Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

A terra comeza a devolver a memoria.

O traballo realizado por Aremehisa durante catro anos empeza a dar os seus froitos coa exhumación de máis de 50 cadáveres Identificáronse tres acodes e os restos dun represaliado xa volveron coa súa familia.


O pasado 3 de maio Aremehisa (Asociación por la recuperación da memoria histórica de Aguilar de la Frontera), iniciou os traballos de escavación no cemiterio de Aguilar, despois dun longo e complicado proceso. Desta maneira vía cumpridos o tres obxectivos polos que traballara desde a súa creación, fai xa catro anos: abrir as fosas comúns, identificar ás persoas alí enterradas e darlles digna sepultura.

Aínda que a xuíza de Aguilar arquivase as dilixencias para poder abrir as sepulturas, deu vía libre para que a asociación puidese acollerse ás subvencións da Lei de Memoria Histórica. De feito, Aremehisa recibiu no 2009 unha subvención de 49.000 euros do Ministerio da Presidencia do Goberno, contando, por tanto, co apoio institucional do Estado, da Xunta de Andalucía e do Concello aguilarense. Resolto o problema do financiamento, Aremehisa reuniu un equipo técnico para dirixir a escavación e uns 60 voluntarios, na súa maioría familiares de represaliados, que realizaron un curso básico sobre técnicas arqueolóxicas. Durante varios meses a asociación estudou con todo detalle o rexistro do cemiterio no que se indicaban as fosas que foran ocupadas por orde da autoridade militar para depositar as persoas ás que se lles aplicou o bando de guerra de agosto de 1936. Ademais, contaba con numerosos e importantes testemuños orais de familiares de represaliados.

Segundo as primeiras estimacións esperaban atopar uns 150 corpos en catro fosas. Nada máis comezar as exhumaciones os responsables da asociación comprenderon que o traballo que acababan de comezar tiña unha envergadura que non previran. A aparición de nove fosas comúns na zona de acceso e dun elevado número de corpos ocultos baixo enterramentos normais, levoulles a reorganizar os traballos de exhumación en dúas fases: unha primeira, até a chegada do outono na que se escavarán o oito primeiras fosas e unha segunda, a partir da próxima primavera, na que se escavarán a novena e as fosas comúns situadas na chaira do fondo do cemiterio. Alí esperan atopar uns 90 corpos mesturados cos enterramentos de caridade ou beneficencia do primeiro terzo do século XX. Até o momento son 53 os corpos xa exhumados e depositados nunha sala na que están a ser limpados e analizados para a súa identificación. Tres dos corpos que foron exhumados na primeira das fosas abertas (Antonio Manuel Palma e unha muller e un neno, vítimas do primeiro bombardeo da aviación nacional sobre Aguilar) foron xa identificados. A maioría do corpo atopados presentan síntomas evidentes de ser executados con violencia, pertencen na súa maioría ao xénero masculino e as súas idades oscilan entre os 17 e 72 anos. Só tres pertencen a mulleres.