 1940 "os nosos mortos". Os gobernadores detallaron a situación de cada fosa en cada pobo e ocultaron a todos os vermellos fusilados. O motivo é sinxelo: non eran "heroes e mártires da Cruzada de Liberación nacional", como esixía o proxecto de Franco.

O Consello das Obras do Monumento aos Caídos deixouno claro en maio de 1958: "Un dos principais fins que determinaron a construción (...) foi o de dar sepultura a quen foron crucificados por Deus e por España e a cuantos caeron na nosa Cruzada, sen distinción do campo en que combateron, segundo esixe o espírito cristián que inspirou aquela magna obra, con tal que fosen de nacionalidade española e relixión católica".

O complexo custou o equivalente a 30 estadios Santiago Bernabéu

A documentación do mausoleo de Franco, gardada no Arquivo Xeral da Administración de Alcalá de Henares, revela que o franquismo organizou e pagou a súa propia memoria histórica sen reparar en gastos. O dato dado por válido polos historiadores da suma de diñeiro gastado foi publicado por Daniel Sueiro en 1976. En total, gastaron 1.086 millóns de pesetas. A actualización dese montante á economía actual revela que é unha cantidade equiparable a 226 millóns de euros, unha cifra similar ao orzamento da obra da Cidade das Artes e as Ciencias de Valencia. Comparado cunha estrutura da época, co diñeiro público gastado no Val dos Caídos e o proxecto para darlle uso poderíanse construír 30 estadios como o Santiago Bernabéu, inaugurado en 1947 tras un investimento de 35 millóns de pesetas.

A pesar de que a suma total non reflicte un dispendio escandaloso, nun Estado que en 1959 aínda trataba de deixar atrás a autarquía, a documentación de Gobernación sinala que houbo barra libre de fondos públicos. Unha dos cartafol do arquivo acumula as facturas dos días previos á inauguración do Val: ?45 bolsas de merenda para o desprazamento de familiares de caídos a Cuelgamuros. Total, 2.700 pesetas no restaurante O Zaguán?. O hostaleiro de Salamanca tivo o detalle de aforrarlle ao Estado un 1,30% de desconto: 35 pesetas, segundo sinala a factura.

O prezo dos cadaleitos individuais era de 141 pesetas

Os principais gastos, á parte das obras, chegaron dos traballos de exhumación. O gobernador civil de Madrid escribe ao ministerio unha carta que desmenuza os gastos das aperturas das fosas de Griñón, onde estaba o cemiterio militar dos golpistas na fronte de Madrid. "1.500 caixas unipersonais 211.500 pts. 200 caixas colectivas para 1.685 restos: 110.400 pts.·, detalla a misiva. Incluído o salario de 90.000 pts. de 50 obreiros a 60 pts. diarias, os seus 50 uniformes por 14.750 pts., os seus pares de botas de goma por 6.100 pts. e demais gastos de transporte, a exhumación de Griñón supuxo 627.050 pts.

O Goberno orzou cada detalle. Un arquitecto deseñou como debían ser as caixas de madeira de piñeiro nas que depositar os restos exhumados. Había dúas posibilidades: as individuais e as colectivas. O prezo das primeiras, usadas xeralmente para aqueles restos que podían ser identificados, era de 141 pesetas. As colectivas, deseñadas como baúis para almacenar os restos das fosas grandes, como as de Paracuellos do Xarama, custaban 550 pesetas.

Un reconto anual posterior á inauguración do complexo funerario establece o pago de 333.033 pts. en caixas pagas por Patrimonio Nacional.

Dúas décadas despois do final da "gloriosa cruzada", o 1 de abril de 1959, inaugúrase o Monumento Nacional aos Caídos. Franco culmina o seu gran soño no espectacular emprazamento natural que xa ensinou en 1940 ás autoridades nazis e fascistas que asistiron ao primeiro aniversario de ?a vitoria?.

Os arquivos foron dixitalizados no 2008 por orde de Garzón

"Eran os anos dunha Europa nazi e naqueles momentos non estaba cicatrizada a ferida da guerra. Pensaba inauguralo moito antes, pero 20 anos despois xa non é o mesmo, e mesmo Falanxe estaba fóra do Goberno", analiza o historiador Julián Casanova.

En 1959, quedaron atrás todos os anos de traballos de presos e os traslados de corpos desde todos os puntos de España. A burocracia franquista xerou documentación para encher 12 caixas que, grazas ao proceso xudicial contra os crimes do franquismo iniciado polo xuíz Baltasar Garzón, foron dixitalizadas hai un ano.

A Fiscalía da Audiencia Nacional impediu que Garzón xulgase aos culpables de roubar corpos de republicanos. Ante as dificultades atopadas nalgunhas zonas, onde as familias franquistas negáronse ao traslado dos seus mortos a Madrid, o Ministerio de Gobernación autorizou a abordaxe de fosas de republicanos.
Republicanos enterrados

A historiadora Queralt Solé revela no seu libro "Els morts clandestins". Lles fosses comúns da guerra civil a Catalunya (1936-1939) que o Goberno decidiu levar republicanos ao Val xa antes de 1959. "Franco inaugurouno con republicanos dentro", destaca Solé.

"Eran os anos dunha Europa nazi e naqueles momentos non estaba cicatrizada a ferida da guerra"

Aquela macabra manobra foi ocultada á opinión pública e ás propias familias dos trasladados. Os historiadores revisionistas utilizan este dato para manter imperturbable a verniz franquista que trata de outorgar ao complexo un aroma de reconciliación. O abade actual que dirixe a basílica, Anselmo Álvarez Osb, reivindicou nunha carta o pasado 14 de setembro publicada en ABC que a "xénese do Val é o memorial das vítimas que, irmáns de patria e estirpe, debían repousar baixo as mesmas bóvedas e recibir os mesmo sufraxios".

O abade aludía a "máis de 35.000 republicanos e nacionais" que, na súa opinión, descansan nun lugar que pretende "a memoria da convulsión sufrida na convivencia nacional". Álvarez non repara nos mapas que escrupulosamente saltan polos lugares onde a represión franquista non aforrou o derramamiento dunha pinga de sangue dos seus inimigos.

No mapa da provincia de Granada, por exemplo, unha frecha sinala que é necesario trasladar os restos de oito mortos de Motril, tres de Puente Genil ou 72 da cidade de Granada. Nada di dos 2.500 paseados no barranco de Víznar.