Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

"Ninguén quixo axudarnos. Tiñamos 10, 5 e un ano, pero eramos vermellos. Perigosos"

Ao pai de Felipe, alcalde socialista de Valdetorres, fusilárono. A súa nai foi liberada, pero morreu ao pouco tempo


"Sabedes volver a casa?", preguntaron os falanxistas a tres nenos de 10, 5 e un ano mentres levaban aos seus pais. O maior, Felipe Gallardo, dixo que si. "Agarrei ao meu pai pola cintura, soltoume, e xa non lle vin máis", conta hoxe, con 84 anos. Cunha irmá da man e outro sobre os ombreiros, Felipe volveu a casa. Pero ao chegar, estaban a saqueala os falanxistas, así que tivo que buscar outro refuxio. "Ninguén quixo axudarnos porque lles dabamos medo. As familias dos nenos cos que eu xogaba no colexio tampouco. Eramos vermellos, perigosos".

Pasou aquela primeira noite nun alpendre sen tellado polos bombardeos. O seu irmán pequeno, lembra, non deixou de chorar. Finalmente, unha muller achegouse e deixoulles mantas e comida. Non quixo levarllos á súa casa.

Non queremos vinganza, senón xustiza

Ao pai de Felipe, Pedro Gallardo, alcalde socialista de Valdetorres, o levaran á praza de touros de Badaxoz, e á súa nai, Feliciana Gómez, á prisión de Trujillo. A familia garda como un tesouro as cartas que se escribiron de cárcere a cárcere. En sóbrelos, xunto ao obrigado Arriba España, hai fotos de Franco, Hitler e Mussolini.

Tiña só 10 anos, pero Felipe empezou a ter medo de morrerse. Pensou que ían ir a por el. "Mataron a unha nena de 14 porque vira algo", lembra. "Mataban os nenos que viran demasiado e tiñan idade suficiente para contalo". A súa curmá decidiu sacalo de alí. "Disfrazouse de falanxista e acompañoume en tren a Huelva". Os seus dous irmáns quedaron cos avós.

Ao seu pai condenárono á morte por adhesión á rebelión e o 13 de xuño de 1940 executaron a sentenza. "É un insulto!", clama a súa neta. "El era o rebelde? El, que fora votado alcalde do seu pobo, que xamais collera unha arma? Mataban a todos os que traballaban para o Goberno lexítimo da República: alcaldes, mestres...".

Pedro Gallardo tiña o día que o mataron 46 anos. Por idade non había ir á fronte, o destinaran a tarefas administrativas. "Grazas a ese posto puido mediar para que non matasen a dous falanxistas", conta Purificación Gallardo, a súa neta. "Con el non fixeron o mesmo".

Mataban a todos os que traballaban para o Goberno lexítimo da República: alcaldes, mestres...

Feliciana pasou tres anos máis en prisión despois de recibir a última carta do seu marido. Arroxárona a unha cuneta, viva, pero case morta, "para que non tivesen que rexistrar outro falecemento en prisión", conta a súa neta. "Tivo sorte de que a atopou un médico que lla levou e logrou salvala".

Estaba tan delgada que Felipe Gallardo non coñeceu á súa nai cando a volveu a ver. Feliciana sufrira moito: polo que lle fixeron e polo que vira. "Mataban a tantos naquel cárcere que as descargas facían ladrar aos cans e molestaban aos señoritos. Así que empezaron a levar aos presos a unha nave, onde lles ataban pés e mans e machucábanlles a cabeza a golpes ata que morrían. Ás presas como á miña nai facíanas ir limpar logo para que queda todo listo para o día seguinte, para a próxima quenda. Se exhumaran naquela nave, verían que o que digo é totalmente certo", conta Felipe.

Feliciana non aguantou moito máis e morreu pouco despois. Ao volver ao pobo, non a deixaron reabrir o seu negocio, unha tenda onde antes da Guerra Civil vendía comida e teas coas que se gañaba a vida.

Para entón, aquela familia tiña a oito membros asasinados e arroxados a fosas e cunetas, o maior de 70 anos e o máis novo de 20. "Mataron o meu avó, ao meu pai, a catro tíos, á miña curmá e á súa nai", relata Felipe Gallardo. "A elas dous por ser mulleres de republicanos", engade Purificación. Non saben onde están os corpos. "Non figuran en ningún rexistro. Son desaparecidos". O irmán pequeno de Felipe estivo a piques de correr a mesma sorte. Cando tiña 16 anos, falsificou a súa documentación para facerse garda de asalto. Foi capturado polo bando gañador da guerra, trasladado ao campo de concentración de Castuera e despois, ao Val dos Caídos, onde traballou na súa construción. Purificación lembra como un día quixo levarlles ao mausoleo. "Cando iamos pola estrada tivemos que parar. Dixo que era incapaz de entrar naquel sitio".

"En 1963, o meu tío pediu un aumento de soldo na empresa onde traballaba, de construcións aeronáuticas, en Xetafe. Torturaráronlle durante 15 días con arames, descargas eléctricas...", relata Purificación. A familia decidiu afastarse o máis posible de Franco e emigrou a Australia. "En España o meu pai tiña medo todo o tempo. Porque en España no sesenta seguía sendo 'fillo de vermellos'. Volveron en1985. A Felipe gustoulle contar a súa historia no Supremo, pero emociónase moito. A súa filla, Purificación, que asistiu a todas as sesións até onte, insiste na mensaxe de todos: "Non queremos vinganza, senón xustiza".