Presidente da Comisión para a Recuperación da Memoria Histórica da Coruña
Manuel Monge : ´Non se trata de exhumar por exhumar, o fundamental é render homenaxe ás vítimas´

"Os avances en política da memoria logrados polo bipartito foron paralizados polo PP. En Galicia, non se abrirá ningunha fosa do franquismo co actual Goberno autonómico"



Manuel Monge, presidente da CRMH, A Coruña.

"Non se trata de ir a un sitio, levantar os restos e xa está". O presidente da CRMH da Coruña defende outra forma de facer memoria histórica: "O fundamental é que haxa un recoñecemento ás vítimas e neses lugares de represión, un recordo e unha homenaxe". Ese é o acto convocado para hoxe polo colectivo coruñés, que organizou unha ruta polas fosas do franquismo de Aranga, localidade onde está situado o maior enterramento da ditadura de Galicia: o cemiterio de Vilarraso, con polo menos 29 'paseados'

O seu é un traballo a contrarreloxo pola idade das testemuñas da ditadura. Ten data de caducidade?

-A memoria histórica é un asunto a longo prazo. Sen memoria non hai futuro. Traballamos para que non se repitan acontecementos pasados. A xente ten que estar moi atenta a actuacións que poden ter certa tinguidura fascista. Este é un traballo de longo percorrido.

-Quen ten máis medo a recuperar a memoria histórica: as vítimas ou os represores?

-As vítimas teñen medo a que haxa unha reacción como a de entón. A represión tamén se estendeu a xente que participou nun acto público. Por este simple feito, foron asasinados. Os represores pensaban que tras 30 anos de democracia, aquilo era un asunto pechado e que tiña o cadeado posto. Conseguimos recuperar esa memoria e informar de quen era quen. Dicir que Millán Astray non era un coruñés de prol ou que Juan Canalejo era un dirixente fascista e que actuaba como os terroristas, molesta aos nostálxicos do franquismo.

-Hai medo na dereita a deslegitimar o franquismo?

-Si. A Coruña é un caso especial. O PP da cidade e Unión Coruñesa son a extrema dereita dentro do Partido Popular. Actuacións que ven con normalidade noutros lugares, aquí non son admitidas. Por exemplo, o PP en Oviedo non ten problema algún para retirar a estatua e a rúa do tenente coronel Teijeiro. Aquí, todo o contrario. Pediría ao PP da Coruña que se comporte como os partidos de dereita en Europa, que condenan o fascismo. Se cadra son antifranquistas na intimidade, pero é necesario que o digan publicamente e actúen en consecuencia.

-A esquerda tampouco deu os pasos que esperaban as vítimas. A lei de memoria histórica deixou no caixón moitas reivindicacións, como a anulación dos xuízos sumarísimos.

-É unha lei insuficiente pero supuxo un cambio cualitativo respecto do que había. Por primeira vez, aparece nunha lei unha condena expresa á ditadura franquista, así como unha serie de indicacións sobre como axudar a familias que buscan aos seus desaparecidos ou de promocionar a investigación. O grave problema é que non hai vontade política para desenvolver esa lei .

-Que aspectos quedáronse fóra da lei de memoria?

-Un deles, fundamental, é a anulación de todos os xuízos. Outro é o compromiso por parte do Estado para exhumar todas as fosas. Hai máis de 100.000 desaparecidos. En España hai máis fosas que en Bosnia e cinco veces máis desaparecidos que na ditadura arxentina. O Estado adoptou unha actitude hipócrita neste asunto, actuando contra os crimes da ditadura arxentina e agora non permitindo a Garzón investigar o franquismo. Hai dúas varas de medir: a nivel internacional somos moi progresistas, pero cando estamos en casa impedimos que un xuíz investigue estes crimes.

-Debe asumir o Estado a exhumación das fosas do franquismo?

-A lei de memoria histórica xogaba coa ambigüidade ao falar de colaboración. Pero agora o Congreso aprobou unha iniciativa por parte de EU e do PSOE para que a localización, exhumación das vítimas sexa asumido polo conxunto das administracións e pola Administración do Estado con carácter subsidiario no caso de que por exemplo a Xunta non o asuma.

-Confía en que a Xunta emule os pasos dados por Aguirre para buscar ás vítimas do franquismo?

-Aquí non se vai a investigar absolutamente nada porque non hai vontade por parte do PP para abrir esas fosas. Iso colócao nunha posición moi próxima á extrema dereita. Os pasos que está a dar a Xunta a día de hoxe non van na dirección dos avances en Madrid. Desde o proxecto Nomes e Voces para investigar os crimes do franquismo, pediron unha subvención para continuar con ese traballo e a Xunta deulle o 10% do orzado. Iso indica que a Xunta non está polo labor de potenciar este tipo de investigación.

-PSdeG e BNG acusan á actual Xunta de frear o proceso de recuperación da memoria histórica, pero o bipartito tampouco fixo os deberes durante o seu mandato, que acometeu un par de exhumaciones e xa cando estaba en funcións.

-Toda política de memoria pode ser mellorable. O que pasa é que os aspectos positivos superaron os negativos. Ante un tema paralizado, o bipartito declarou o Ano da Memoria en 2006. Logo chegou o percorrido do barco da memoria, un centro de documentación e exposición permanente na illa de San Simón... E en novembro de 2008 a Xunta aprobou unha lei para asumir as exhumaciones. Había unha vontade expresa de apoio e subvencións a todas as asociacións. Cando chegou o PP, todos eses avances, foron paralizados. Agora estamos en retroceso. Por iso hoxe reunirémonos en Santiago os colectivos da memoria histórica para concretar esas reivindicacións.

-Que é máis prioritario: investigación ou recuperación dos restos dos desaparecidos?

-As dúas cousas teñen que estar relacionadas. Non se trata de ir a un sitio, levantar os cadáveres e xa está. O fundamental é que haxa un recoñecemento das vítimas e neses lugares de represión, un recordo e homenaxe. Non se trata de exhumar por exhumar, que resulta moi rechamante e dá publicidade, senón que hai que facer un traballo serio. O que hoxe faremos en Aranga será homenaxear ás vítimas e visitar os lugares.