Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

José Millán de Astray, o de "Viva a morte!"

Manco, chosco e cosido de cicatrices, alguén describiu ao xeneral Millán Astray, como un personaxe "recomposto de garfos, madeiras, cordas e vidros". A súa figura quedou fixada para a Historia un 12 de outubro de 1936. Ese día protagonizóu un dos intercambios de palabras máis soadas da historia cando gritaría: "Abaixo a intelixencia! Viva a morte!", para enaltecer a réplica de Don Miguel de Unamuno, reitor da Universidade de Salamanca: "Venceredes pero non convenceredes".

José Millán Astray e Terreros naceu na Coruña o 5 de xullo de 1879. O exército, a violencia e un indisimulado gusto pola fanfarronería, bastarían para resumir a súa vida. Ingresou aos 15 anos na Academia de Infantaría de Toledo; aos 17 estaba a pelexar como voluntario contra a rebelión nacionalista de Filipinas. En 1906, volto a España como Capitán, aproveitou para casar coa filla dun xeneral: Elvira Gutiérrez da Torre.

Con todo -conta Paul Preston (As tres Españas do 36)- cando o novo capitán dispúñase a consumar o matrimonio, a desposada confesoulle, tímida, pero convincentemente, que xurara manter o seu castidad para sempre.

A pesar de tamaña sorpresa, Millán Astray non anulou o matrimonio, como fose o seu dereito, senón que mantivo con "Elvirita", unha relación "fraternal". Ela coidoulle con devoción até a súa morte e el compensou a falta de sexo hogareño cunha fervente fe no seu propio atractivo sexual e unha inclaudicable vocación de sedutor. Se jactaba de bicar a todas as mulleres que coñecía, incluíndo nove monxas de clausura e tres abadesas.

Polo menos unha conquista está probada. Foi amante do gran símbolo sexual da España franquista, a cantante de cabaret e actriz arxentina Celia Gámez.

En 1941, xa con 62, decidiu anular o seu matrimonio, nunca consumado en 35 anos e casou con Rita Gasset, que tiña, precisamente, esa idade e quedara embarazada. Cando Millán informou a Franco da situación, este respondeulle: "Non me darás este escándalo. Prohíboche que o fagas". Tivo que irse con Rita Gasset a Lisboa.

Millán Astray puxera os cimentos do seu pedestal de heroe guerreiro, dúas décadas atrás, en 1920, cando propuxo a creación dunha Lexión Estranxeira española, sobre o modelo da francesa. Foi nomeado o seu primeiro xefe e elixiu como o seu segundo a un mozo paisano seu, o comandante galego Francisco Franco Bahamonde.

O 10 de outubro de 1920, chegaron a Ceuta os primeiros recrutas: unha abigarrada colección de inadaptados e asasinos, algúns duros, outros meramente despreciables; mezcolanza de bandidos, fuxidos e descontentos que comprendía desde criminais fuxitivos até veteranos da Guerra Europea, incapaces de adaptarse á existencia en tempos de paz, mesmo anarquistas que fuxían da represión en Barcelona.

Millán saudounos con estas palabras: "Levantástesvos de entre os mortos, porque non esquezades que vós xa estabades mortos, as vosas vidas estaban terminadas. Viñestes aquí a vivir unha nova vida, pola cal tedes que pagar coa morte. Viñestes aquí a morrer". Pechou a súa arenga coa expresión que o identificaría: "Viva a morte!"

Xuntos, Millán Astray e Franco, amalgamaron aquela banda de inadaptados e psicópatas, nunha lóxica de camaradería, simbolizada pola idea de que calquera lexionario acudiría sempre a axudar a un compañeiro ao berro de "A min a Lexión!", xa fóra en plena batalla, xa nunha refrega nun bar. Millán Astray era un comandante afable que adoitaba convidar aos seus oficiais a beber con el e tiña debilidade por contar chistes.

José Millán Astray e Terreros foi, quizá -di o historiador Paul Preston-, a persoa máis influente na formación moral e ideolóxica de Francisco Franco. Na Lexión, o mozo oficial aprendeu importantes leccións en canto á función do terror e sabería como aplicalas. Na Lexión ambos institucionalizaron e predicaron os valores brutais e embrutecedores con que Franco librou e gañou a guerra civil española.

Era común que os lexionarios decapitasen aos prisioneiros e exhibisen as súas cabezas cortadas: á duquesa de Vitoria, filántropa que organizou a un grupo de enfermeiras, déronlle a benvida cunha canastra de rosas no medio da cal había dúas cabezas mouras.

Cando o ditador Primo de Rivera foi a Marrocos en 1926, quedou arrepiado ao ver que un batallón da Lexión agardaba a inspección con cabezas mouras cravadas nas bayonetas.

Millán e Franco gozaban coa terrible reputación dos seus homes, pero tamén daban o exemplo de valentía.

"Non nos consta que Franco demostrase medo algunha vez" confesou o escritor socialista Arturo Barea, que pasara pola Lexión. Pero, si Franco era valente, tamén era frío e cauteloso; de modo que apenas recibiu unha ferida grave en toda a súa carreira.

Pola contra, a temeridade de Millán no campo de batalla fixo estragos na súa persoa: en 1921 unha ferida deixoulle unha enorme cicatriz no peito; ao ano seguinte, recibiu outra, grave, na perna; en 1924 perdeu o brazo esquerdo cando unha bala atravesoulle o cóbado. Dous anos máis tarde, en 1926 unha bala penetrou na súa fazula, esnaquizoulle a conca do ollo dereito, rompeulle a mandíbula e sacoulle numerosos dentes, a consecuencia do cal luciría unha terrible cicatriz, e un parche negro que ocultaba a súa conca baleira.

Por mor desta última ferida, un dos seus subalternos envioulle unha telegrama que dicía: "Felicítole por cuarta, gloriosa ferida. Stop. Espero impaciente a quinta". Ao parecer, Millán Astray quedou encantado coa mensaxe.

A República non tiña estima polos militares do tipo de Millán Astray. De modo que ao ano da súa proclamación, en 1932, foi pasado á reserva e en 1936 a retiro definitivo.

A esa altura a Lexión estranxeira española era unha lenda. En 1935 estreouse "A Bandeira", película francesa baseada nunha novela de Pierre Dumarchais, adaptada polo gran guionista Charles Spaak, dirixida por Julien Duvivier e protagonizada pola maior estrela do cinema francés: Jean Gabin.

Aproveitando a súa fama, Millán Astray iniciou unha ben paga xira de conferencias por Arxentina. Alí atopábase cando estalou o alzamento militar de xullo de 1936.

Inmediatamente volveuse a España e Franco colocou ao seu antigo xefe á fronte da súa Oficina de Prensa e Propaganda. Desde ese posto, Millán divulgou incansablemente a imaxe de Franco como salvador invencible. Mesmo participou activamente das maquinaciones que culminaron o 29 de setembro de 1936, co otorgamiento do poder total ao Caudillo: Xefe de Estado e Generalísimo.

José Millán Astray. Leste era o home que irrompía aquel 12 de outubro de 1936 no paraninfo da Universidade de Salamanca, e que protagonizaría o famoso incidente con don Miguel de Unamuno, entre berros de Viva a morte "abaixo a intelixencia".

Ligazóns relacionadas

Millán Astray galipedia

Millán Astray wikipedia

El plural  política

Fideus biografies

Arquivos adxuntos

Arquivo	Descrición	Tamaño
ABC-24.09.1970-pagina 037.pdf	Nova publicada no ABC o 24 de set de 1970 co gallo da inauguración do monumento a Millán Astray	272 Kb
ABC-30.09.1970-pagina 044.pdf	Nova publicada no ABC o 30 de set de 1970 co gallo da inauguración do monumento a Millán Astray	254 Kb
Biografía.- Paul Preston.doc	Biografía de Millán Astray do libro de Paul Preston "Las tres Españas del 36" (1998, Barcelona).	214 Kb