Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

"Queremos pechar un capítulo da nosa historia"

Familiares de asasinados seguirán tentando sacalos del Val dos Caídos



Silvia Navarro, onte, en Madrid, cun retrato do seu tío avó.


Imposible no hai nada o case nada. Desde logo que manteño la esperanza. Sacalos de alí es o noso fin último". El tío avó de Silvia Navarro, José Antonio Marco Viedma, foi fusilado en la tapia del cemiterio de Calatayud (Zaragoza) el 2 de setembro de 1936. Era masón e estaba próximo a Esquerda Republicana. De feito, Navarro asegura que era "moi amigo" del presidente dese partido en la cidade aragonesa.

Enterrado primeiro nunha fosa común del camposanto bilbilitano, os seus restos foron a parar en la primavera de 1959 ao Val dos Caídos. Ese cordeiro, el ditador Francisco Franco inaugurou este mausoleo, nel que logo repousarían os seus restos, xunto ao del fundador de la Falanxe, José Antonio Primo de Rivera.

Nun principio, el monumento ía servir para "perpetuar la memoria" dos "caídos" en la "gloriosa Cruzada", segundo recolle no seu decreto fundacional. Ao final, la falta de restos de membros del bando vencedor, contan descendentes de represaliados por Franco, fixo que la cripta albergara tamén os cadáveres de miles de fusilados polos golpistas, que foron trasladados a este recinto de forma ilegal.

"Sabemos que es difícil que podamos recuperar os seus corpos, pero hoxe en día existen técnicas moi avanzadas de identificación", di Navarro. Asegura, no obstante, que el informe de la comisión de expertos, que conclúe que es imposible devolver a os seus familiares os restos dos republicanos enterrados nel Val, no le sorprendeu.

Paco Cansado, que busca en Cuelgamuros os restos do seu avó José Cansado Lamata, asasinado en Ateca (Zaragoza) en setembro de 1936, cre que fai falta "máis vontade política" para devolver a os seus familiares os represaliados por el franquismo sepultos nel Val dos Caídos. "O que queremos es sacar aos nosos. No en témolos que reconciliar con ninguén porque no en pelexámolos con ninguén. Só queremos pechar un capítulo da nosa historia", explica.

A de Cansado, como la de tantos outros, es unha loita contra reloxo para que o seu proxenitor, que ten agora 80 cordeiros, poida enterrar dunha maneira digna ao seu pai, que era xornaleiro e que foi asasinado pola súa afiliación política como concelleiro socialista e secretario de UXT en Ateca.

El avó de Maribel Lúa, Aquilino Baragaño Montes, es outro dos miles de republicanos trasladados ao Val dos Caídos a finais do cincuenta. Era mineiro e foi fusilado nel pobo asturiano de Salas el 22 de marzo de 1937. A súa neta conta que "era un anarquista, valente e revolucionario". Afiliado a la CNT, destacou en las revoltas mineiras e tamén participou en la revolución de Asturias de 1934. Lúa comezou a indagar la historia do seu avó fai varios cordeiros. Nel Arquivo Histórico de Oviedo comprobou que o seu corpo fora exhumado dun prado ao que fora arroxado xunto a outros represaliados tras ser fusilado. El 2 de xullo de 1959 trasladárono de maneira ilegal ao Val dos Caídos. Lúa, que no perde la esperanza de dar a o seu avó un enterro digno, arroxa agora a súa rabia contra el Goberno socialista, ao que acusa de enganar" aos descendentes de las vítimas. Con el futuro, tampouco es optimista: "El PP no va a facer nada por sacar a os nosos del Val".