Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

O incómodo caso dun fusilado.

O Concello de Córdoba alega distintas trabas para non abrir unha fosa.


O 27 de agosto morreu en Málaga Carmen Dourado, a filla de Luís Dourado Luque, deputado socialista asasinado os franquistas en Córdoba ao comezo da Guerra Civil. Carmen faleceu sen ver cumprido o soño polo que loitou os últimos anos: recuperar os restos do seu pai da fosa común onde está enterrado e darlles unha sepultura digna. A muller, xunto co seu fillo, Antonio Gutiérrez Dourado, esgotou as vías administrativas e xudiciais para obrigar ao Concello de Córdoba a abrir a fosa do cemiterio da Saúde, onde Dourado Luque e outras 300 persoas foron pasados polas armas e arroxados. Gutiérrez espera agora a resolución do Tribunal de Estrasburgo, última instancia á que acudiu.

O que fai arquear as cellas a moitos con este caso é que un goberno municipal de esquerdas (EU e PSOE) leve máis de dous anos sen satisfacer a demanda da familia dun fusilado socialista. Antonio Gutiérrez acusou sempre ao Consistorio de non ter ningunha vontade política para actuar, nin cando estaba como alcaldesa Rosa Aguilar nin agora que rexe Andrés Ocaña. E ao PSOE tamén lle reprocha o nulo apoio recibido.

O caso é incómodo para ambos os partidos. Máis aínda cando se inicia un curso político marcado polas eleccións locais da próxima primavera. Se se amenta o tema, adóitase pechar filas co goberno municipal. "Pode existir algo de desconcerto", atrévese a admitir un líder do PCE andaluz. Mesmo nas asociacións da memoria histórica próximas a Esquerda Unida deféndese a tese do Concello. "Cremos que se fixo un pouco de demagoxia con este caso e usouse de maneira partidista", di Luís Naranjo, vicepresidente do Foro pola Memoria Histórica de Córdoba.

Para non actuar no cemiterio, o Consistorio alega complicacións técnicas e, sobre todo, financeiras. Reabrir a fosa supón desmantelar unha estrutura onde hai decenas de nichos e tumbas que se situaron xusto encima de onde se enterraron aos fusilados. Ademais, a identificación por ADN suporía un custo que o Concello non está disposto a sufragar.

A porta aberta pola Xunta hai un ano coa redacción dun protocolo que ordena a exhumación de fosas da Guerra Civil tampouco convence ao Concello. A orde permite iniciar traballos sen necesidade de esperar unha orde xudicial, algo que tamén veu esixindo o goberno municipal. "O protocolo ten graves deficiencias en canto á determinación de quen debe financiar a exhumación. Tampouco resolve os problemas que nos podemos atopar cos enterramentos en superficie que se fixeron encima da fosa", critica Alba Dobras, concelleira do Concello e presidenta de Cecosam, a empresa municipal encargada dos cemiterios.

"No caso da fosa do cemiterio da Saúde, non é que exista falta de vontade política. O que hai é unha problemática moi complexa. Por unha banda temos os enterramentos posteriores á guerra en superficie, que se situaron con toda a intencionalidade política polos franquistas. Pero a mesma fosa común foi usada para enterrar ás persoas sen recursos que non podían pagarse un enterro", continúa Dobras. Calcúlase que na fosa pode haber preto de 900 cadáveres, 300 deles de represaliados. "A nosa prioridade política é, agora mesmo, dignificar a memoria dos fusilados a través dunha comisión que reúne ás asociacións de memoria histórica e nuns meses construiremos un monumento ás vítimas", resolve a edil.

Detido tras o bloqueo dun tren

Só en Córdoba capital os franquistas asasinaron a máis de 4.000 republicanos na Guerra Civil. Foi un masacre sistemático e implacable que tamén levou por medio a vida de Luís Dourado Luque, deputado socialista que foi fusilado e enterrado no cemiterio da Saúde. A súa historia vén recollida no voluminoso libro 1936: o xenocidio franquista en Córdoba (Editorial Crítica), do historiador Francisco Moreno Gómez.

Na súa obra, Moreno relata a fatal odisea de Dourado que lle levou finalmente ao paredón. O deputado malagueño viaxaba a noite do 18 de xullo no expreso, procedente de Madrid, en compañía doutro deputado socialista, Antonio Acuña, que correu o seu mesma sorte. Nas primeiras horas da sublevación, un retén de falanxistas cortou a vía férrea en Alcolea e nel Carpio. O tren no que viaxaba Dourado quedou bloqueado en Alcolea. Os milicianos entraron armados nos vagóns e detiveron aos pasaxeiros. Todos eles foron trasladados a Córdoba, na súa maioría ao cuartel de Artillaría.

Na súa reclusión, Dourado coincidiu con outros políticos de peso como os deputados Bautista Garcés (comunista, por Córdoba), o propio Antonio Acuña (socialista, por Málaga) e Antonio Bujalance (socialista, por Córdoba). Todos foron fusilados entre as noites do 28 e o 30 de xullo de 1936. Dourado morreu xunto a Antonio Bujalance a madrugada do 29 ao 30.

O libro de Moreno detalla un episodio macabro e cínico que estes políticos sufriron unha noite antes de empezar a ser asasinados. Ao parecer, en plena matanza, todos eles foron obrigados a asinar unha dilixencia sorprendente que aseguraba que a morte doutro compañeiro seu, Joaquín García-Hidalgo, ex deputado socialista, fora natural.