Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

"Agora os meus avós estarán xuntos"

Exhumados os restos de catro represaliados polo franquismo en Segorbe
É a primeira fosa común que se abre en Castelló


O tres familiares coas caixas cos restos xunto ao muro de fusilamentos. Con eles, Matías Alonso e Leopoldo Romeu.


"Xa non soñaba con poder traelo, por fin estou tranquila". Quen fala é Adelaida Esteve. Ten 87 anos e acháquelos da idade impedíronlle ir recoller os restos do seu pai Cipriano, un labrador que chegou a ser alcalde de Gátova e que foi fusilado en novembro de 1939 en Segorbe e enterrado nunha fosa común. Xunto a el xacían outro tres vítimas do franquismo: Tomás Maicas (quen foi alcalde de Teresa), Bernardino Martínez (concelleiro) e un veciño de Segorbe cuxos familiares piden anonimato. Este xoves, Adelaida esperaba en casa a que o seu sobriño, de nome tamén Cipriano, lévalle os restos.

E é que en Segorbe asinábase o epílogo dun longo e polémico proceso para exhumar os corpos da que foi a primeira fosa común aberta na provincia de Castelló, tal e como explicou o representante do grupo para a Recuperación da Memoria Histórica, Matías Alonso, aos pés da sepultura e no punto onde se executaban os fusilamentos. Os familiares recibían ao fin os restos. "É un soño conseguido", dicía emocionado o sobriño de Cipriano.

Desde a súa casa, Adelaida non esquece. "O día que o mataron ía ir a levarlle comida, pero enfermei e non puiden". Ao pouco chegou unha carta súa que empezaba así: "Esposa e fillos, hoxe mesmo fusílanme, sen culpa como xa sabedes". Ela tiña entón 15 anos.

O neto de Tomás Maicas (do que tamén herdou o seu nome) non puido conter a emoción tras recibir os restos do seu avó e a documentación dos traballos de exhumación, que examinaba minuciosamente desde que caeron nas súas mans. "Isto non acabará ata que lle deamos sepultura xunto á súa muller", dicía. En Teresa, onde foi alcalde, espéralle toda unha homenaxe e o recoñecemento municipal. Tomás coñecía desde pequeno a historia do seu avó porque os seus pais preocupáronse en evitar o esquecemento.

Para Isabel Martínez, neta de Bernardino, o proceso valeulle para coñecer quen foi o seu avó. "O meu pai tiña sete anos cando lle fusilaron e en casa non se falou nunca", explica. Ela decatouse cando hai un ano avisáronlle desde Gátova de que se ía a iniciar o proceso para abrir a fosa. "A partir de entón comecei a querer coñecer a súa historia", di, "os meus pais son da posguerra e do silencio, agora xa poderei saber". Paradoxalmente, a enfermidade do seu pai obrígalle a manter en segredo estes traballos. De feito, ela non pedía o traslado do corpo (aínda que foi das primeiras en apoiar a causa) e onte, a falta dun permiso, case ten que deixar ao seu avó no cemiterio. "A miña avoa está en Paiporta e agora, despois de tantos anos, volverán estar xuntos".