Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

«Na fosa común, penso que todos son o meu avó e o meu tío».

Javier Bartolomeu Neto e sobriño de fusilado.



Javier Bartolomé.


O paso de anos e xeracións non puido borrar un dos puntos máis negros da historia contemporánea española: a represión e asasinato de miles de persoas lonxe das trincheiras. Na Rioxa, máis de 2.000 'rebeldes', segundo a terminoloxía do réxime de Franco, foron asasinados en cunetas, tapias de cemiterios e lugares de difícil acceso. Algúns, mesmo, foron levados fóra da comunidade no último 'paseo'. Membros da UXT e a CNT de Castiñeiras, Grañón, Tormantos ou Santo Domingo morreron na Pedraja entre xullo e novembro do 36. Agora, familiares como Javier Bartolomeu, que perdeu ao seu avó e a un tío, esperan poder velar os seus restos «sen vinganzas, pero sen esquecemento».

- Por que morreron o seu avó e o seu tío?

- Non había ningunha acusación. O único é que eles estaban implicados na UXT. Por exemplo, organizaran quendas de peonadas para que nunca fosen as mesmas persoas as que fixesen espigóns no río Oja e cousas así, de traballadores. Pero nunca fixeron nada nin houbo xuízo.

- Cando os asasinaron?

- O día de San Roque, 16 de agosto, buscáronlles en casa e, como non estaban, presentáronse no Concello e onde os retiveron unha noite. O día 17, segundo temos oído, trasladáronos ao posto da Garda Civil de Casalarreina xunto a outro nove do pobo, onde lles interrogaron e déronlles unha malleira tremenda. Despois leváronlles a Tirgo e pediron ao cura que os confesase. Levaban un rapaz de 19 anos e o cura esixiulles que o soltasen porque era moi novo. Os falanxistas negáronse e leváronos á Pedraja.

- Ten agora algunha ilusión de enterrar os restos?

- É tan difícil que saian os corpos ben que te tes que facer á idea de que o que se exhume, sexa o que sexa, son os restos dos teus familiares. E iso é o que eu penso. Aí, na fosa, vexo ao meu avó e ao meu tío, dáme igual quen sexan. Todos son o meu avó e o meu tío. O que agora queremos os familiares é que se lles sepulte, pero tamén que se estude a historia para que non se repita, observar o que ocorreu. Se non ves os ósos, parece que non pasou nada. Non temos afán de vinganza. Por exemplo, en Castiñeiras todos sabían quen entregaran as sogas, quen delataran aos mortos... E conviviron despois, do mesmo xeito que antes. Pero hai xente que non esquece.