Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

As dúas España, mitos e lendas.

O franquismo, mediante o terror, creou unha clase media timorata e indolente.


Hoxe non hai dous Españas, en ningún caso. O franquismo, mediante o terror, creou, á calor do turismo e das remesas dos emigrantes, unha clase media timorata e indolente, xeralmente pouco ilustrada e allea á cousa pública, salvo para maldicir a quen nela se involucraban, fosen honrados ou o contrario.

En 1930 existían, en efecto, dous Españas. Unha formada por plutócratas, clases medias tradicionalistas, militares e clérigos, que tiña todos os privilexios do diñeiro, a alcurnia e o poder, e outra, inmensamente maioritaria, analfabeta, pobre, humillada, amedrentada, resignada e sen apenas posibilidades de prosperar. Aínda que sorprenda, as dúas Españas non se relacionaban entre se máis que obedecendo a estruturas moi jerarquizadas e era -como na India- moi difícil pasar da unha á outra. Tan só algúns burgueses arrimados ás xentes de ben, traizoando á súa clase, podían terminar matrimoniando con algún "pito" vindo a menos e situarse, non sen receos, entre os elixidos.

Foron burgueses ilustrados quen formaron os primeiros gobernos republicanos, burgueses cun programa de reformas moderadas xa aplicadas en boa parte da nosa contorna; burgueses que se verían obrigados a combater ás masas populares fartas de séculos de atropelos e abusos, pero decepcionadas polo lento avanzar dos cambios liberadores alimentados polo soño republicano. Os proletarios creron que a República acabaría dunha plumada con todo o armazón caciquil que os subxugaba e oprimía, lanzándose, xeralmente dirixidos pola CNT, a folgas e conflitos que os sucesivos gobernos houberon de reprimir cos medios ao seu alcance, que non eran moitos, sobre todo se pensamos que unha parte do Exército conspiraba contra o novo réxime desde o mesmo día da súa instauración. A obra reformista da República, desenvolvida en tan só dous anos, quixo primeiro dar escola a quen carecían dela, esperando como froito cidadáns libres e conscientes; elevou os salarios dos xornaleiros; admitiu o divorcio, o voto da muller, emprendeu obras públicas para mitigar o paro, puxo en marcha unha tímida reforma agraria e quixo a separación ?condición sen ecua non para avanzar no progreso social- da Igrexa e do Estado. A pobreza impulsou a moitos xornaleiros e obreiros a loitar por mellorar a súa situación, enfrontándose abertamente cos gobernos republicanos e cometendo, en ocasións, desmáns só xustificables pola súa terrible situación; a defensa do privilexio, animou á minoría que todo o tiña a empuñar as armas do Estado contra o Goberno e contra os pobres, provocando unha das etapas máis desdichadas e tráxicas da nosa historia. Si, había entón varias Españas -poida que tres, ou que catro-, pero fundamentalmente dous: A dos que deron renda solta ao catro xinetes das Apocalipses movidas por un egoísmo brutal; e a que, desde o analfabetismo e a opresión secular, quixo romper a armadura obscena que lles oprimía.

Hoxe non hai dous Españas, en ningún caso. O franquismo, mediante o terror, creou, á calor do turismo e das remesas dos emigrantes, unha clase media tirmorata e indolente, xeralmente pouco ilustrada e allea á cousa pública, salvo para maldicir a quen nela se involucraban, fosen honrados ou o contrario. Esa clase social, que hoxe abarca desde obreiros manuais en precario a profesionais con alta remuneración, traballa sen descanso, paga os seus impostos, consome na medida das súas posibilidades, é dócil e comprende á inmensa maioría de habitantes deste país. Dos seus entretelas saen dous apéndices minoritarios, un reaccionario que ten a mirada posta sempre no pasado e nas "novas" políticas ultraconservadoras; outra, reformista que, desnutrida nas súas filas polo avance do descreimiento e "o desencanto" acomodaticio, pretende solucionar, con maior ou menor destreza, os problemas que nos aburan desde antigo.

Con todo, a pesar da súa implantación minoritaria, a influencia social dos apéndices é grande e aínda son moitos quen seguen falando das dúas Españas, de "guerracivilismo", de balcanización do país. Nada máis falso. Lamentablemente, a nosa actual democracia non quixo que das escolas saísen cidadáns conscientes e libres, aos mozos ocultóuselles o pasado coma se non existise e hoxe, para algúns, aínda que pareza mentira, resulta unha provocación que unha persoa queira saber onde xacen os restos do seu pai fusilado e torturado; que se tenten fórmulas para que os nacionalismos periféricos intégrense placenteramente dentro do Estado; que se chame genocidas a quen cubriron España de sangue e terror unha vez acabada a contenda civil.

Non, hoxe non existen dous España, pero si unha minoría recalcitrante que fai moito ruído e ten poucas noces que vender, que está á espreita, que multiplicou a súa facenda por mil á calor da especulación e da destrución, formigoneira en man, física de España, que segue sen estar disposta a perder nin un só dos seus privilexios "innatos?".  A inmensa maioría, como outrora, cala e contempla o panorama desde unha ponte, allea á súa historia.