Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

"A condena á morte non se esquece xamais"

Tres ex presos políticos repasan o seu paso por cárceres franquistas no libro "A loita pola liberdade"

Os peóns camiñan alleos ás pequenas xanelas da sede do Goberno da Comunidade de Madrid na Porta do Sol. Sen sospeitas do que pasou no interior dese edificio hai pouco máis de 30 anos. Quen sufriron as malleiras da policía franquista non o esquecen. Habitacións pechadas, escuras, frías, cunha cadeira no centro e uns bancos de ladrillo. As mans máis brutas da represión dispostas a pegar até o final ao detido esposado.

As torturas só eran o inicio dunha tunda psicolóxica que continuaba en cárceres como a de Burgos, onde os presos eran postos de xeonllos sobre garavanzos. Ou no cárcere de Carabanchel (Madrid), onde só con ver a habitación co garrote vil que matou ao anarquista Salvador Puig Antich, bastaba para tremer.

"Ás veces penso que collían para as malleiras aos máis animais dos pobos de campo", lembra Luís Barrachina, de 77 anos. José Martín e Eugenio Cordeiro, unha década máis novas, tampouco esquecen os nomes dos xefes da DGS (Dirección Xeral de Seguridade): "Conesa e Yagüe. Mesmo ao cabrón de [Roberto] Conesa chegárono a ascender a xefe da brigada político social". Nin unha placa lembra a loita tras os muros do quilómetro cero. Reivindican memoria e xustiza, porque moitos deles seguen sendo culpables pola decisión inxusta dun tribunal militar.

Catro décadas de pelexa carcelaria

Desde un humilde piso compartido con outras asociacións na rúa de Campomanes de Madrid, este grupo de veteranos presos antifranquistas confórmase con que a súa pelexa escóitese nas escolas. Con ese obxectivo reuniron as súas vivencias na loita pola liberdade, un libro elaborado grazas a unha subvención do Ministerio de Presidencia. O volume reúne os testemuños máis emocionantes do catro décadas de loita carcelaria.

"A tensión de escoitar os nomes dunha listaxe ata que din o teu. Ás veces equivocábanse nun apelido. Nunha ocasión dixeron o nome dun camarada. E o seu pai, con quen compartía prisión, tratou de facerse pasar por el. O carcelero díxolle: Non te preocupes, xa caerás ti tamén. Si, estar condenado á morte non se esquece xamais". Son os recordos atropelados de Barrachina que non titubea cando lembra a saída da súa cela de illamento cando lle conmutaron a pena de morte, en 1945. "Lembro a mirada de Marchena, que estaba encarcerado en fronte. Cravoume os ollos e fun abrazarlle. Non había maneira de separarlle de min. Só me gritaba: Os meus fillos, os meus fillos. E apenas uns días despois?". Barrachina é capaz de rir coas anécdotas de sete anos de prisión, pero a dor da morte do seu compañeiro de corredor, pouco tempo despois da súa salvación, lle prohibe o sorriso.

A desgraza cebouse con este preso que caeu nunha célula do PCE no Madrid da postguerra. A súa familia, tamén de Madrid, acudía dúas veces ao ano a visitalo a Burgos. Aloxábanse en casa dunha familia que acabou sendo tamén a de Luís.

"Tiñan unha filla de 17 anos que acudía ao río que pasa xunto á prisión a lavar a roupa. Despois de tantas visitas xa tiñamos unha confianza. Un día no que faciamos o intercambio de roupa, viñéronme a buscar a berros outros compañeiros. A moza escorregouse na beira e se desnucó. Celebrouse o funeral en Burgos e montamos moito batifondo para que me deixasen ir, pero non puiden", lembra.

A camaradería dos presos era dobre, por compartir barrotes e ideas. "Todo o que me serviu para gañarme a vida ensináronmo os meus compañeiros no cárcere. Alí aprendín debuxo técnico e aínda que non me puiden sacar ningún título á saída de prisión, puiden atopar traballo", conta Barrachina. Con todo, tamén hai disidentes como o xornalista César Alonso dos Ríos que pasou de destacado loitador do PCE na década de 1960 a habitual colaborador de medios de comunicación de extrema dereita como Intereconomía.

"Os xuízos eran unha pantomima. Púñanche eles o avogado. Eu lembro que o meu se defendía a el mesmo no canto da min",lamenta Martín. "O avogado de Paquita chegou a pedir máis condena que o fiscal. Esas sentenzas son papel mollado", engade Cordeiro. O presidente do Goberno, José Luís Rodríguez Zapatero, négase a dar o paso de anular eses fallos. "Cos informes xurídicos na man, e tamén como decisión política" suporía "unha ruptura do ordenamento xurídico", sinalou o líder socialista no Parlamento en setembro de 2006. Barrachina recoñece que lle conmutaron a pena porque os seus pais subornaron aos xuíces.A Lei da Memoria ofertou como solución unha declaración de reparación que apenas solicitaron 450 vítimas ou familiares.

"Desde a Transición habemos ir perdendo por todos os lados", denuncia Barrachina. O tres camaradas deixan claro que xa non pelexan polas indemnizacións. O Goberno de Felipe González outorgou un millón de pesetas para os que estivesen máis de tres anos en prisión e tivesen máis de 65. Nin Martín nin Cordeiro cobraron. Barrachina, que si a cobrou, tivo que entregar parte a Facenda. Un diñeiro que, grazas á Lei da Memoria, recuperou.

O ninguneo político foi constante. Nunha ocasión, si previo aviso, as contas da asociación recibiron un donativo dun millón de pesetas. "Foi o alcalde, Alberto Ruiz-Gallardón, cando era presidente da Comunidade. Quería calarnos e devolvémosllo", conta Cordeiro. A última cambra tivérono hai dous anos no Congreso. O presidente da cámara, José Bono, censurou a un ex preso por mostrar unha bandeira republicana. "Está prohibido usar símbolos preconstitucionales nesta cámara", reprochoulles.