Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

Varios arquivos militares seguen vedados á memoria histórica

Grupos en favor das vítimas e investigadores non poden consultar ficheiros da ditadura



Cuartel Infante don Juan, depósito dun dos arquivos

As vítimas do franquismo e os seus familiares seguen sen poder consultar documentos sobre os procesos militares que padeceron durante o franquismo. Representantes das asociacións a favor da memoria histórica e destacados historiadores denunciaron as dificultades que seguen padecendo cando tentan acceder a algúns arquivos históricos militares españois.

"O acceso eficiente a todos os arquivos históricos podería facilitar o camiño cara á verdade sobre o que lles ocorreu a moitas das vítimas do franquismo", asegura a historiadora Mirta Núñez. Entre os centos de miles de ficheiros que se conservan desde a ditadura, hai documentos que se refiren a procesos de guerra. Deles emanaron numerosas sentenzas de morte contra quen fixeron fronte ao réxime fascista.

Os especialistas denuncian que o principal problema é a "desorganización" de moitos centros archivísticos do país. Solucionalo é, a xuízo de Núñez, "un dos retos da Lei de Memoria Histórica" aprobada polo Goberno en 2007.

Criterios de procura

"Non hai uniformidade nos accesos, nin se segue un mesmo criterio de procura nos diferentes arquivos históricos militares españois", lamenta Santiago Macías, un dos fundadores da Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica. O historiador Francisco Espinosa incide nesta mesma idea. El afirma que "na Coruña, Catalunya ou Sevilla os arquivos son accesibles". Non así en Madrid, "onde se incorporou unha inxente cantidade de documentos procedentes dos bancos de datos da Comunitat Valenciana e Murcia".

Núñez coñece ben o arquivo situado na capital madrileña, que recompila datos das rexións militares primeira e terceira. Durante meses tivo que pelexarse con técnicos do exército e con funcionarios da Administración. E, grazas á súa insistencia, conseguiu escribir o libro Consello de guerra e os fusilamentos no Madrid da posguerra (1997, Compañía Literaria) xunto ao historiador Antonio Vermellas. "As cousas melloraron, pero segue sendo difícil, se non imposible, acceder a moitos dos documentos que se buscan", recoñece. Macías atribúe estes impedimentos ao "volume de información, á falta de persoal e ao estado dos documentos".

O representante da Asociación pola Memoria Histórica recalca que, como no de Madrid, hai outros moitos arquivos nos que a información non está ordenada. "En moitos lugares aínda existe un libro, herdado desa época o franquismo, e escrito a man, que recompila os nomes dos procesados e asígnalles un número de procedemento", denuncia.

Esta situación provoca, segundo Macías, "a desidia dos funcionarios". Os nomes das vítimas da ditadura "nin sequera están ordenados alfabeticamente" e é "moi difícil" localizalos. "Moitas familias atópanse con que acoden a eses arquivos e non atopan datos que realmente si están alí almacenados " agrega.

Novas tecnoloxías
Mirta Núñez aposta polas novas tecnoloxías. "Débese investir na dixitalización dos arquivos". Algo que xa ocorreu no da provincia da Coruña, situado na localidade de Ferrol. Macías atribúeo a que os familiares das vítimas de Galicia, Castela e León e Euskadi, cuxos documentos militares da ditadura están hoxe nese banco de datos coruñés, "mobilizáronse" e "obrigaron aos responsables dos arquivos a organizarse".

Consultadas sobre o asunto, fontes do Ministerio de Defensa limitáronse a explicar que "todos os arquivos militares son de acceso público". Así mesmo, desde o departamento que dirixe Carme Chacón mostráronse "estrañados" polas queixas das asociacións da memoria e dos historiadores especialistas na ditadura. Non especificaron nada máis.