Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

Xuízo a garzón por investigar o franquismo
"Aos cadáveres botábaselles cal vivo e xuntábaselles coma se fosen arenques"

A última testemuña do xuízo relata os fusilamentos da tapia do cemiterio de Ciriego (Cantabria)

O xuízo contra o maxistrado Baltasar Garzón por investigar o franquismo continuou coas terribles historias dos familiares de represaliados. Tras suspender a vista media hora para dar tempo a que chegase a última testemuña da defensa de Garzón, o xuízo continuou coa declaración de Antonio Ontañón Toca, presidente da asociación cántabra Heroes da República e a Liberdade. A testemuña é autor do libro Rescatados do esquecemento, no que plasmou unha investigación de 30 anos, desde o verán de 1937 a 1948, "que é cando máis se pon de manifesto a represión franquista en Santander", dixo.

Afirma no libro que a todas as vítimas trátallas domo "descoñecidas". "Eu á conclusión á que chego é que había unha consigna que viña dicir que dos vermellos non quedase nin rastro. En aplicación desta, o que se facía na tapia oeste do cemiterio de Ciriego era a execución e a desaparición. Era a morte física e a desaparición xurídica", afirmou.

Unha vez celebrados os consellos sumarísimos urxentes e ditadas as condenas, segundo a testemuña, quedaba a execución pendente. Á data sinalada, acudíase na prisión o xefe do piquete ao seis da mañá, unha hora antes dos fusilamentos, e o director entregáballe o número de presos a executar. A media era entre 13 e 16. "Esa era precisamente a cabida de cada camión, aínda que houbo días de 42 execucións", relatou Ontañón.

"A partir de agosto de 1937, o capelán castrense do cemiterio de Ciriego e encargado do rexistro xeral, seguía consígnaa de que había que desaparecelos. De modo que, a final de cada mes, consignaba o número de executados e a fosa a que eran arroxados". Segundo o relato do investigador, as fosas comúns no cemiterio eran gabias cavadas para 100 executados. "Aos cadáveres se lles acaldaba (botábaselles cal vivo) como aos arenques para que houbese cabida suficiente. Botábanse paletadas de cal vivo, capa a capa, así ata que se cubría a uns cen por gabia. Como mínimo hai 12 gabias con 100 cadáveres en cada unha. A todos eles descoñecíaselles. Non hai constancia escrita dos nomes de todos porque o previsto era executalos e desaparecelos", concluíu Ontañón.

Preguntado por que presentaron a denuncia na Audiencia Nacional, a testemuña contestou: "Decatámonos pola prensa das desaparicións que se denunciaron na Audiencia Nacional. Faltounos tempo para acudirnos nas actuacións. Temos coñecemento de que son crimes de lesa humanidade que non prescriben. Queremos adherirnos para que isto investíguese".

Antes tentaran unha denuncia nun xulgado de Torrelavega, pero non lles fixeron caso. Ontañón explicou despois que en Cantabria só puideron facer identificacións de campo. "Pero temos", dixo, "un compromiso moral e ético cos desaparecidos para investigar até onde sexa humanamente posible para atopalos e, se é posible, devolverllos ás familias". Segundo os primeiros cálculos, hai uns 2.500 desaparecidos en Cantabria.

O primeiro das testemuñas de hoxe foi Antonio Solsona, da Asociación de Memoria Histórica de Castelló, quen relatou como ao seu pai aplicáronlle a "lei de fugas".

"O 4 de outubro de 1947, ao redor do mediodía, presentouse o capitán da Garda Civil Maximino Cobo e leváronllo a el e a un veciño, Salvador Cabrera. Non deron ningunha razón oficial de porqué leváronllos", manifestou Solsona.

A preguntas do defensor de Garzón, Gonzalo Martínez-Fresneda, engadiu que o seu pai "non tiña relación cos maquis", pero deulles para comer no tres ou catro ocasiones que foron pola súa casa. "Supoño que esa foi a razón. Do meu pai sabemos que está morto, pero o cadáver non o recuperamos. No ateigado puxeron que tentou escaparse". Con todo, Solsona está convencido de que ao seu pai aplicáronlle a lei de fugas.

Emilio Silva Barreira, da Asociación da Memoria Histórica que representa a todo o Estado, dixo que leva 8 anos buscando desaparecidos porque el é neto de desaparecido e quere axudar a todas esas familias. Atopou a fosa do seu avó grazas a un amigo do seu pai. A súa familia pensou que o cadáver estaba nas montañas de Ponferrada pero estaban no pobo de Priaranza do Bierzo. Aínda non coñecen a identidade de todos os enterrados alí aínda que os restos do seu avó están identificados.

A testemuña dixo que os asociados, "autodidactas moitos de nós", xurdiron porque había unha demanda da xente. "Temos un arquivo presentado ante Nacións Unidas con máis de 12.000 casos de desaparicións en toda España. Utilizamos un protocolo Nacións Unidas para facer unha reclamación destes casos. Dese protocolo fanse preguntas básicas. Na maioría dos casos a xente non sabe que pasou, máis aló de que llos levaron".

En agosto de 2002, presentaron en Xenebra unha denuncia sobre 64 casos de desaparecidos. "Non sabiamos como facer, foi un proceso de maduración. Cando abrimos unha fosa, facemos unha notificación de que apareceron restos humanos. En 2002, un xuíz fixo unhas probas de ADN. Pero foi un proceso de maduración, moitos non se sentiron vítimas e tiveron que pasar unha travesía de moitos anos, de moitos medos, moitos anos de esforzo. Estaban educados para calar, como foi o meu caso. Hai que reunir forzas para chegar a facer unha denuncia colectiva", manifestou Emilio Silva.

"Queremos que a Xustiza actúe", proseguiu. "As exhumaciones xa as levamos nós, son unha parte do problema, pero queremos que a xustiza actúe como cando a alguén o secuestran, o torturan e aparece con dous tiros na cabeza."

Sobre as axudas económicas que reciben, precisou que cando fan unha exhumación, presentan un proxecto e a subvención destínase a pagar máquinas e a pagar ás persoas que traballan nun procedemento de estudos de restos, ADN, arquivos, etcétera. "Utilizamos profesionais, médicos forenses, antropólogos, biólogos e facémolo con todo o rigor científico que se pode levar a cabo".

Coautor do libro "As fosas de Franco", dixo recibir un par de denuncias por iso, das cales unha chegou ao Supremo, "que fallou ao noso favor". Despois de que Garzón inhibiuse da causa da Memoria Histórica, "seguimos as exhumacións", engadiu, e "estamos persoados en Arxentina nunha causa que levan alí".

A testemuña manifestou que por mor da denuncia que presentaron en Xenebra reclamouse ao Goberno español aplicar unha resolución de Nacións Unidas, segundo a cal, o Estado tiña que facer o posible por atopar eses corpos, pero non houbo resposta por parte do Goberno español. Cando se refire ao Estado, tamén se refire "ao Poder Xudicial, que ten que facer o posible por perseguir eses crimes", precisou. Tampouco se resolveu a queixa que presentaron ante o Defensor do Pobo en 2003.

A preguntas do fiscal, precisou que se a súa asociación está persoada en Arxentina, é "porque queremos xustiza, e entendemos que as desaparicións poden ser materia de xustiza universal e habemos ir alí por se desde alí pódese obter esa xustiza". Nese proceso en Arxentina está a investigarse desde 1936 até 1977. "Igual que España aplicou a xustiza universal, se un xuíz arxentina vai ser a que investigue eses crimes, nós estamos aí. A xuíz arxentina ha pedido información ao Goberno español a mediados de decembro e que nós saibamos non houbo resposta", concluíu.

Proba documental

Previamente, dentro da fase de proba documental, deuse lectura ao auto polo que Garzón rexeitou investigar unha querela contra Santiago Carrillo na que se lle consideraba suposto responsable dos fusilamentos de Paracuellos do Xarama.

O propio Garzón explicou no seu interrogatorio, o pasado día 31, que rexeitou esa querela porque nese asunto non había nada que se referise a un delito contra altos organismos da nación. En cambio, no caso do franquismo, a querela contemplaba un "plan sistemático" para eliminar a dirixentes da Segunda República lexitimamente elixidos. Por tanto, Garzón rexeitou ser competente porque se trataba de crimes que debían ser investigados polo xulgado do lugar en que foron cometidos. "Pódese aceptar ou non, pero está perfectamente explicado e razoado", dixo entón Garzón.

A proposta do avogado de Garzón, Gonzalo Martínez-Fresneda, deuse lectura ao voto particular de tres maxistrados da Audiencia Nacional que apoiaron a investigación de Garzón e disintieron da opinión do Pleno da Audiencia, que ordenou o arquivo da causa.