Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

O xuíz Garzón non prevaricou

Nun recente manifesto de apoio ao xuíz Garzón dise que só por "malevolencia" ou "razóns políticas" pode afirmarse que actuou "inxustamente" na causa polos crimes do franquismo. Resulta obvio que é así: desde que o Tribunal Supremo (TS) admitiu a trámite a querela de organizacións ultradereitistas contra o devandito xuíz, sempre coa oposición da Fiscalía.

O TS limitouse a dicir que "o afirmado na querela non é algo que ab initio poida considerarse alleo ao tipo penal de prevaricación". Criterio que podería aplicarse a multitude de resolucións xudiciais que se apartan, dentro do respecto á Lei, dos criterios maioritarios na interpretación das normas xurídicas. Pero a resolución do xuíz Varela do pasado 3 de febreiro levou os límites do delito de prevaricación e o concepto de resolución xudicial "inxusta" moito máis alá do permisible.

En primeiro lugar, hai omisións inadmisibles nesa resolución. Por exemplo, non citar a cifra de persoas desaparecidas violentamente durante a Guerra Civil e a ditadura, e das que aínda se ignora o seu paradoiro. Son 114.266, ás que habería que engadir os miles de menores que foron arrebatados delictivamente aos seus familiares, feito que ao xuíz Varela non lle merece ningunha atención. Ignoramos si sabe, e resulta necesario sabelo para pronunciarse, que no Val dos Caídos aínda quedan 12.530 restos de persoas desaparecidas sen identificar.

Ante as denuncias formuladas por desaparicións forzadas durante aquel período, o xuíz Garzón obrou como había que facelo, procedeu á "comprobación do feito denunciado". E, desde logo, os feitos, fronte ao criterio do instrutor Varela, tiñan unha evidente relevancia penal. Non fai falta ser xurista para constatalo. Como non é admisible que discuta si os denunciantes cualificaran delictivamente os feitos, ao que non estaban legalmente obrigados, nin menos aínda que lles atribúa, en termos que poderían considerarse ofensivos, que buscaron "atallos no uso indebido da canle penal".

O xuíz Varela vai máis lonxe e afirma que os feitos denunciados "han deixado de ter relevancia penal ao tempo da denuncia" e que o xuíz Garzón, en consecuencia, non debería admitir aquelas denuncias e moito menos darlles trámite, xa que, ademais, tamén era evidente que non eran competencia da Audiencia Nacional.

Pois non é tan evidente. E o xuíz Garzón estaba obrigado a outorgar tutela xudicial suficiente e efectiva a uns denunciantes que describían, como resulta dos datos anteriores, un plan de exterminio sistemático de grupos sociais por razóns ideolóxicas e políticas. A historia demostrouno sobradamente. Pero o xuíz Varela, para comprender a magnitude da masacre colectiva denunciada, debería examinar a moción do Grupo Parlamentario Socialista (Boletín do Congreso de Deputados, 8/9/2003) que se refire a 150.000 fusilados polo franquismo e 500.000 presos políticos. Estamos ante crimes contra a humanidade. A pesar de dita evidencia, para o instrutor a apertura das dilixencias previas e as dilixencias acordadas para a investigación dos feitos eran "obxectivamente contrarias a Dereito" porque non estaban xustificadas. Naturalmente que o estaban, por varias razóns que mencionarei brevemente.

A desaparición forzada é un delito de execución permanente, que segue cometéndose mentres se manteña a detención ou desaparición. Así o entende a ONU: "Todo acto de desaparición forzosa será considerado delito permanente mentres os seus autores continúen ocultando a sorte e o paradoiro dela persoa desaparecida e mentres non se esclareceron os feitos". Criterio mantido por un fiscal ante o Tribunal Constitucional, ante un suposto de desaparición na provincia de Córdoba, que rebate moi fundadamente as teses do xuíz Varela.

Polo seu carácter de delito permanente, as detencións ilegais, determinantes de desaparicións, non puideron quedar comprendidas na Lei de Amnistía, que só alcanzaba a "actos" delituosos "realizados", é dicir, consumados, con anterioridade ao 15 de decembro de 1976. Por tanto, en ningún caso podía incluír feitos delituosos que nesa data aínda estaban a se producir, dado que non era coñecida a sorte dos desaparecidos.

Así mesmo, a vixencia da Lei 46/1977 de Amnistía non pode impedir un debate, xa asumido pola ONU, sobre a súa constitucionalidade e os seus efectos.

En primeiro lugar, porque cando esta lei aprobouse xa estaban vixentes en España os Pactos de Nova York que establecían a retroactividad das leis penais ante "actos ou omisións que, no momento de cometerse, fosen delituosos segundo os principios xerais do Dereito, recoñecidos pola comunidade internacional", é dicir, os crimes contra a humanidade. E, ademais, por máis que se empeñe o xuíz Varela no contrario, é cuestionable que a Lei de Amnistía puidese alcanzar a delitos daquela natureza que, de ningún xeito, podían entenderse comprendidos entre "os delitos cometidos polos funcionarios e axentes da orde pública contra o exercicio dos dereitos das persoas", que foron os especificamente amnistiados.

O xuíz Varela fundamenta erroneamente a vontade prevaricadora do xuíz Garzón no incumprimento da Lei 52/2007, chamada da Memoria Histórica. Afirma que a investigación dos desaparecidos e as exhumaciones dos seus restos "vén atribuída ás Administracións Públicas" e, en consecuencia, o xuíz Garzón asumiu tarefas cuxa competencia foi legalmente establecida no ámbito administrativo". Craso erro. En primeiro lugar, porque ningunha lei administrativa pode vedar a un xuíz de instrución investigar unha conduta aparentemente delituosa. Pero, sobre todo, o xuíz Varela ignora que a disposición adicional segunda da devandita Lei dispón que "as previsións contidas na presente Lei son compatibles co exercicio das accións e o acceso aos procedementos xudiciais ordinarios e extraordinarios establecidos nas Leis ou nos Tratados e Convenios internacionais subscritos por España". Por tanto, xuíz Varela, os denunciantes e o xuíz Garzón obraron no marco da máis estrita legalidade.

O instrutor Varela considera "artificiosa" a incoación do proceso por Garzón porque, afirma, a "extensa inhibición xudicial" ante os crimes franquistas estaba xustificada. Afirmación de suma gravidade. Para chegar logo a preguntarse que "non é razoable pensar que nos atopásemos ante unha especie de conspiración de silencio" fronte ao franquismo. Pois, efectivamente, así ocorreu. Basta repasar, ademais do silencio cómplice da magistratura ante os devanditos crimes, as escasas e tardías iniciativas parlamentarias para reparar ás vítimas, que até a Lei 24/2006 non se prestase "homenaxe e recoñecemento" a aquelas e aos loitadores polas liberdades e, sobre todo, que até a Lei de 2007 non se condenase formalmente o franquismo e o seu aparello represor e adoptásense maiores compromisos, aínda insuficientes, coas vítimas da represión.

En definitiva, ante unha actuación tan acertada e axustada á legalidade como as decisións xurisdiccionais do xuíz Garzón, os esforzos xurídicos do xuíz Varela, con evidentes erros de valoración e lagoas inexplicables, non poderán acreditar nunca que ditas decisións fosen inxustas.

Carlos Jiménez Villarejo é fiscal de Sala xubilado.