Os dereitos laborais na Transición

 

Durante o tres últimas décadas os dereitos laborais da clase traballadora non cesaron de retroceder. O capital conseguiu impor unhas novas relacións entre capital e traballo, en detrimento de a clase obreira.
 
Durante o tres últimas décadas os dereitos laborais da clase traballadora non cesaron de retroceder.
 O capital conseguiu impor unhas novas relacións entre capital e traballo, en detrimento de a clase obreira. A táboa reivindicativa da banca e a patronal foi a axenda de todos os gobernos, configurándose unha nova concepción do dereito ao traballo acorde aos intereses dos capitalistas, logrando un aumento continuado e sostido da taxa de explotación aos traballadores.
 
 
Para conseguir un cambio no actual e inxusto marco de relacións laborais, é necesario comprender como e por que se produciu este espectacular envorco conservador nos dereitos laborais. Leste debe ser o primeiro paso para emprender activamente a tarefa de loitar por un envorco no panorama sindical actual e pór fin a esta correlación de forzas tan desfavorable entre capital e traballo.
 
Para situarse no comezo desde onde se xestou esta situación hai que dirixirse aos anos 70. A crise de 1973 supón o fin a un prolongado boom económico e o inicio dunha nova etapa na historia do capitalismo. Neste contexto, a patronal bancaria, o gran capital e o denominado neoliberalismo, toman o mando da política e os gobernos. A dereita impuxo un novo marco político e de pensamento, expondo que as axendas gobernamentais debían centrarse en saír da crise a base de asestar unha derrota aos sindicatos e á clase obreira organizada, reducir o gasto público, debilitar ao mundo do traballo, impulsar programas de privatizacións, restricións orzamentarias, recortes nos dereitos laborais, redución dos salarios e austeridade, etc. Obxectivos como o pleno emprego ou o mantemento do chamado Estado do benestar pasaron a ser considerados unha herejía. As ideas de fanáticos neoliberais como Friederich van Hayek (1899-1992) e Milton Friedman (1912-2006) avanzaron até cotas inimaxinables anos atrás. As ditaduras militares de extrema dereita de Latinoamérica dos anos 70 comezaron a aplicar esta policita neoliberal. O capitalismo do século XIX volveu na súa versión máis salvaxe.
 
Esta ideoloxía conservadora foi reforzada cos gobernos de Reagan ou Thatcher. Tanto é así, que a aceptación destas ideas alcanzou aos propios partidos socialdemócratas e mesmo influíu nas cúpulas de moitos sindicatos. A caída do muro de Berlín supuxo unha intensificación deste profundo xiro á dereita, debido a que desaparecía a necesidade e utilidade de manter un pacto social. Coa chegada da actual crise chove dabondo sobre mollado, de maneira que hoxe temos máis argumentos que nunca para asegurar que as receitas da patronal só serviron para disparar o paro e a precariedade. Hoxe, o gran capital na súa versión máis salvaxe volve pór os escasos dereitos laborais que nos quedan no punto de mira coa promesa de crear emprego e a escusa da recesión económica.
 
A ofensiva contra o mundo do traballo nos inicios da transición
Desde os últimos anos do franquismo forxouse un movemento obreiro organizado cunha forza moi potente nas fábricas e na rúa. Destacan exemplares mobilizacións como a folga de Banda de Etxebarri de 1967, as folgas de Granada de 1970, a folga xeral de Vigo de 1972 ou a de Ferrol de 1973, os estados de excepción de Biscaia, etc. Mobilizacións moi potentes que en varias ocasións saldáronse con traballadores asasinados por actuacións terroristas da policía e garda civil.
 
Nos anos 70 a clase obreira do estado español atopábase á vangarda en Europa. A efervescencia política e social era inédita desde tempos da guerra civil, e a clase obreira organizada rexurdía con forza tras sufrir 40 anos a máis absoluta e salvaxe represión. Nun contexto de plena crise económica, e cos sindicatos ilegalizados, o movemento obreiro conseguiu negociar con forza ante a patronal. A pesar da represión do aparello do Estado e ás militarizaciones decretadas por Arias Navarro contra as folgas, as loitas non cesaron de crecer. De feito, o número de folgas en España batía records en toda Europa.
 
Froito deste potente movemento obreiro conseguíronse fortes subidas salariais en multitude de sectores, e conquistáronse dereitos históricos como o de folga, a seguridade no posto de traballo e a temporalidade como excepción. Neste sentido apróbase a Lei de Conflitos Colectivos de 1975 e a Lei de Relacións Laborais de 1976. Esta última impedía o despedimento libre pago e establecía que no caso de despedimento improcedente era o traballador quen elexía entre readmisión ou indemnización. Ademais establecía que ?o contrato de traballo presúmese concertado por tempo indefinido, sen máis excepcións que as indicadas no articulo seguinte?. Estas eran tal e como di o texto de carácter excepcional baixo dúas modalidades distintas: por contratos formativos, ou os que afectasen a relacións laborais especiais. Por tanto, existía o dereito ao emprego estable e este establecíase como norma, prohibindo o despedimento libre pago e a contratación temporal fraudulenta.
 
Isto quere dicir que en plena ofensiva mundial do capital contra o mundo do traballo, a clase obreira do estado español, nunhas condicións de ilegalidade, non só conseguía impedir a aplicación dun programa neoliberal, senón a conquista e o avance en dereitos laborais. Tamén se logrou a redución da xornada laboral de 48 a 44 horas, a creación do FOGASA, descanso de 15 minutos na xornada continua de 6 horas, importantes subidas salariais, prohibición do despedimento libre, contratación indefinida como norma, dereito a folga, etc. Repetimos, que estas conquistas se conseguían tendo enfronte a un estado ditatorial brutal, que non dubidaba de utilizar a represión nas rúas. Durante a transición a policía e a garda civil protagonizaron actos terroristas impunes, asasinando a militantes antifranquistas que tiñan a valentía e a coraxe de desafiar ao réxime, e aos que nunca debemos de cesar en render o noso máis sincera homenaxe e recordo. En moitos casos os mandos policiais actuaban coma se estivesen en plena posguerra, e así o demostran sanguentos sucesos como os de Vitoria en marzo de 1976. Ademais, algunhas folgas foron respondidas con militarizaciones.
 
Neste contexto, a clase obreira organizada conseguiu impedir calquera posibilidade de continuidade da ditadura franquista. A burguesía española tivo que admitir a existencia deste movemento obreiro e viuse obrigada a legalizar as súas organizacións e tentar domesticarlas con métodos distintos aos empregados nos últimos 40 anos. Á súa vez, os capitalistas apostaron por abandonar calquera concesión ao movemento obreiro e impulsar recortes en dereitos laborais en canto a situación permitíseo.
 
Non hai que esquecer que a crise económica dos anos 70 tivo un impacto moi acusado na economía española nun contexto político e laboral moi convulso. Durante a transición, a patronal esixía plans de axuste baseados en: precarización das normativas laborais, moderación salarial, facilidade para reducir persoais, contratos temporais e despedimento libre. En definitiva esixían unha política económica e laboral útil para o poder económico, e que se axustase aos intereses inmediatos do capital. Á súa vez, pretendíanse manter as relacións capitalistas de produción nas novas regulacións derivadas do novo contexto político e de dereito ao traballo. A patronal presionou para tentar derrogar canto antes as novas normativas laborais que recortaban a súa poder. Nun contexto de crise e espiral inflacionista, os empresarios culpaban de todos os males ao movemento obreiro e ás folgas; e esixían que o mundo do traballo se subordinase aos intereses e plans do capital.
 
En 1977 prodúcense significativos cambios políticos, por unha banda a patronal redobra a súa presión cara ao goberno, e pide ao débil goberno de UCD políticas de axuste. Por outra banda as direccións de PSOE, PCE, UXT e CCOO comezan a coquetear seriamente co pacto e a paz social. Ademais, en 1977 comézanse a recortar os dereitos laborais. A aprobación do Real Decreto 43/77 abría a porta aos contratos temporais. E o Real Decreto Lei de Relacións de Traballo 17/1977 de 4 de marzo dicía o seguinte no seu artigo 37:
 
"Dous. Cando o despedimento sexa improcedente, o traballador terá dereito a ser readmitido polo empresario nas mesmas condicións que rexían antes de producirse aquel, así como ao pago do salario deixado de percibir desde que se produciu o despedimento ata que a readmisión teña lugar.
 
Tres. Se o empresario non procedese á readmisión na debida forma, o Maxistrado de Traballo substituirá a obrigación de readmitir polo resarcimiento de prexuízos e declarará extinguida a relación laboral; en tal caso, a indemnización complementaria por salarios de tramitación alcanzará até a data de tal extinción."
 
Eliminábase o artigo 35 da Lei de Relacións Laborais de 1976, o que significaba pór fin ao dereito á permanencia no posto de traballo, e a instalar o despedimento libre pago. A nova normativa outorgaba ao empresario o dereito de non readmitir a un traballador en caso de despedimento improcedente (despedimento que non debía producirse). Ao legalizar o despedimento libre sen causa, estableceuse unha vía pola cal se destruíron miles e miles de postos de traballo até a actualidade. Ademais o decreto lei especificaba a posibilidade de utilizar causas económicas para o despedimento individual. Tamén se establecían causas económicas e tecnolóxicas de face a facilitar despedimentos colectivos.
 
Coa derrogación do citado artigo 35, satisfacíase unha reivindicación central da patronal, que cargara contra esta normativa durante os seus escasos meses de duración. Para eles era intolerable que non puidesen ser eles quen elixisen readmisión ou indemnización en despedimentos sen causa.
 
Algúns catedráticos de Dereito do Traballo (Luís Enrique da Vila, José Cabrera, José Vida, Antonio Martin) e Profesores deste ámbito escribiron para O País un artigo titulado "Un paso atrás no camiño á democracia", onde expresaron con claridade en que consistía leste decreto lei:
 
"O decreto-lei é, obxectivamente, un importante paso atrás na posición legal da clase traballadora, e un esforzo, non menos importante, do absolutismo empresarial nas relacións de traballo. A explicación de todo iso non é especialmente complicada, e nada ten que ver con non se sabe que misteriosas esixencias da democratización política: a nova normativa laboral insérese nun «paquete» de medidas económicas dirixido a estimular ao capital para unha reactivación que nunca acaba de chegar. Chamando ás cousas polo seu nome preténdese, unha vez máis, que os traballadores paguen a factura da crise económica ao elevado prezo da precariedade no emprego, e dunha forzosa pasividade na defensa dos seus intereses." 1
 
Aínda así, os empresarios continuaron presionando, dado que aínda quedáballes moita parte da súa táboa reivindicativa por conseguir. Basta lembrar que as indemnizacións por despedimento fixábanse en 60 días por ano traballado, con 150 meses de tope. Conseguiran o despedimento libre e un durísimo ataque contra a estabilidade laboral, pero aínda non o despedimento gratuíto ou barato.
 
A fundación da CEOE e os Pactos da Moncloa
 
Durante a segunda metade dos anos 70 os capitalistas protagonizaron organizaban actos de protesta e mitins para esixir políticas económicas neoliberais e de dereitas. Apostaban por un plan de precarización contra os traballadores, reconversión, agiles expedientes de regulación de emprego, despedimento barato, contratos temporais, contratos a tempo parcial, topes salariais, rebaixas fiscais empresariais, liberalización comercial, reconversión do sector público, fin da fijeza gobernamental de prezos, etc.
 
Durante esta ofensiva patronal, en xuño de 1977 créase a Confederación Española de Organizacións Empresariais. O seu primeiro presidente foi Carlos Ferrer Salat (1931-1978), un empresario do sector químico e farmacéutico, presidente do Banco Europa e con relación en consellos de multinacionais. Conto con varios vicepresidentes vinculados a distintos grupos empresariais. Entre eles, Luís Olarra, un destacado empresario da industria do aceiro durante o franquismo, que chego a formar parte da executiva de AP nos 80. Ou Agustín Rodríguez Sahagún, que posteriormente foi ministro no goberno de UCD. A CEOE, enseguida converteuse nun poderoso grupo de presión e comezaron a reunirse e tomar contacto con elites empresariais e gobernamentais de todo o mundo. Tamén co propio Rei Juan Carlos, quen recibiu cordialmente á súa directiva en febreiro de 1978.
 
O 25 de outubro de 1977 ten lugar a firma dos chamados Pactos da Moncloa, entre o goberno e os principais partidos políticos (incluídos o PSOE e o PCE). Un dos obxectivos do acordo era frear en seco ao movemento obreiro e desactivar a loita social. Aceptábase o argumento de que se debían tomar medidas de axuste para saír da crise. Abríase a porta á contratación temporal e facilitábase o despedimento en empresas en crises, mesmo do 5% dos persoais se existían subidas salariais superiores ao 20.5%. Ademais establecíase que a inflación prevista seria a norma a seguir para a determinación dos salarios, fronte ao criterio seguido até entón baseado na inflación pasada. Felipe González e Santiago Carrillo arroxaron un xerro de auga fría á mobilización. Mentres que as cúpulas de UXT e CCOO apoiaron o pacto, a autoridade empresarial restablecíase, e a acción sindical freábase. A pesar de que a espiral de folgas a nivel sectorial ía continuar sendo moi importante, obxectivos como a Folga Xeral e a transformación da sociedade foron esquecidos, descartados e mesmo rexeitados. Consígnaa central de PSOE e PCE era que había que abandonar reivindicacións históricas, sendo substituída pola "necesidade de consolidar a democracia". Fenómeno que se agudizou aínda mais co 23-F.
 
A política de paz social protagonizada por UXT-CCOO-PSOE e PCE, animou á patronal a aumentar a súa presión para conseguir as súas reivindicacións. A CEOE presionaba ao goberno de UCD para que aplicase unha política dura de ataque aos dereitos laborais, e mantiñan un claro apoio aos sectores máis á dereita e liberais da UCD en materia económica e laboral. Para os capitalistas os Pactos da Moncloa eran unha ferramenta moi eficaz de face a frear as folgas e aumentar o poder empresarial, pero esixían máis. O problema para a patronal consistía en que existía un movemento obreiro moi combativo e un goberno demasiado débil para enfrontarse aos traballadores e satisfacer todo o programa do capital con éxito.
 
A patronal esixía que o peso da crise debese recaer nas costas dos traballadores e non paraban de acusar o movemento obreiro como culpable da recesión e o aumento da inflación. O capital desconfiaba en que o goberno fose pór en práctica severos plans de axuste. Os representantes máis reaccionarios da CEOE esixían unha axenda gobernamental que cumprise ao 100% as súas reivindicacións e non dubidaban en cualificar ao goberno Suarez de "socialista", por non atreverse a facelo. José Antonio Segurado, vogal do Comité Executivo da CEOE asegurou que: "Estamos ante unha situación de crise profunda e rexidos por un Goberno que, a pesar de ser elixido os votos dos moderados, está a realizar unha política claramente socialista" 2.
 
A patroal do mesmo xeito que agora, apostaba por unha saída capitalista á crise capitalista. Carlos Ferrer Salat aseguro que "A economía de mercado é a solución para a actual crise" 3. Detrás desta afirmación atopábase a esixencia de fixar topes salariais e precarizar á clase traballadora. Ademais, tras este discurso repetíase que as folgas supuxeran subidas salariais fortísimas e que esta era a causa do paro.
 
Este panorama político era o predominante en toda Europa occidental. Mentres o capital esforzábase en asestar unha derrota histórica ao movemento obreiro e saír da crise á conta de aumentar a explotación aos traballadores, o paro non cesaba de crecer. Este aumento do desemprego provocou protestas sociais, e o 15 de marzo de 1978 a Confederación Europea de Sindicatos convocou unha folga xeral europea para o 5 de abril de 1978. Mobilización que no Estado español estivo promovida e secundada por UXT e CCOO.
 
Últimos recortes do goberno de UCD . A aprobación do Estatuto dos Traballadores
 
Aos Pactos da Moncloa seguíronlle outra serie de pactos co obxectivo de domesticar ao movemento obreiro e precarizar as condicións de traballo. Os sindicatos maioritarios aceptaron esta vía, sobre todo UXT. Iniciouse un proceso de desmovilización social e institucional da esquerda política e sindical, que foi aproveitado pola burguesía española. O sindicalismo combativo foise diluíndo nun sindicalismo reformista e pactista, dirixido polas cúpulas de UXT e CC.OO, coa creación de instrumentos legais de representatividade que conseguise baleirar as rúas, as loitas nos centros de traballo, co obxectivo de manter a paz social e a estabilidade do novo réxime.
 
En 1979, a CEOE e UXT asinaron o Acordo Básico Interconfederal, establecendo que os salarios se deben negociar co referente do IPC previsto polo goberno. En 1980, a UXT e CEOE asinaron o Acordo Marco Interconfederal, que establecía a Moderación salarial a cambio de redución de xornada (de 2006 horas anuais a 1886 en dous anos) e un compromiso case explicito de paz social. Posteriormente, o sindicato USO sumar ao pacto. CC.OO negouse a asinar o acordo, e recibiu todo tipo de descualificacións por parte da CEOE. José María Cuevas chego a cualificar de "fascista" a postura de CC.OO.
 
A patronal continuou esixindo facilidades e extensión na contratación temporais, a tempo parcial, para a formación e en prácticas. Reclamaban endurecen as condicións do subsidio do desemprego, redución de cotas á seguridade social, penalizar o absentismo e moderación salarial concretada en subidas de soldo inferiores á subida do IPC.
 
O R.D. 696/1.980 de 14 de Abril, regulou o procedemento para a tramitación das extincións colectivas de contrato por causa económica, técnica ou organizativa e de forza maior, vía expedientes de regulación de emprego. Dous anos despois de crearse o INEM no Real Decreto-Lei 36/1978, o goberno aprobou en outubro de 1980 a Lei Básica de Emprego, que atacaba ás prestacións de desemprego dificultando o seu acceso. Esta lei substituía á Lei de Seguridade Social e variaba do 80% ao 60% a base reguladora para o desemprego. A nova normativa tivo o efecto perseguido de reducir o número de parados con prestación, e segundo un informe do INEM o índice de parados con prestación paso de situarse do 60% en 1975 ao 27% en 1982. Aquel ano, segundo un informe do gabinete técnico de UXT, dúas de cada tres parados non recibían ningún tipo de prestación, nun momento no que o número de parados superaba os dous millóns (en 1985 superáronse os 3 millóns). Calculábase que mesmo en provincias como Badaxoz ou Córdoba, o 80% dos desempregados non cobraban prestación. Resulta paradoxal, que Joaquín Almunia era entón o secretario de política sindical do PSOE en 1980, e desde este posto critico esta lei de emprego de UCD, porque reducía as prestacións. Hoxe en día o recorte no subsidio de desemprego, é unha das recomendacións que fai o propio Almunia no seu posto de Conselleiro Europeo.
 
Pero o acontecemento máis importante do momento atopámolo na aprobación do Estatuto dos Traballadores nese mesmo ano. O E.T significaba a institucionalización dun novo marco laboral tras a aprobación da Constitución. Unha vez máis nos atopamos cun recorte de dereitos: facilidade para a contratación temporal, consolidación do despedimento libre pago, redución de 48 a 42 nas mensualidades topes por despedimento, legalización da subcontratación, abaratamento do despedimento disciplinario, participación do FOGASA en despedimentos improcedentes, despedimento máis barato en empresas de menos de 25 traballadores, facilidades nos trámites e procedementos nos expedientes, etc. Ademais outorgábase ao Comité de Empresa unha potestade escasa, limitándose a ofrecer funcións mínimas de carácter informativo, sen apenas ferramentas para enfrontarse á patronal.
 
A súa elaboración e aprobación estivo acompañada de mobilizacións e un amplo debate, pero nunha situación de reflujo no movemento obreiro. CC.OO convoco nalgunha ocasión folgas de media hora para poder debatelo en asembleas nos centros de traballo. Ademais houbo mobilizacións descentralizadas por todo o estado contra a aprobación do Estatuto de Traballadores: folgas xerais en Granada, Valladolid ou Euskadi a finais de 1979. Esta escalada de folgas provoco que se excedesen os 171 millóns de xornadas perdidas por folga en 1979. Cun aparello represivo franquista intacto, calquera mobilización enfrontábase a unha resposta policial violenta e brutal. En decembro de 1979 intensificáronse as protestas, que coincidiron con loitas que protagonizaron os estudantes. O 13 de decembro de 1979 en Madrid, coincidiron dúas manifestacións, unha de estudantes contra a Lei de Autonomía Universitaria, e outra contra o E.T. Ese día dous novos estudantes, Emilio Martínez e José Luís Montañés, de 20 e 23 anos de idade respectivamente foron asasinados por disparos da policía ao final das manifestacións. Ademais, o 13 de decembro de 1984, unha manifestación de recordo e homenaxe a estes compañeiros volveu ser reprimida pola policía, co resultado dun manifestante ferido de bala.
 
Xeralmente, UXT estivo á marxe das mobilizacións. O seu secretario xeral, Nicolás Redondo, no seu posto de deputado defendeu a nova lei en decembro de 1979 en parlamento, a pesar de recoñecer aspectos negativos. Este posicionamento provocou tenciones no sindicato, e SOMA-UXT rexeitou apoiar o E.T.
 
No parlamento presentáronse 803 emendas. O goberno de UCD freo calquera intento de reforma progresista e impediu incorporar dereitos como os 30 días de vacacións. As propostas de CC.OO e do PCE foron rexeitadas, entre elas atopábase o dereito á readmisión nos despedimentos improcedentes, control obreiro nos expedientes, promover a xubilación aos 60 anos, dereito a veto do comité de empresa en materia de mobilidade, etc.
 
Un dos argumentos utilizados polo goberno de UCD para a aprobación do E.T consistía en que debiamos homologarnos á normativa laboral europea. Era un argumento falso, máis aínda no referente á indemnización por despedimento, que en 1979 situábase en Francia no seis mensualidades, mentres que se impuñan os 45 días en España. Ademais prometíase que a nova normativa crearía emprego, incluso o entón ministro de Traballo, Rafael Calvo Ortega, chego a afirmar que tras a aprobación do E.T crearíanse "1.000 empregos diarios" 4. Aínda que a realidade foi que a "flexibilidade" introducida no E.T facilitou o incremento dos despedimentos e o paro. Sucesos como deste tipo producíronse cada vez que un goberno aprobou unha reforma laboral.
 
En 1981 asinouse o Acordo Nacional sobre Emprego (ANE), por parte do goberno, UXT, CCOO e a CEOE. Goberno de Calvo Sotelo. Hai un compromiso de crear 350.000 postos de traballo a cambio da moderación salarial, e como sempre só cumpriuse a parte que beneficiaba á patronal. Ademais no pacto subscribíase e aceptaban subidas salariais por baixo da inflación.
 
A patronal continuou esixindo facilidades para o despedimento e contratación temporal. José María Cuevas aseguraba que ?o único camiño para crear emprego é a flexibilidade de contratación e a redución global das cotas empresariais á Seguridade Social? 5. É dicir, o mesmo que levan repetindo nos últimos 35 anos.
 
Mercado laboral "franquista?"
 
Nos anos 70 e 80 (e na actualidade) a patronal e calquera ministro tentaron justificar os recortes en dereitos laborais con diferentes simplezas e mentiras. Creo preciso deterse nunha delas relacionada co enganoso termo de "Mercado laboral franquista". A patronal alegou en máis dunha ocasión que a lexislación laboral franquista baseábase en dereitos individuais moi ríxidos, para contrarrestar a falta de liberdades e dereitos colectivos. Leste "argumento" foi utilizado e repetido machaconamente por parte de representantes do capital en moitas ocasións durante últimos 35 anos. Cando o PCE presentou unha emenda á totalidade á reforma laboral de 1984, o Ministro de Traballo Joaquín Almunia, acusou a este partido de estrañar o Foro do Traballo. Estas acusacións foron protagonizadas por empresarios e gobernos de UCD, PSOE e PP, e mesmo hoxe en día ségueno facendo con Esperanza Aguirre á cabeza. Sempre que se aprobou algunha contrarreforma laboral o goberno de quenda anunciounos que se terminaron as "leis laborais franquistas".
 
Se facemos caso aos gobernantes derrogamos as leis franquistas unha chea de veces. Por tanto convén deterse neste asunto, dado que ás xeracións novas dos últimos 30 anos llas ha tentando inculcar que a "rixidez" nos dereitos laborais era a norma no franquismo, e que por tanto a precarización (eles chaman "flexibilidade") é sinónimo de moderno, avanzado ou mesmo antifranquista. Ademais pasaron por alto á mantenta que moitas normativas laborais franquistas foron derrogadas a base de conquistas sociais nos anos 70 grazas a unha mobilización protagonizada polo movemento obreiro.
 
Ante esta histórica campaña co termo "mercado laboral franquista" de fondo, hai que sinalar en primeiro lugar que nos atopamos ante valoracións completamente falsas. En segundo lugar, todos sabemos que o único que se sentou no banco polos crimes do franquismo foi o xuíz Garzón. Por tanto, se queren extirpar o franquismo podían empezar pola xudicatura ou o exercito; corpos que quedaron intactos de fascistas e sen depurar tras a morte de Franco. En terceiro lugar, as contrarreformas laborais perseguen elevar os beneficios aumentando ao máximo a taxa de explotación e a precarización. Na actualidade, chegouse a un aumento da taxa de explotación, que nos conduce ao contexto laboral de baixos salarios e precarización dos anos 40 e 50.
 
A vitoria do exército franquista na guerra civil supuxo un retroceso histórico, social, laboral, humano, educativo e cultural sen precedentes. Franco, levantado ao poder tras unha autentica matanza, co apoio da Igrexa, os capitalistas e terratenientes, procedeu a destruír os dereitos da inmensa maioría da poboación. Prohibiuse o dereito a folga (chegándose a considerar delito de sedición), os sindicatos, e reforzouse o poder empresarial en todos os ámbitos. As organizacións do movemento obreiro foron ilegalizadas e duramente reprimidas, provocando a morte de miles dos seus militantes.
 
Por tanto, se hai que remontarse na historia de España á existencia dalgúns dereitos laborais, non hai que referirse ás normativas da ditadura (Foro do Traballo de 1938, Lei de Regulamentacións de Traballo de 1942, Lei de Contrato de Traballo de 1944, Ordenanzas Laborais, Lei de Convenios Colectivos de 1958, etc ), senón ás leis da Segunda Republica (Lei do Contrato de Traballo de 1931, Lei de Seguro Obrigatorio de Traballo de 1932, Lei de Accidentes de Traballo de 1932, etc). Unha lectura das normativas da Republica deixan moito que desexar a todos os anticapitalistas que loitamos pola transformación revolucionaria da sociedade. Pero é un feito contrastado, que os dereitos laborais republicanos foron incontestablemente superiores aos da ditadura en todos os aspectos. Mesmo se pode asegurar que a Constitución de 1931 ten contidos sociais e laborais máis avanzados que a actual. O artigo 46 da Constitución de 1931 baixo o titulo: "O traballo, nas súas diversas formas, é unha obrigación social, e gozará da protección das leis", establecía o seguinte:
 
"A República asegurará a todo traballador as condicións necesarias dunha existencia digna. A súa lexislación social regulará: os casos de seguro de enfermidade, accidentes, paro forzoso, vellez, invalidez e morte; o traballo das mulleres e dos mozos e especialmente a protección á maternidade; a xornada de traballo e o salario mínimo e familiar; as vacacións anuais remuneradas: as condicións do obreiro español no estranxeiro; as institucións de cooperación, a relación económico-xurídica dos factores que integran a produción; a participación dos obreiros na dirección, a administración e os beneficios das empresas, e todo canto afecte á defensa dos traballadores ."
 
Ademais, o artigo 39 permitía a liberdade, mentres que o 41 establecía que "Non se poderán nin perseguir a ningún funcionario público polas súas opinións políticas, sociais e relixiosas". Ademais permitíase a liberdade sindical para o persoal funcionario. Situación moi distinta á establecida pola ditadura de Franco mediante os Tribunais de Depuración, que protagonizaron todo tipo de atropelos a todos os dereitos laborais, sociais e humanos. Doutra banda, mentres na Republica a muller tiña dereito a voto, no franquismo carecía de calquera tipo de autonomía e dereito en materia laboral (e en todas as demais). Ademais, durante o franquismo a contratación temporal estaba permitida, e o mercado laboral caracterizábase por longas xornadas laborais e baixos salarios, con escasísima protección social. Durante as dúas primeiras décadas do franquismo non había salario mínimo e estendéronse os salarios vinculados á produtividade, tal e como esixen os neoliberais. Por tanto, a normativa laboral do franquismo só ten relación coas reivindicacións dos capitalistas e os seus mesmos representantes que aseguran querer derrogar as "leis laborais franquistas".
 
Esta comprobado que calquera aspecto que analicemos sinala que durante o franquismo os dereitos individuais ou colectivos brillaban pola súa ausencia. Se é certo, que despois da segunda guerra mundial noutros países de Europa Occidental (Suecia, Noruega, Francia, etc) construíuse o denominado Estado de benestar cunha lexislación laboral relativamente avanzada, que leva anos destruíndose. Un Estado de benestar que en España xamais existiu.
 
Notas
1 "Un paso atrás no camiño á democracia". O País, 12/04/1977. 
2 Entrevista no País, 14/01/1978. 
3 O País, 18/01/1978. 
4 O País, 16/11/1979. 
5 O País, 22/04/1982.
 
 
 
Raúl Navas é membro do Comité de Empresa de Correos e secretario de acción sindical da sección sindical de CXT de Correos en Madrid.
Está aquí: Home Artigos portada Os dereitos laborais na Transición

Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

r/ Olmos 16 - 18 1º - 15003 A Coruña

T. 981 200869

Esta dirección de correo electrónico está siendo protegida contra los robots de spam. Necesita tener JavaScript habilitado para poder verlo.

Newsletter

Subcribe

Poemas da memoria