Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

"O Goberno fixo o ridículo"



Nicolás Sánchez Albornoz.


Tentárono moitos e conseguírono moitos menos. Non se sabe con certeza cuantos. Unha desas fugas de presos do Val dos Caídos, a de Nicolás Sánchez Albornoz o 8 de agosto de 1948 con Manuel Lamana levou ao cinema (Os anos bárbaros, Fernando Colomo). Porque foi de película: no coche do escritor Norman Mailer, con Paco Benet, a irmá de leste e Bárbara Probst Solomon. Paráronlles decenas de veces na súa fuxida e mesmo se lles averió o coche, pero ningún garda pensou que aquela estampa fose algo distinto ao que parecía: dous mozos españois que ligaran con dúas mozas americanas.

Pasaron 63 anos. Con 85 cumpridos, Nicolás Sánchez Albornoz, fillo do tamén historiador Claudio Sánchez Albornoz, está indignado pola forma en que o Goberno en funcións presentou un plan para o Val dos Caídos. "Din que esperan que Rajoy non meta o informe da comisión de expertos nun caixón, cando a súa desidia sobre o asunto foi absoluta. Todos os Gobernos democráticos tiveron a oportunidade de resolver este asunto e non o fixeron. Entendo que o de González non o fixese, porque estaba moi recente todo, pero este tivo oito anos e unha ocasión de ouro coa Lei de Memoria Histórica. Fixeron o ridículo".

Gústalle o plan dos expertos, pero está convencido de que Rajoy non o vai a executar. "Mentres tanto", di, "confío na natureza. Que faga o que teña que facer sobre ese atentado ecolóxico". Sobre os restos de Franco, cre que o correcto sería entregarllos á familia. "Non son partidario de facer como Angela Merkel, que tirou ao mar as cinzas do lugartenente de Hitler".

Non volveu ao Val dos Caídos desde que se fuxiu e non pensa facelo. "Para min, Franco é o home que me estragou a vida, e Cuelgamuros, o sitio que se construíu por megalomanía. Gastouse unha barbaridade de diñeiro en levantar ese monstro cando a xente vivía en chabolas. Ese monumento é facer o ridículo diante de Europa porque ningún país europeo ten monumentos faraónicos para os seus ditadores".

No seu consello de guerra condenáronlle a seis anos de prisión por pertenza a organización clandestina, FOINA (Federación Universitaria Escolar). "O fiscal pedira a metade", lembra. "Pensei en fuxirme mesmo antes de chegar a Cuelgamuros". Tivo a sorte de que lle situaron de escribiente na oficina. "Facía os planillos dos recontos de presos, cada tres horas. Había tres destacamentos: os que traballaban na construción da estrada, sen unha soa máquina; os do mosteiro e os que horadaban a cripta. Uns 800 en total. Non todos eran presos políticos. O meu veciño de liteira era un mallorquino encantador que matara a un italiano".

Está convencido de que as obras de construción do Val foron "un gran negocio". "As construtoras tíñannos alugados. O Réxime cobraba 10,50 pesetas e pola nosa manutención dicían que pagaban cinco". Aínda lle fai graza reler o expediente da súa fuga, que recuperou hai pouco, e no que presos interrogados móstranse sorprendidísimos de que alguén queira fuxirse de alí: "O trato é inmellorable", din. Segundo a propia literatura franquista, morreron 14 nas obras.

Pero o que máis lle fai rir, aínda, é un encontrón, ao ano seguinte da morte de Franco, cun dos gardas civís que lle perseguiu pola serra o día da súa fuga. "Traballaba nun arquivo e negouse a darme uns papeis. A directora explicoume que aínda lembraba as bochas que lle saíron aquel día pola miña culpa".