Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

Os últimos soldados descoñecidos

O xornalista Jorge Martínez Reverte relata o esquecemento ao que ambos os bandos da Guerra Civil condenaron aos militares fieis á República


A Guerra Civil tivo moitos protagonistas en ambos os bandos, pero poucos tiveron un papel tan complicado como os militares que permaneceron fieis á legalidade republicana tras o alzamento do 18 de xullo de 1936. O novelista, xornalista e investigador Jorge Martínez Reverte ofreceu onte unha conferencia en Cásaa Museo Casares Quiroga na que falou deste colectivo, aínda marxinado pola historia.

"Foron ignorados polos dous lados. Obviamente, durante o franquismo sumíuselles no esquecemento -explicou Reverte á OPINIÓN antes da súa charla-, pero entre os derrotados tamén, porque quen escribiron a historia desde ese lado foron partidos como o Partido Comunista, que estaba máis interesado en dar gloria ás milicias que ao Exército Popular".

A estas circunstancias hai que sumarlle o apoio maioritario que determinados sectores do exército proporcionaron ao golpe: "Non hai cifras pechadas, pero máis do 50% dos militares apoiaron o levantamento, sobre todo quen mandaban tropas operativas. Non houbo un apoio máis maioritario porque se levou con segredo, pero a porcentaxe dos que deron un paso á fronte para defender á República non foi nada alto".

O ostracismo historiográfico ao que se condenou aos militares republicanos ha provocado que as súas figuras máis destacadas non sexan coñecidas popularmente, como si o son o comunista Enrique Líster, o anarquista Buenaventura Durruti e o panteón de heroes e mártires que se construíu o franquismo: "Hai militares famosos entre os defensores da legalidade, como o xeneral Vermello ou o xeneral Miaja, pero é verdade que aínda estamos a empezar a saber deles". "Un dos máis relevantes foi Vermello, de quen atopei os seus escritos sobre a guerra. El organizou o Exército Popular, e acabou mandándoo até o final da guerra -apuntou o xornalista madrileño-. E logo estaba Miaja, que foi o único que derrotou a Franco no campo de batalla, primeiro na batalla de Madrid, e logo na de Valencia".

Outro dos mitos interesados que pretende abolir Reverte é o da ineficacia militar das tropas republicanas: "Non sería un exército tan deficiente cando logrou resistir durante tres anos a outro mellor armado, abastecido por Alemaña e Italia e cunhas tropas fogueadas no combate, como eran os mercenarios de África".

A Guerra Civil e a ditadura de Franco seguen marcando ao país, como demostra o xuízo ao que está a ser sometido o xuíz Baltasar Garzón por pretender xulgar os crimes do franquismo. "Sobre este asunto teño dúas cousas que dicir, que en aparencia son contraditorias pero que non o son en absoluto; por unha banda paréceme que hai unha caza repugnante contra o xuíz Baltasar Garzón, cuns motivos indignos, e doutra banda creo que a instrución de Garzón sobre os crimes do franquismo ten toques caprichosos. Pero iso non é suficiente para que unha asociación de extrema dereita apoiada por un xuíz que parece que perdeu a razón lévelle a xuízo", concluíu.