Mosén Millán, cura dun pobo, está sentado na sancristía esperando que cheguen os parentes e amigos de "Paco o do Muíño" para celebrar unha misa de Réquiem pola súa alma...

O capitán xeral das Illas Canarias en xullo de 1936, o xeneral Francisco Franco, está á fronte do grupo de militares que se apresta a derrubar o Goberno da Fronte Popular durante a Segunda República española. Para que a operación chegue a bo porto, Franco debe trasladarse secretamente até Marrocos para tomar o mando das tropas sublevadas. O Dragon Rapide, un avión británico, será clave no desenvolvemento da operación

Un traballo que recolle os primeiros meses de represión en 1939 nunha poboación de retagarda. Almansa Albacete, así como as escavacións para exumar 107 corpos entrerrados en fosas comúns. Este documental de 96 minutos foi galardoado co premio do público de longametraxe na edición 2005 do Festival ABYCINE. En 2005, case 70 anos despois da Guerra Civil, Amnistía Internacional, no seu informe “España: Pór fin ao silencio e á Inxustiza”, reclama ao Goberno español que salde a débeda pendente coas vítimas da Guerra e do réxime franquista. Durante 30 anos de construción democrática puxemos tanto celo en non irritar aos verdugos que definitivamente nos esquecemos das vítimas desta era de terror de Estado sobre a que se levanta a nosa sociedade actual. Amnistía Internacional é contundente: non cabe prescrición nin amnistía nos Crimes contra a Humanidade. “Vítimas Aínda” observa, aplicando o microscopio a unha única cidade, Almansa (Albacete), a implantación da xustiza do novo réxime. Cun estilo estritamente documental, tece testemuños, diarios, memorias e cartas de máis de 30 persoas que reviven un drama humano que segue estando presente ?aínda?. Un drama negado, que descoñecen a maioría dos veciños da cidade. Un drama que é idéntico ao que viviron centos de poboacións españolas, cuxos habitantes, seguramente, tamén ignoran. Os protagonistas deste documental narran con dignidade unha verdade que non puideron arrebatarlles nin 36 anos de ditadura, nin 30 anos de democracia. A pesar das declaracións institucionais e do auxe a recuperación da memoria histórica, os obstáculos para reconstruír os aspectos máis escuros da nosa historia seguen presentes no Século XXI. Cando en abril de 2004, tras unha resolución do Parlamento, iníciase a escavación das fosas onde foron enterrados máis de 100 veciños en 1939, o proxecto enfróntase á falta de colaboración das institucións. Unhas institucións que temen a catarse que pode supor a exhumación de miles de represaliados en todo o país, nunha sociedade que segue sufrindo o “Síndrome de Estocolmo” tras un secuestro de corenta anos. “Vítimas Aínda” é o primeiro traballo dos seus realizadores, os xornalistas Pablo Sánchez e Joaquín Sánchez, un testemuñal modesto e laborioso realizado de forma independente no que destaca sobre todo a forza do relato e dos seus protagonistas.

Situada preto de Valencia e Alacante, a poboación de Almansa permaneceu toda a Guerra Civil Española na retagarda republicana.
A principios dos anos 30 era xa unha cidade industrial con 15.000 habitantes e cunha forte implantación do Partido Socialista. En abril de 1931 socialistas e republicanos gañan o concello nas eleccións e ao día seguinte celebran a proclamación da II República Española.
O 18 de xullo 1936 a maioría do exército sublévase contra o Goberno da coalición progresista da Fronte Popular, co apoio das forzas conservadoras e a poderosa Igrexa católica a sublevación transfórmase nunha guerra que durará tres anos.
En Almansa a Garda Civil participa no levantamento pero é reducida de modo incruento. O baleiro na orde pública éncheno as milicias, mozos militantes dos partidos de esquerda que, armados rudimentariamente, toman a rúa para defender ao Goberno constitucional.
O inicio da guerra, as violentas proclamas radiofónicas dos sublevados, as alarmantes noticias sobre a crueldade das tropas africanas traídas por Franco, que se enfrontan aos milicianos almanseños en Talavera de la Reina (3 setembro 1936), crea un estado de crispación e violencia contra a igrexa e os simpatizantes da dereita que se traduce no asasinato de 20 persoas no verán e o outono de 1936.
Estes crimes serán a coartada para a eliminación física de todo rastro de oposición política ao final da contenda.
Cando o último día da Guerra as tropas italianas entran o a poboación todos tiveron oportunidade de decidir o seu destino, abandonar o país cara a un exilio incerto, ou quedar e afrontar a depuración política.
A chamada de Franco á tranquilidade dos que non tivesen “as mans manchadas de sangue” é só retórica.
Despois de destituír a un alcalde dereitista moderado, a Falanxe (o partido fascista) toma o control da situación, tras unhas primeiras execucións de urxencia, se sistematiza a represión creándose un cárcere comarcal nun convento. Alí se hacinan máis de 1000 presos e prepáranse os sumarios dos centos de persoas que serán xulgadas nuns procesos cheos de irregularidades e sen posibilidade de defensa. A igrexa do convento é a cela dos condenados á morte. A principios de verán de 1939 hai máis de 100 persoas na pequena igrexa esperando a súa última hora.
A política da vinganza converte moitos dos procesos en axustes de contas bendicidos pola legalidade e as novas autoridades.
Ao comezo do outono de 1939 inícianse as execucións. Os corpos dos fusilados son negados ás súas familias, que ignoran cando se aplicará a sentenza, e son enterrados en fosas comúns.
En 2004, 65 anos despois, as poucas familias que quedan inician a procura dos restos, enfrontándose ao paso do tempo que borra as pegadas daqueles enterramentos e á falta de colaboración das autoridades.

No verán de 1936 estala a guerra civil en España. Na cidade de Madrid, a familia formada por don Luís, a súa esposa Dores e os seus fillos, Manolita e Luisito, comparten a cotidianidade da guerra coa criada e os veciños da leira

A plena Guerra Civil española, os bombardeos ameazan o Museo do Prado e o goberno da República ordena trasladar as obras de arte a Valencia. Coas présas, un autorretrato de Goya extravíase entre os cascallos. Manuel, un celador da pinacoteca, descóbreo. Non só o salvará da destrución, senón que, desde ese momento, dedicarase a tentar manter a obra a salvo aínda que para iso poña en perigo a súa vida e a da súa familia. Drama de Antonio Mercero protagonizado por Gabino Diego, Leonor Watling e Adriana Ozores (Goya á Mellor Actriz Secundaria).

Conta a historia dun destacado membro do Partido Comunista Español durante a ditadura de Franco, que vive en París e viaxa a miúdo de forma clandestina a España para organizar as actividades de resistencia contra a ditadura. Con todo, a futilidade do esforzo, e o seu progresivo desencanto coa ideoloxía do Partido farán madeixa no seu ánimo

Ante o avance do exército nacional, varios habitantes dun pobo de Galicia ven obrigados a abandonar ás súas familias

Situada no ano 1944, conta a apaixonante viaxe de Ofelia, unha nena de 13 anos que xunto á súa nai, Carmen (Ariadna Gil), convalecente por mor dun avanzado estado de xestación, trasládase até un pequeno pobo, no que se atopa destacado Vidal (Sergi López), un cruel capitán do exército franquista, novo marido de Carmen e polo que Ofelia non sente ningún afecto.

A misión de Vidal é acabar cos últimos vestixios da resistencia republicana escondida nos montes da zona.

Tamén aí háxase o muíño onde Vidal ten situado o seu centro de operacións, e nel agárdanlles Mercedes (Maribél Verdú), unha moza que se atopa a cargo dos demais membros do servizo, e o doutor (Alex Angulo), quen se fará cargo do delicado estado de saúde de Carmen.

Unha noite Ofelia descobre as ruínas dun labirinto onde se atopa cun fauno (Doug Jones), unha estraña criatura que lle fai unha incrible revelación: Ofelia é en realidade unha princesa, última da súa estirpe, á que os seus levan moito tempo esperando. Para poder regresar ao seu máxico reino, a nena deberá enfrontarse a tres probas antes da lúa chea. No transcurso desta misión, fantasía e realidade abrázanse para dar renda solta a unha marabillosa historia onde a maxia que rodea a Ofelia transpórtanos a un universo único, cheo de aventuras e cargado de emoción.

Os restos dos fusilados na mina volven a casa Os alcaldes de Alburquerque, Villar del Rey e San Vicente de Alcántara recollen mañá as cinzas das persoas asasinadas en Valdihuelo (Badaxoz). Os informes dos palepatólogos falan dun mínimo de 30 corpos e un máximo de 117

(Hoxe.é, 23-12-2008)

CELIA HERRERA

Mañá, véspera de Nadal, eles tamén volverán a casa. Eran 30, 60, ou 117 persoas, homes e mulleres, a maioría novas. Un deles tiña só 14 anos, outro, apenas un ano de idade.

Foron sacados dos seus fogares pola forza e permaneceron máis de 70 anos no interior da mina de Valdihuelo (San Vicente de Alcántara). Os seus restos serán incinerados mañá todos xuntos no crematorio do cemiterio novo de Badaxoz, e logo regresarán en forma de cinzas aos seus pobos de orixe.

Por moito que os paleopatólogos da Universidade de Estremadura estudaron os restos, óso por óso, non se sabe con certeza cantos dos que foron detidos nas noites de verán de 1936 nos pobos de Alburquerque, San Vicente de Alcántara e Villar del Rey terminaron os seus días arroxados de calquera xeito no interior da mina de Valdihuelo, en realidade unha cata mineira en forma de pozo, de 12 metros de profundidade.

Os estudos historiográficos estiman que foron 62 persoas, aínda que os informes dos paleopatólogos falan dun mínimo de 30 corpos e un máximo de 117. Os seus restos, custodiados na Facultade de Medicina de Badaxoz, apenas enchen agora o interior dunha caixa do tamaño dun cadaleito.

Os ósos, que permanecían custodiados na Facultade de Medicina, serán incinerados todos xuntos por desexo expreso das familias e o acordo das institucións e os municipios de orixe. Os corpos permaneceran así durante todo este tempo, mesturados, na escuridade e o silencio da mina, e xuntos seguirán. A corrosión e a humidade danáronos de tal forma que resulta imposible calquera intento de identificación individualizada.

Tras a incineración, as cinzas serán colocadas en tres urnas distintas que serán recollidas no lugar polos alcaldes do tres pobos que se viron unidos polo triste destino dos seus antigos veciños: Andrés Hernáiz (San Vicente de Alcántara); Anxo Vadillo (Alburquerque); e Eduardo Durán (Villar del Rey).

O proceso, cargado de simbolismo, será seguido por responsables de asociacións da Memoria Histórica e familiares dalgúns dos que foron arroxados á mina.

«Cando non atopamos razóns materiais exactas, propomos símbolos, e nesta historia pasa iso. Como non hai anatomías completas que devolver ás familias, hai que facer un símbolo, porque o home é un animal simbólico que segue pensando na transcendencia da morte», explica Cayetano Ibarra, coordinador do Proxecto de Recuperación da Memoria Histórica.

San Vicente

«Non queremos ir ao campamento de refuxiados cos outros nenos. O noso pai está a loitar na fronte e a nosa nai está en Bilbao, rodeada de bombas e avións. Queremos permanecer no barco e volver coa nosa nai..». Este é un dos fragmentos dos nenos de Gernika teñen memoria.

Fai setenta anos, 4.000 nenos vascos fuxiron a un campo de refuxiados en Southampton, ao sur de Inglaterra. Fuxían da Guerra Civil e de bombardeos como o de Gernika, do 26 de abril de 1937, considerada a migración máis grande que se coñeceu neste país e a primeira protagonizada só por nenos. Este traballo conta co testemuño de moitos dos sobreviventes daquela viaxe con destino ao porto de Southampton, onde se montou un campamento que serviu como refuxio temporal para estes 4.000 rapaces mentres se lles atopaba un aloxamento permanente noutras colonias de Inglaterra.
Este campamento temporal chegou a ter 500 tendas de campaña, un hospital, cinema, teatro ao aire libre e tendas. Cando se clausurou o campamento, catro meses despois, só quedaban 60 nenos sen situar. Dos 4.000 nenos que chegaron calcúlase que o 10% quedou a vivir alí, pasaron xuntos a II Guerra Mundial e estableceron fortes lazos entre eles.
O documento recolle as celebracións que tiveron lugar entre o 10 e o 13 de outubro do ano pasado en Eastleigh, preto de Southampton, para conmemorar o éxodo deses 4.000 rapaces, que hoxe roldan os 80 anos. Os asistentes ás celebracións, e aqueles que viven en España e en Inglaterra, contan os seus recordos deses anos fose do fogar, da primeira vez que se montaron nun barco para ir ao exilio, a súa convivencia en colonias inglesas, como foi a súa vida alí...

A xornalista catalana  Montserrat Armengou é a autora deste documental emitido no programa "30 minutos"  de tv3,  onde  conta que sucedeu cos nenos de moitos republicanos encarcerados.

Algúns mortos, e outros non,  foron separados forzosamente dos seus pais e educados por familias próximas ao réxime

Nos anos trinta do século pasado o 75% por cento da poblacion española vivía no campo, e o 35% era analfabeta.

A proclamación da República o 14 de abril de 1931 mostrou que as cidades eran republicanas, pero non os pobos pequenos e as aldeas, onde non chegaran nin a revolución científico técnica, nin os adiantos que, grazas a ela, encamiñaran ás cidades cara a unha vida mellor.

O Padroado das Misións Pedagóxicas fué creado polo goberno republicano o 29 de Maio de 1931 co obxecto de levar aos recunchos máis apartados da xeografía española uns bens culturais que pertencían por dereito a todo o pobo, e non só aos que vivían nas cidades.

Esta era unha idea que Francisco Giner dos Ríos e Manuel Bartolomeu Cossío propuxeran desenvolver aos distintos gobernos da Restauración, case desde a fundación da Institución Libre de Ensino en 1876, para transformar España nunha república democrática, baseada na soberanía popular.

O documental mostra o espírito das misións que se desenvolveron durante o período 1931-1936, e é unha sentida homenaxe aos esforzos que centenares de persoas desenvolveron, en moitos casos de forma altruísta, para difundir cultura entre quen non tiñan acceso a ela.

O documental conta o periplo do deputado Alonso Ríos nos días inmediatamente posteriores ao golpe de estado do 36, os seus inútiles intentos de organizar a resistencia e a súa huída ao monte cando é avisado de que o buscan para executalo.

'A última cruzada', en referencia ao respaldo que a Igrexa católica deu ao ditador Francisco Franco, nace do 'estupor' que provocou nos realizadores o descubrir o alcance dos crimes franquistas, tras o que empezaron a facerse unha serie de preguntas: 'Como foi posible que un fascismo en Europa durase corenta anos? Como é posible que só agora se teña noticia dos exterminios consumados pola ditadura? Como é posible que, falando hoxe de Franco, pínteselle máis como un autoritario que como un asasino?'

Capitán Chimeno, campesino de la CNT, militar republicano y héroe de La Colonia de Fuente Palmera. Una historia de la defensa de la República.