Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

Á Brigada da Fosa de Menasalbas



Discurso no acto público do 24 de xullo de 2010


Se a solidariedade é a tenrura dos pobos, o voso traballo colectivo e a vosa entrega persoal nesta tarefa é unha proba de amor. Trabállase duro en Menasalbas, baixo un sol de chumbo, cunha terra fina, que é puro po gris que se agarra a todo e obriga ás máscaras. Pero non importa, hai vontade, hai coñecemento do que se fai e ademais sábese ben porqué faise.

Démonos cita aquí persoas con distintas ideas e orixes pero que compartimos valores democráticos profundamente asentados. Para nós o antifascismo é indisoluble do compromiso democrático e nos tempos que corren, cando a democracia vese asaltada polos mercados, eufemismo despreciable para referirse ao capital financeiro que declarou acabado o estado social e democrático de dereito que recolle a constitución, o antifascismo consideramos segue sendo un valor crave, basal, fundamental, para poder orientar a convivencia democrática.

En Menasalbas descubriuse a proba dun crime, un máis dos que formando plan parte dun plan de exterminio, arrasaron España hai xa moitos anos, tantos que algúns din, cuestionan o sentido deste esforzo. Convídolles a que veñan e asómense ao que o voso traballo revelou. A impunidade envilece e por iso debe combaterse, estes crimes deben ser coñecidos, denunciados e a impunidade creada a base de morte e terror debe ser finalmente rota xa dunha vez. É hora de mirar ao futuro, sen dúbida, pero sen que o legado dos verdugos perviva.

O luns día 20 inaugurouse en Toledo o Museo do Exército e convidouse ao acto a un fascista de primeira hora, voluntario na sublevación do Alcazar e voluntario na guerra de agresión contra a Unión Soviética vestindo o uniforme da Vermacht. Mentres o ancián xeral ve na súa vellez como o escenario do seu sedición e a súa traizón a España, á constitución e ás liberdades do pobo, convértese nun Museo compracente ou equidistante con eses crimes, a apenas 25 kms, localizábanse os restos de 17 soldados do Exército Popular Regular da República Española vilmente asasinados ao regresar ás súas casas acabada a guerra; tiñamos algunha esperanza de respecto á memoria dos que como eles dérono todo, de respecto á dignidade democrática do noso estado, de respecto a loitáronos e morreron polas liberdades de todos os españois e souberon cumprir co seu deber ?pois ese debe ser o espírito que inspire un Museo Militar? , pero a presenza de tan preclaro defensor da barbarie fascista nun acto público que debese ser unha festa feliz e de sentida homenaxe aos valores democráticos sumiunos a moitos na desolación. Como é posible a estas alturas do século XXI que se defenda a equidistancia entre vítimas e verdugos, que a estes se lles siga homenaxeando publicamente e que ás vítimas todo o máis que se chegou é a permitírselles recoller aos seus mortos en actos privados? Gustaríanos celebrar un acto de homenaxe nese Museo do Exército que todos os españois dotamos cos nosos impostos, pero sobre todo co sangue da nosa historia colectiva, pero visto o visto tememos que non haxa lugar nel para gardar o recordo e mostrar o sacrificio dos valentes soldados do Exercito Popular. A mensaxe que enviou o Ministerio de Defensa con esa invitación, coas que non soubo cursar, e cos contidos dese Museo é sinxelamente desolador.

Nun acto como leste un home só pode falar co corazón na man, e é por iso que digo, que se ese vello soldado ?Gómez de Salazar é o seu nome? desexase vir a esta homenaxe gañouse con ese sinxelo xesto o noso respecto e tratar coa consideración que me merece todo aquel que tende a man e busca a paz, pero témome que nunca existise nin remotamente tal sentimento. Ás veces penso, pois signos sobrados hai que o testemuñan, que o único que desexa este réxime da Transición para poder pechar dunha vez esta páxina da historia española, é que morramos todos, a xeración dos netos e a dos bisnietos, os que aínda podemos testemuñar que o pobo español foi valente e tenaz e que soubo loitar na defensa das súas liberdades e as súas ilusións.

O que se é innegable hoxe é que hai moitas persoas que saben estar á altura. Quen están a traballar na escavación rompestes o tabu do silencio sobre esta fosa, pero non só sobre esta que non é máis que unha dos centos de fosas que foron o cimento da extraordinaria placidez da ditadura franquista. Hai moitos anos, en miles de pobos como Menasalbas, en toda España, o terror conquistou a impunidade, matouse cruelmente a quen podían resistir ou dar unha explicación e durante décadas os asasinos e os seus descendentes impuxeron o silencio. Neste caso que hoxe nos ocupa, na Menasalbas que un día alegre viu aos seus fillos proclamar a República de cidadáns e que acabou sendo afogada en sangue, 70 anos despois, en 2010, poucos se atrevían a pasar pola a zona da fosa. Como é posible? É terrorífico caer na conta de que a trescentos metros dun lugar de paso común case semanal ou diario nun pobo, permanecese oculta nun manto de noite e néboa moral, unha fosa con 17 persoas asasinadas. É sinxelamente incrible, hai que velo para crelo.

Estes días houbo estupor, sorpresa, medo mesmo, na xente de Menasalbas, pero cando se puido ver que en quen levaron adiante a escavación a principal motivación non é outra que a solidariedade, que o respecto ás vítimas e a defensa de valores democráticos hoxe, entroncándoos cos de entón, cando se puido ver iso, as cousas han ir cambiando. Viñeron, estades aquí, centos de veciños, familias e non familias, a ninguén se preguntou o seu pensamento, só cidadáns que se atreveron a mirar e a comprobar por se mesmos aquilo do que se falaba ou rumoreaba en voz baixa ou ía caendo no esquecemento pero sempre estivo aí. Non creo mentir se digo que se moveron moitos corazóns estes días. Sabemos que é difícil mirar estas cousas de face, pero o camiño para construír un futuro de paz e liberdade pasa por apoiarnos en valores democráticos compartidos e na condena clara do fascismo. A catársis destes días era necesaria.  Se miralo é difícil, xestionalo tamén, hai que ter algunhas cousas claras. As autoridades municipais temen que estes actos ofendan ou dividan a comunidade. E manter unha fosa oculta non? Direino claro, abrir esta fosa só pode molestar ou ofender aos que se consideren identificados cos verdugos. As autoridades democráticas represéntannos a todos e teñen a obrigación moral de defender as liberdades e a constitución, representarnos a todos non implica ceder aos que ven molestos pola denuncia dos crimes, representarnos a todos esixe xusto o contrario, resistir a chantaxe deses herdeiros do terror. Constitúe quizá esta reacción, estas dúbidas dalgúns, o máis claro exemplo do amargo froito da impunidade, que non é outro que a confusión moral e a covardía de moitos.

Tamén houbo aquí o medo difuso que estaba aí prendido, dentro, naqueles que foron nenos e souberon que mataran aos seus pais e a quen nunca ninguén explico nada.

Pero non puideron os asasinos lograr o seu desexo de esquecemento. No corazón dalgúns veciños de Menasalbas, no dalgúns Fillos do Pobo mantívose unha resistencia sen concesións a deixarse vencer, en loita e desexo de verdade, de xustiza. Hoxe viñeron xunto a vós decenas e decenas de voluntarios e levaron paz e solidariedade aos vivos, e clamado por xustiza para os que caeron. A bandeira Tricolor rompe o vento en Menasalbas.

A vós, os nosos camaradas mortos en Menasalbas?

Os soldados do Exército Popular que foron asasinados en Menasalbas, son os nosos compañeiros, os nosos camaradas. Eles loitaron pola súa liberdade e tamén pola nosa, a das xeracións futuras. Non soubemos durante moito tempo nin os vosos nomes nin onde estabades, pero sempre tivemos claro que vos atopariamos e abrazariámosvos nas persoas dos vosos fillos e netos, que vos rescatariamos do abismo ao que vos arroxaron.

E a todos, baixo a bandeira da República Española, darásevos descanso final, honrarásevos como sempre merecestes, pero sobre todo, ides vivir nos corazóns dos mozos e non tan novos que por miles, nesta brigada e outras moitas, están a participar nesta tarefa.

Loitastes por unha república democrática de traballadores que se uniron en réxime de liberdade e xustiza. Fostes soldados do pobo e saístes valientemente en defensa das vosas liberdades, dos vosos dereitos, dos dereitos dos traballadores, das mulleres, dos nenos, da humanidade enteira, pois a vosa loita foi unha loita universal, solidaria, sen fronteiras, déstelo todo? Pero sobre todo, esa universalidade vosa era compatible co amor á vosa xente, aos vosos fillos, non desexabades que pasasen nunca pola miseria e a explotación que foran seculares. Soubestes alzar a voz e pasar á acción, soubestes responder á agresión fascista, fostes un pobo orgulloso e combativo.

Non vos mataron por ser vítimas e non vos imos a lembrar como tales, matáronvos por ser combatentes e por loitar con valor, os asasinos tiñan medo do voso exemplo, da vosa tenacidade, da vosa experiencia. Só a traizón e a covardía doutros vos puido derrotar.

O voso exemplo está vivo. Non vos esqueceremos. E nesta loita por lograr a república que non acabou aínda, o voso exemplo acompáñanos

Camaradas da Brigada Menasalbas, voluntarias e voluntarios, cidadáns, con todo o meu corazón dígovos, gritade comigo

Viva a República!!! Viva España!!

Viva o Exército Popular!!!

Viva a loita da clase obreira!