Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

O Defensor do Pobo pide que se abra unha fosa común en Huelva

Un parque oculta restos de vítimas da Guerra Civil en La Palma del Condado.



Columpios e formigón para enterrar a memoria.


Os nenos de La Palma del Condado (Huelva) se columpian sobre unha fosa da Guerra Civil. Ignoran que baixo o parque no que xogan, fronte a unha urbanización de 119 vivendas de hai dous anos, arroxáronse os corpos de decenas de homes fusilados entre 1937 e 1939. Ignacio Ávila, familiar de represaliados e vicepresidente da Asociación para a Memoria Histórica do Condado, tras anos de loita para impedir que o Concello autorizase a obra, cimentada sobre o antigo cemiterio do municipio, atopou novas actas de execucións de sentenza.

O defensor do pobo andaluz, José Chamizo, arquivara a queixa da asociación por "falta de documentación". Tras recibir os detallados informes, en maio, o Defensor reabriu o caso. "O Concello díxonos que non tiñan constancia da fosa. Pero chegou unha documentación que mostra perfectamente a súa localización. A información é rigurosísima e o Concello non vai ter máis remedio que aceptalo", declarou Chamizo.

"Un xuíz terá a última palabra pero estou convencido de que conseguirán exhumar a fosa. O contrario constituiría unha gran falta de respecto para os familiares das vítimas. Xa puxen o asunto en coñecemento da Administración", engadiu. A fosa da Palma, xunto coas dos municipios próximos de Néboa e Bonares, foi a que o xuíz Baltasar Garzón, quen tentará investigar os crimes do franquismo, ordenou abrir. Pero o xulgado da Palma inhibiuse ao considerar que non era competencia súa. O mesmo fixo o Xulgado de Moguer, encargado de Néboa e Bonares.

Desde o Concello da Palma, gobernado por Juan Carlos Lagares (PP), non queren nin ouvir falar do asunto. Responden con silencio. E no pobo, os veciños mostran reparo ao lembrar "aquelas historias". Josefa Acuña, de 79 anos, perdeu ao seu pai e máis familiares en 1936. "O meu tío está aí debaixo", asegura. "Ao meu pai e o meu tío Juan leváronllos a Néboa porque aquí, segundo contan, xa non cabían máis cadáveres. Ao meu tío Miguel, que era concelleiro socialista naquel momento, si lle tiraron á gabia esa". Non apunta a responsables concretos. "Non culpo á dereita nin á Igrexa nin a ninguén. De feito teño un fillo cura e eu creo en Deus. Só quero sacar de aí os ósos do tío Miguel e dalos sepultura", engade cunha foto ampliada dos seus familiares desaparecidos.

Acuña vai entrelazando mil historias de guerra e rifas históricas no pobo. Conserva nun cofre antigo as palabras que o seu pai escribiu nunha servilleta de liño a noite da súa morte. Puido darlla a alguén escondida no canasto da comida. Nela, con letra grande e curva, di adeus: "Nai e Pai e Esposa e irmáns, despídome para a eternidade esta noite... Non me tomaron declaración ningunha...Pai e irmán, non abandonedes ao meu neno e esposa mentres vivades".

O historiador e experto na Guerra Civil Francisco Espinosa calcula que se matou a máis de 200 acodes pero que foron arroxadas en diferentes gabias. "Eu estou seguro de que a xente asasinada na Palma está en varias fosas. A cifra inscrita no rexistro é de case 200. Isto é moitísimo. A realidade sempre arroxa un número tres ou catro veces superior".