Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

Entrevista: Os procesos contra Garzón H. Janbell e C. Edelstam, Observadores no xuízo
"Garzón é un mártir, como todos os que se sacrifican"


Henrik Janbell e Caroline Edelstam, diante do Supremo.

Aos observadores enviados pola Comisión Internacional de Xuristas (dous venezolanos), Amnistía Internacional (un arxentino) e Human Rights Watch (un británico) ao xuízo contra Baltasar Garzón pola súa investigación dos crimes do franquismo, sumáronse onte dous máis, chegados desde Suecia. Trátase de Henrik Janbell e Caroline Edelstam, presidente e vicepresidenta, respectivamente, da Fundación Edelstam, nome do embaixador sueco que salvou a decenas de xudeus dos nazis e a máis dun milleiro de chilenos de Pinochet.

A véspera da súa primeira sesión ao xuízo admitían estar preocupados. O visto e oído despois no Supremo non serviu para tranquilizarlles: "Estamos moi alarmados", confesaban logo.

"Garzón é unha vítima. Queren desacreditarlle, pero todo isto é un desprestixio para España", asegura Henrik Janbell. "A imaxe que está a dar a xustiza española é a da herdanza dos tempos de Franco".

Para a neta de Edelstam, "Garzón fixo o correcto, asumir a responsabilidade da protección das vítimas e a defensa dos dereitos humanos. É terrorífico pensar que poida que non volva dedicarse nunca á súa profesión por cumprir coa súa deber. É un mártir, como todos os que se sacrifican".

"As vítimas contaron unhas historias terribles durante o xuízo. E nunca obtiveron xustiza, o que significa que España está a violar o dereito internacional e incumprindo varias resolucións de Nacións Unidas", asegura Caroline Edelstam.

Ambos os observadores atopan moitas similitudes entre o embaixador e Garzón. "Acudimos a el pola súa coraxe", explica Janbell. "O avó de Caroline tamén lla xogou por unha causa nun momento moi difícil. E non sempre se lle tratou coa honra que merecía. Cando volveu á súa carreira diplomática, estaba terriblemente danada".

"O meu avó arriscou a súa vida para salvar a doutros. En Noruega fíxose amigo do xefe da Gestapo e pediulle o coche para sacar a xudeus sen que ninguén sospeitase. Escondeulles na súa propia casa. En Chile salvou a máis de mil acodes que buscaban refuxio. Pero pagou un prezo moi alto. Foi declarado persoa non grata. No Ministerio de Asuntos Exteriores odiábanlle. Enviáronlle a un arquivo a apilar papeis. Perdeu a súa carreira e abandonáronlle moitos amigos. Morreu bastante só", explica Caroline Edelstam. "O meu avó, como Garzón, tentou dar protección ás vítimas. Cando un Goberno falla ao protexer á súa xente, teno que facer a comunidade ou o dereito internacional", insiste.

A ambos os observadores preocúpalles que o xuízo contra Garzón teña un efecto intimidatorio sobre outros xuíces. "Tamén pode servir de inspiración", afirma Edelstam, "pero sen dúbida vai limitar a moitos".

A Fundación escolleu a Garzón como o seu representante en Europa para o xurado do premio que entregan en abril e que pretende ser o Nobel dos dereitos humanos. Agora ven con perplexidade á súa fichaxe sentada no banco. "Tentamos que o premio teña o máximo prestixio. Por iso en cada continente buscamos aos referentes na defensa dos dereitos humanos. Apóianos xente como o expresidente da ONU Kofi Annan; a exmandataria chilena Michelle Bachelet; o xuíz Shirin Ebadi, premio Nobel da Paz en 2003...", explica Edelstam. Para Janbell, Garzón e o embaixador Edelstam "parecíanse tamén moito na creatividade para resolver situacións complicadas. Eu creo que tiñan un carácter moi parecido. Se non fose porque está no xurado, teriamos que darlle o premio a el". Henrik Janbell foi detido e enviado a un campo de concentración chileno durante a ditadura de Pinochet, procesado por Garzón en 1998.

Ao saír onte do Supremo, tiveron oportunidade de saudar a Garzón. Seguía afónico. "E sorprendentemente tranquilo".