Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

O mapa da amnesia histórica.

Oviedo incumpre a lei de 2007 e mantén os seus símbolos franquistas.

Moitos vestixios da ditadura aínda se poden ver en edificios públicos.A oposición acusa o alcalde de non retiralos por "sentimentalismo".


Un grupo de skaters fai piruetas sobre os seus monopatines na praza de España. A uns metros, Francisco Franco levanta a cabeza e obsérvalles, cun mohín de desaprobación. O ruído, o mesmo que silenciaba o ditador, apoderouse das rúas. Os rapaces fan rodar as súas táboas sen seguramente decatarse do medallón co rostro do ditador que lles contempla, como un recordatorio dunha época escura.

A efixie de Franco na praza de España incrústase ao pé dunha escultura deseñada por Juan Avalos, o mesmo que ideou o conxunto escultórico do Val dos Caídos. Baixo o retrato de pedra, unha banda: "Oviedo a Francisco Franco". A capital do Principado segue consagrada ao ditador, baixo a anuencia dos seus gobernantes. O Ferrol, berce de Franco, xa retirou a súa estatua. Tamén Madrid e Santander, cidades nas que Franco ía dacabalo. O pasado 4 de agosto pasaba a mellor vida outro símbolo da amnesia histórica: unha estatua do xeneral en Melilla. Con todo, Oviedo resístese.

A lei de Memoria Histórica de decembro de 2007 reza: "As administracións públicas tomarán as medidas oportunas para a retirada de escudos, insignias, placas e outros obxectos ou mencións conmemorativas de exaltación, persoal ou colectiva, da represión da ditadura". O artigo forza á retirada de símbolos fascistas das vías públicas. Con todo, varios concellos españois gobernados polo PP aínda fan oídos xordos ao mandato do Goberno. Entre eles, Oviedo leva a palma.

Para a oposición municipal, o principal problema que o equipo de Goberno ten á hora de retirar estes símbolos son os seus propios votantes. O concelleiro de Asciz, Roberto Sánchez Ramos, explicou onte que "Gabino de Lorenzo incumpre a lei por dúas razóns. A primeira é propia: a súa unión sentimental ao ditador. A segunda é que unha parte do seu electorado estraña a Franco". En termos moi similares expresouse o concelleiro do PSOE Manuel Angel Rodríguez: "O alcalde non quere quitar eses símbolos porque é unha chiscadela aos votos franquistas que aínda quedan nesta cidade".

Os restos

 O medallón consagrado a Franco na praza de España non é máis que un dos vestixios fascistas que balizan o centro de Oviedo. No caso da praza da Xesta, a nostalxia é trinitaria: non só o nome da praza, que fai honra á ruptura do cerco republicano de Oviedo polas tropas comandadas polo tenente coronel lucense Jesús Teijeiro, loa as accións golpistas do 36. A igrexa circular de San Francisco está consagrada aos mortos no bando nacional. Flanqueando a entrada principal, unha placa reza: "Á xesta de Oviedo: 19 de xullo ao 17 de outubro de 1936". Para rizar o rizo, o escudo de Oviedo que loce na praza descansa sobre a chamada Laureada de San Fernando, máxima condecoración militar española ao valor heroico.

A praza de España e a praza da Xesta son os epicentros da nostalxia franquista en Oviedo. Cada 18 de xullo (data na que estalou a Guerra Civil) e cada 20 de novembro (óbito de Franco), decenas de falanxistas concéntranse en ambos os enclaves para honrar a memoria do ditador e os seus acólitos, "caídos por España". As súas accións, entre elas a entonación da Cara ao sol, tamén incumpren un dos artigos da lei de Memoria Histórica, na que se prohibe a exaltación franquista en lugares públicos. No entanto, os actos desenvólvense puntualmente sen que ninguén o impida. Teijeiro non só atopa recoñecemento na Xesta. Tamén na praza da Liberación (outro nome con reminiscencias fascistas): alí eríxese, incólume, unha estatua de homenaxe ás tropas franquistas e unha placa en honra ao tenente coronel lucense que tomou a cidade de Oviedo e que faleceu antes de abandonar a cidade durante un bombardeo.

Tamén rechamante, aínda que quizá menos coñecida, é a placa que loce nun dos pasadizos laterais que flanquean o concello. Xusto fronte ao que hoxe é a sala de prensa do consistorio, un gravado en pedra reza: "Sendo Franco caudillo, generalísimo de todos os exércitos, reconstruíronse estas casas".

Moitas asociacións demandaron por activa e por pasiva, sen ningún éxito, a retirada destes símbolos. A máis activa é 13 Rosas, que explicou en máis dunha ocasión que "en distintos lugares da nosa rexión, existen símbolos con referencias ao antigo réxime, Oviedo como capital do Principado, debe ser un claro exemplo de boa xestión levando o temón e cooperando para o seu bo termo co resto de actores sociais nos distintos ámbitos territoriais". A asociación propón que os símbolos leven a un museo.

Edificios públicos.

 Os vestixios do franquismo motean a cidade. Poden, mesmo, atoparse en edificios públicos. O máis rechamante é a persistencia dunha placa franquista, cos xa revenidos xugo e frechas entrelazados, na fachada principal do IES Aramo, de titularidade pública. Un idéntico lucía no IES Alfonso II, aínda que o concello accedeu a retiralo. O tempo e a rutina, ademais, parecen facer esquecer que dúas dos colexios públicos con maior cociente de alumnos de Oviedo levan nome franquista: A Xesta I e II.

Os movementos do concello do Partido Popular de Oviedo en pos de borrar calquera vestixio franquista das vías públicas son, aínda, parsimoniosos. O consistorio limitouse a cambiar o nome dalgunhas rúas: Coronel Teijeiro é agora Samuel Sánchez; División Azul é rúa Real Oviedo e Capitán Almeida substituíuse por Fernando Alonso. Con todo, a preguiza é a constante na actitude municipal. Moitas rúas e prazas aínda levan o nome de militares golpistas. Ademais, os nomes de mulleres brillan pola súa ausencia no rueiro ovetense. O toque feminino pono as virxes.