A republicana que fuxiu nun destrutor inglés

A Comisión da Recuperación da Memoria Histórica coruñesa homenaxeará á bióloga Luisa Viqueira

Luisa Viqueira, na súa casa de México


A Comisión para a Recuperación da Memoria Histórica da Coruña (CRMH) nomeará a Luisa Viqueira Landa republicana do ano 2010 o mes que vén pola súa “traxectoria antifascista en defensa da liberdade e dos dereitos humanos”, así como pola súa “contribución á difusión da cultura galega”, informou a entidade nun comunicado. Luisa, de 91 anos, filla do filósofo e galeguista Xoán Vicente Viqueira, é bióloga e reside en México desde os anos corenta. A súa vida, digna dunha novela, foi unha continua fuxida.Nada na Coruña no número 27 da praza de Pontevedra, Luisa Viqueira viviu a súa nenez a cabalo entre a cidade e a Quinta de San Vitorio da parroquia de Vixoi, no municipio coruñés de Bergondo. A súa nai era a pedagoga estremeña Jacinta Landa, irmá da famosa mártir antifranquista Matilde Landa, que inspirou un poema a Miguel Hernández e unha canción ao grupo Barricada. O seu pai ensinoulle galego cun innovador método da súa invención. Ademais, a tumba deste galeguista, no cemiterio da parroquia bergondesa de Ouces, é a única de todo o camposanto que non ten cruz. Xoán Vicente Viqueira era panenteísta, cría nun Deus inmanente, e antes de morrer, en 1924, deixou ben claro que non quería iconas no seu sepulcro. Debido a isto, a Igrexa tentou trasladar os seus restos en varias ocasións, sen éxito.

 Tras a morte do pai, a familia foise a vivir a Madrid. Luisa e os seus irmáns ingresaron na Institución Libre de Enseñanza e, en 1935, iniciou os seus estudos de bioloxía. Ao ano seguinte, a sublevación fascista sorprendeunos veranenando en Vixoi. Permaneceron acochados nove meses nas casas dos veciños ata que “contactaron cuns cuáqueros ingleses e conseguiron fuxir nun destrutor dese país”, explica Manuel Miragaia, profesor de filosofía membro da CRMH.

A familia fuxiu a Francia. Un dos seus irmáns, Jacinto, decidiu volver a España para combater alistándose no exército republicano. Luisa tampouco se quedou cruzada de brazos. Presentouse voluntaria para acompañar un grupo de nenos á URSS. Na localidade rusa de Kaluga, traballou nun internado escolar. En 1939, cando recibe a noticia de que os republicanos perderan a guerra, decide viaxar a México coa súa familia. O país azteca admite a todos os exiliados que piden acollida, pero Luisa atópase con numerosos problemas para abandonar Rusia por problemas burocráticos.

En México estoura por completo a vea reivindicativa de Luisa, moi vinculada ao galeguismo. Denuncia en numerosos mitins o réxime de terror implantado en Galicia e no Estado, é locutora do programa de radio en galego Hora de Galicia, traballa activamente co Partido Comunista Español (PCE), funda o Patronato da Cultura Galega e participa na creación da UPG, entre outras actividades. Pero todo cambia cando o seu marido, membro destacado do PCE, é asasinado dun tiro na cabeza.

Luisa queda viúva e debe sacar adiante os seus tres fillos. Abandona a militancia comunista pero continúa vencellada ao galeguismo colaborando na edición da revista Vieiros, a voz do exilio. Regresou a Galicia por primeira e única vez en 1979. Despois de seis meses de estadía, a activista decidiu volver ao exilio mexicano. “Non podo volver onde a miña vida foi truncada”, asegurou daquela. Segundo os seus achegados, o desexo de Luisa, que anda delicada de saúde, é “pensar en Galicia cando abandone este mundo”.

Manuel Rodríguez Viqueira, un dos seus fillos, recollerá na Coruña o próximo día 16 o merecido galardón.