Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

Hilda e Carmen, dúas mulleres valentes

O acto de apoio ás vítimas do franquismo celebrado onte no teatro Belas Artes de Madrid recolleu os testemuños dalgúns represaliados entre música, poesía, vídeos e fotografías


Carmen Arrojo e Hilda Farfante

Unha historia de amor truncada e unha infancia condenada á orfandade. A Carmen Arroxo (Madrid, 1918) e a Hilda Farfante Gayo (Cangas del Narcea, 1931), noiva unha e filla outra de fusilados, non lles treme a voz cando falan dos seus recordos ante un auditorio numeroso.

Onte participaron no acto de apoio ás vítimas do franquismo, celebrado no teatro Belas Artes, en Madrid. Puxeron a súa memoria ao servizo do público alí presente, "para que se saiba", dicía Hilda antes de subirse ao escenario.  "Toda a xente que coñecín en Sol dáme forzas", asegura sobre o movemento que desde hai case dous anos reúnese cada xoves na madrileña Porta do Sol con imaxes de desaparecidos durante a represión franquista.

Mentres, Carmen repasaba entre bambalinas o texto que momentos despois tería que recitar ante a platea a rebordar do teatro. Nerviosa e emocionada lía o fragmento da obra de Max Aub "Campo dos Almendros" unha e outra vez co folio pegado aos seus ollos. "Non pasa nada se cambio algunha palabra, non?", sinalou divertida. O que tiña claro é que se a vista falláballe, tiraría de recordos. "Leváronme ao campo de concentración de Albatera desde o  porto de Alacante. Alí estiven unhas horas ata que separaron a homes e mulleres.  Despois a nós leváronnos a un cinema que facía as veces de cárcere". Nese campo de la Vega Baixa alacantina Carmen despediuse do seu noivo Eugenio. "Axudoume a subir ao camión e esa foi a última vez que lle vin; despois fusilárono".

Hilda, algúns anos máis novo que Carmen, e tamén ducha en encarar grandes auditorios, revisaba as súas notas minutos antes de saír ás táboas. Xa no escenario, lanzou o seu berro, "o berro de Hilda", como xa se coñece ao seu vehemente mensaxe. "Berro pola verdade, pola xustiza que tanto merecen. Agora sei que os netos seguiredes gritando. E seguiremos buscando, até cando?".

Pasaron dez anos desde que Hilda sacudiuse o medo e comezou a falar. Desde entón non deixou de facer soar a súa mensaxe. "É algo que me digo cada noite". E asegura que seguirá contando a súa historia a todo aquel que estea disposto a escoitala.

A Carmen, o texto de Aub provocoulle un asalto de recordos antes e despois de saír a escena.  Un deles embazoulle a mirada: "Mentres esperabamos no porto, un home que esperaba xunto ás súas fillas de 13 e 17 anos cortouse o pescozo diante de todos?". Carmen sente que o alarido que escoitou daquelas mozas aínda  resoa nos seus oídos.

A traxectoria vital de Hilda tamén está salpicada de recordos amargos. Cando tiña 5 anos fusilaron aos seus pais, mestres durante a Segunda República. Aínda seguen desaparecidos pero ela mantén a esperanza de darlles unha sepultura digna algún día. É por iso que acudiu ao xuíz Baltasar Garzón. "Impresionoume tanto o que fixo [Garzón] con Pinochet que pensei 'como non vai poder facer o mesmo co que pasou aquí en España'"?".

Carmen e Hilda son dous militantes na loita antifranquista, ambas as mestras e cunha predisposición intacta a ensinar esa historia que para moitos estivo vedada durante moito tempo. Onte,  no teatro Belas Artes ensinaron algúns fragmentos das súas vidas ante as máis de 400 persoas que encheron o patio de butacas.  Hilda seguirao facendo cada xoves na madrileña Porta do Sol. E Carmen continuará abrindo as portas da súa casa a todo aquel que senta curiosidade por escoitar unha historia que non figura nos libros de texto oficiais.