Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

A cuestión da impunidade en España e os crimes franquistas.

Introdución.

É evidente que nos últimos anos a sociedade española sensibilizouse pola situación das vítimas da represión franquista, o que deu lugar ao surximiento de numerosas asociacións relacionadas con estes feitos.

A pesar dos anos transcorridos, calquera que se achega a esta cuestión atópase co abandono por parte do Estado da cuestión das vítimas, da memoria e dos dereitos humanos.

E é precisamente desde o discurso de dereitos humanos desde onde se pode facer fronte á situación concreta e esixir ao Estado a xustiza necesaria para pór fin á situación de desmemoria, abandono e impunidade a que se reduciu esta cuestión de forma, moitas veces, intencionada.

O dereito a saber o destino final do ocorrido ás vítimas da represión en España, non consiste soamente no dereito individual que toda vítima, ou os seus parentes ou amigos, ten a saber que pasou en tanto que dereito á verdade. O dereito de saber é tamén un dereito colectivo que ten a súa orixe na historia, para evitar que no futuro as violacións reprodúzanse.

Como contrapartida, ao Estado lle incumbe, o "deber de lembrar", a fin de protexerse contra esas tergiversaciones da historia que levan por nome revisionismo e negacionismo; en efecto, o coñecemento por un pobo da historia da súa opresión forma parte do seu patrimonio e debe por iso conservarse.

Tales son as finalidades principais do dereito a saber en tanto que dereito colectivo, de conformidade co expresado no documento da ONU E/CN.4/Sub.2/1997/20, de 26 de xuño de 1997, "A cuestión da impunidade dos autores de violacións dos dereitos humanos (civís e políticos)".

Nun momento en que os modelos de impunidade impostos noutros países, como Arxentina e Chile, viron caer a súa lexitimidade e a súa legalidade, cremos que é oportuno que o Estado Español, en parte responsable do devanditos modelos, asuma a súa propia problemática, a problemática do que denominamos o "modelo español de impunidade", e poña fin ao mesmo en forma democrática e co respecto que todas as vítimas merécense, pero tendo moi claro que a finalidade é consolidar as liberdades civís e os dereitos humanos.

Non é posible que un estado de dereito permaneza silencioso e os seus representantes minimicen a situación dos represaliados, encarcerados, asasinados, desaparecidos, así como a dos que pasaron polo sistema de campos de concentración franquistas, nacionalsocialistas ou morreron nos campos de internamento franceses, e tamén a de quen sufriron exilio e extrañamiento.

Tampouco é posible que os familiares das vítimas que viron pasar os anos de democracia en silencio e humillación, vexan que se lles vai a vida entre as mans sen coñecer o destino final dos que sufriron os actos planificados de exterminio e que non poidan, aínda cos datos históricos na man, proceder á recuperación dos seus restos en forma legal, lexítima e coas honras que lles corresponden, chegando ao absurdo xurídico de xuíces que se negan a proceder de conformidade coas normas legais vixentes e que, moitas veces, nin sequera haxa un letrado disposto a asistirlles.

Da mesma maneira, é necesario que se adopten as medidas oportunas nos campos lexislativo e xurídico para pór fin ao despropósito que significa o que se puideron alterar as causas das mortes nos libros dos rexistros civís. Esta práctica tivo a finalidade de ocultar aos familiares que é o que realmente ocorreu nas zonas campesiñas onde se exterminou e saqueouse á poboación civil, mediante bastos procedementos legais instrumentados para quedar cos seus bens e humillar aos sobrevivientes, reducíndoos mediante a fame e a pobreza.

Tamén é necesario abordar, con xustiza e verdade, a cuestión de quen, sendo nenos, foron trasladados fóra de España para protexerlles do avance do réxime fascista, de quen foron entregados en adopción separándoos das súas familias e a quen lles foi ocultado o cambio dos seus nomes e apelidos, modificados en aras do salvacionismo político-relixioso.

Igualmente, é necesario adoptar as medidas necesarias para que as fosas de enterramento das tropas regulares dos exércitos sexan recuperadas nas condicións previstas polas normas internacionais, ou aquelas que a propia sociedade española poida darse, e iso con vistas a regularizar a memoria do realmente ocorrido.

É necesario que se entenda que a xustiza é o contrario da vinganza. É necesario que non se equipare, nun discurso perverso, o concepto de xustiza ao de vinganza, pois iso posibilita que se considere ao esquecemento como unha das bases do estado social de dereito. Ningunha sociedade pode sobrevivir ao descoñecemento da súa propia historia, por horrible que esta sexa.

O presente informe non pretende ser a solución á cuestión da impunidade, senón unha aproximación á cuestión e aos problemas aínda por resolver. É tamén unha maneira de achegar unha base de análise e de discurso ás vítimas e os seus familiares, abandonados polas institucións do Estado, polos partidos políticos e por parte da sociedade civil, que preferiu practicar o esquecemento.

O discurso de dereitos humanos e liberdades non se recuperou aínda da perda de liberdades que significou o alzamento nacional.

E este esquecemento pódenos levar a aceptar que se poña en dúbida o sistema de dereito internacional das Nacións Unidas, a aceptar o concepto de guerra preventiva ou considerar ao terrorismo como unha ficción xurídica que permita instaurar un sistema de estado excepción xeneralizado.

E a máis recente historia de España ensínanos que iso é posible.

I. A ilegalidade do réxime franquista: alzamento en armas contra un goberno lexítimo e vulneración do ordenamento xurídico en vigor.

As orixes e natureza do réxime franquista foron ben definidos pola Asemblea Xeral das Nacións Unidas nas súas primeiras resolucións á hora de fundamentar a non admisión do Estado franquista na ONU, como veremos máis adiante en detalle.

A resolución adoptada pola Asemblea Xeral da ONU o 9 de febreiro de 1946 [Res. 32(I)], por unanimidade, fai súa a declaración de Potsdam, segundo a cal, o Goberno español, "sendo fundado co apoio das Potencias do Eixo, non posúe en vista das súas orixes, a súa natureza, o seu historial e a súa íntima asociación cos Estados agresores, as condicións necesarias que justifiquen a súa admisión".

Igualmente, a resolución da Asemblea Xeral 39(I), de 12 de decembro de 1946, establece:

"Convencidos de que o Goberno fascista de Franco en España, imposto pola forza ao pobo español ... non representa ao pobo español..."
[GA Res. 39(I), Fifty-ninth Plenary meeting, 12 December 1946]

Entre os primeiros actos lexislativos do Goberno lexítimo da República, atópase un Decreto de 15 de abril de 1931, aparecido na Gaceta de 16 de abril dese mesmo ano, "Dispondo quede anulado sen ningún valor nin efecto o titulado Código Penal de 1928, como igualmente os titulados Decretos-leis da Ditadura que estableceron ou modificaron definición de delitos ou fixación de penas"...

O fundamento para o que se expresa, nese Decreto, nos seguintes termos: "Por ser un dos maiores desaforamentos ditatoriais, contrario aos principios básicos de cultura xurídica...o Goberno da República, recollendo as protestas case unánimes que contra ese atentado á liberdade e aos principios xurídicos habían formulado a opinión pública ...." decreta a anulación do Código Penal de 1928.

Por Decreto tamén de 15 de abril de 1931, o Goberno lexítimo da República procede á disolución dos somatenes, "hostes irregulares indebida e tendenciosamente armadas".

O Decreto de 2 de maio de 1931, publicado na Gaceta do 3 de maio, modificou determinados artigos do Código Penal (CP) común de 1870 e dos Códigos penais do Exército e da Armada.

O art. 6º do mencionado Decreto dispón a seguinte redacción para os artigos 181, 243 e 280 do CP de 1870:

"Art. 181. Son reos de delito contra a forma de Goberno establecida en España os que executaren calquera clase de actos ou feitos encamiñados directamente a conseguir pola forza, ou fóra das vías legais, un dos obxectos seguintes:

1.º Substituír ao Goberno republicano por un Goberno monárquico.

2.º Desposuír en todo ou en parte a calquera dos Corpos colegisladores ou ao Xefe do Estado das prerrogativas e facultades que lles competan.

3.º Variar o réxime de elección do Presidente da República.

4.º Privar ao Goberno provisional da facultade de gobernar o Estado español ata que a Asemblea Constituínte determine as normas políticas para elixir o Presidente da República e este sexa designado."

"Art. 243. Son reos de rebelión os que se alzaren publicamente e en aberta hostilidade contra o Goberno para calquera dos obxectos seguintes:

1.º Destituír ao Xefe do Estado ou depor ao Goberno provisional da República, ou privarlles da súa liberdade persoal ou obrigarlles a executar un acto contrario á súa vontade. (...)

5.º Subtraer a Nación ou parte dela ou algún Corpo de tropa de terra ou de mar, ou calquera outra clase de forza armada, da obediencia ao supremo Goberno.

6.º Usar ou exercer por si ou desposuír aos Ministros da República das súas facultades propias ou impedirlles ou coartarles o seu libre exercicio." (...)

"Art. 8.º O art. 237 do vixente Código de Xustiza Militar redactarase así:

"Art. 237. Son reos do delito de rebelión militar os que se alcen en armas contra a Constitución do Estado republicano, contra o Presidente da República, a Asemblea Constituínte, os Corpos Colegisladores ou o Goberno provisional e lexítimo, sempre que o verifiquen concorrendo algunha das circunstancias seguintes:

Primeira. Que estean mandados por militares ou que o movemento se inicie, sosteña ou auxilie por forzas do Exército.

Segunda. Que forman partida militarmente organizada composta de dez ou máis individuos.

Terceira. Que formen partida en menor número de dez, se en distinto territorio da Nación existen outras partidas ou forzas que se propoñen o mesmo fin.

Cuarta. Que hostilicen ás forzas do Exército antes ou despois de declararse o estado de guerra.

Art. 9.º O art. 128 do vixente Código penal da Mariña de guerra quedará así redactado:

"Art. 128. Os mariños que colectivamente se alzaren en armas contra a Constitución do Estado republicano, contra o Presidente da República, a Asemblea Constituínte, os Corpos Colexisladores ou o Goberno provisional e lexítimo, serán castigados ...".

O 9 de decembro de 1931 promúlgase a Constitución da República, en cuxo Título Preliminar se postulan os principios de liberdade, xustiza e igualdade nun marco democrático.

Ademais, o seu Artigo 6 dispón: "España renuncia á guerra como instrumento de política nacional.", e o seu

Artigo 7: "O Estado español acatará as normas universais do Dereito internacional, incorporándoas ao seu dereito positivo."

Mediante Lei de 27 de outubro de 1932 (Gaceta de 5 de novembro de 1932, Ar 1408), promúlgase o Código Penal reformado con arranxo á Lei de Bases de 8 de setembro de 1932.

O Capítulo Primeiro do Título Primeiro (Delitos contra a seguridade exterior do Estado), do Libro Segundo (Delitos e as súas penas), ocúpase dos Delitos de Traizón.

E baixo a Sección Terceira do Capítulo Primeiro do Título II, recóllense os "Delitos contra a forma de Goberno" (arts. 167 a 173).

O art. 167 dispón:

"Son reos de delito contra a forma de Goberno establecida pola Constitución os que executaren calquera clase de actos encamiñados directamente a conseguir pola forza ou fóra das vías legais un dos obxectos seguintes:

1.º Substituír ao Goberno republicano establecido pola Constitución por un Goberno monárquico ou por outro anticonstitucional.

2.º Desposuír en todo ou en parte ás Cortes ou ao Xefe do Estado das prerrogativas ou facultades que lle competen."

E o art. 170

"Os que se alzaren publicamente en armas e en aberta hostilidade para perpetrar calquera dos delitos previstos no artigo 167, serán castigados coas penas seguintes...".

No Capítulo Primeiro do Título III regúlase o delito de rebelión (arts. 238 a 244).

De conformidade co art. 238:

"Son reos de rebelión os que se alzaren publicamente e en aberta hostilidade contra o Goberno constitucional, para calquera dos obxectos seguintes:

1.º Destituír ao Xefe do Estado ou obrigarlle a executar un acto contrario á súa vontade.

2.º Impedir a celebración das eleccións a Cortes en toda a República española ou a reunión lexítima das mesmas.

3.º Disolver as Cortes ou impedir que deliberen, ou arrincarlles algunha resolución.

4.º Substraer a Nación ou parte dela ou algún Corpo de tropa de terra ou de mar, ou calquera outra clase de forza armada, da obediencia ao Goberno

5.º Usar e exercer por si ou desposuír aos Ministros da República das súas facultades constitucionais, ou impedirlles ou coartarles o seu libre exercicio."

En materia de Orde Pública, o Goberno republicano promulgou a Lei de 28 de xullo de 1933, "Nova lei de orde Pública" (Gaceta de 30 de xullo de 1933. Ar 1111).

O art. 58 da mesma dispón:

"A Autoridade militar no estado de guerra poderá adoptar as mesmas medidas que a civil nos dous capítulos anteriores, as demais que esta Lei autoriza e cantas sexan necesarias para o restablecemento da orde. Coidará moi especialmente que os Xefes ou Comandantes das forzas que conduzan presos, a disposición da súa autoridade ou da civil ou xudicial, efectúeno até o punto do seu destino, con toda seguridade, e cando non chegasen a aquel, mandará que se formen as causas oportunas para pescudar e castigar as faltas e delitos que neste servizo cométanse, calquera que sexa a clase do Xefe que o desempeñe."

E o art. 63, en materia de procedemento:

"Declarado o estado de prevención ou decretada a suspensión de garantías, constituiranse en Tribunal de urxencia as Audiencias provinciais de Sala única e unha ou varias Seccións das Audiencias, integradas por varias salas".

E ademais, "Os Tribunais de urxencia así constituídos serán os únicos competentes para coñecer dos delitos contra a orde pública ..." (art. 64). "Os Colexios de Avogados designarán anualmente os Letrados do seu seo que haxan de actuar ante estes Tribunais, establecendo unha quenda especial de oficio para a defensa dos inculpados que o requiran" (art. 66).

É dicir, aínda mediando a suspensión de garantías, mantense o dereito ao debido proceso e a sustanciación destas causas por tribunais ordinarios.

O 24 de abril de 1934 promúlgase unha Amnistía (gaceta de 24 e 25 de abril de 1934) respecto de, entre outros delitos e faltas, "os delitos contra a forma de goberno e labores por particulares en ocasión do exercicio dos dereitos individuais garantidos pola Constitución", incluído o delito de alzamento en armas do art. 170 do CP da República.

- Sobre quen son as vítimas.

Por tanto, o Golpe de estado liderado polo xeneral Francisco Franco supuxo unha vulneración da orde constitucional, da orde xurídica en vigor, cuxa lexitimidade lle viña dada polo propio principio de soberanía popular recoñecido pola Constitución da República.

As leis da República non se derrogaron nunca. Aínda que o parte informando da terminación da guerra puxo fin á República, non puxo este fin á legalidade da mesma, senón que se fai co poder un réxime ilegal.

Á súa vez, a partir do inicio de hostilidades da II Guerra Mundial, o réxime de Franco pasa a ter a consideración de potencia do eixo e a súa ilegalidade a nivel interno pasa a ser recoñecida tamén a nivel internacional.

II. As Nacións Unidas declaran ao réxime de Franco na súa orixe, natureza, estrutura e historial como un réxime fascista aliñado coas "potencias do eixo".

Desde a súa creación, a Organización das Nacións Unidas abordou a "cuestión española" como asunto sen resolver tras a terminación da II Guerra Mundial e o réxime de franco foi motivo de rexeitamento e preocupación no seo da ONU.

A condena a este réxime nas Conferencias de Potsdam e San Francisco repetiuse no seo da Asemblea Xeral da ONU e do seu Consello de Seguridade.

Concretamente, a Resolución 32(I) da Asemblea Xeral da ONU, de 9 de febreiro de 1946, dispón:

"32(I). Relacións dos Membros das Nacións Unidas con España

1. A Asemblea Xeral lembra que a Conferencia de San Francisco adoptou unha resolución segundo a cal o parágrafo 2 do artigo 4 do Capítulo II da Carta das Nacións Unidas, "non é de aplicación a aqueles estados cuxos réximes se instalaron coa axuda das forzas armadas dos países que loitaron contra as Nacións Unidas sempre que tales réximes estean no poder".

2. A Asemblea Xeral lembra que na Conferencia de Potsdam os Gobernos do Reino Unido, os Estados Unidos de América e a Unión Soviética declararon que non apoiarían a solicitude de admisión ás Nacións Unidas do actual Goberno español, o cal 'sendo fundado co apoio das Potencias do Eixo, non posúe en vista das súas orixes, a súa natureza, o seu historial e a súa íntima asociación cos Estados agresores, as condicións necesarias que justifiquen a súa admisión'.

3. A Asemblea Xeral, ao endosar estas dúas declaracións, recomenda aos Membros das Nacións Unidas que se axusten, na conduta das súas relacións futuras con España, tanto á letra como ao espírito destas declaracións."
Vixésimo primeira sesión plenaria, 9 de febreiro de 1946.
[Tradución non oficial do Equipo Nizkor a partir da versión en lingua inglesa.]

As resolucións 4 (1946) do Consello de Seguridade de 29 de abril de 1946 e 7 (1946), de 26 de xuño de 1946, abordan novamente a cuestión española.

A primeira delas dispón a creación dun subcomité que examine as declaracións feitas ante o Consello en relación con España e efectúe as investigacións que xulgue necesarias para determinar se a situación de España produciu un desacordo internacional e pon en perigo a paz e a seguridade internacionais.

Mediante a Resolución 7 (1946), o Consello decide seguir vixiando a situación de España e manter esta cuestión na lista de asuntos pendentes, e expresa que as investigacións do Subcomité confirmaron os feitos que motivaron a condena do réxime de Franco nas Conferencias de Potsdam e San Francisco.

As 35ª e 36ª sesións plenarias da Asemblea Xeral, de 24 de outubro de 1946, tratan novamente a cuestión española nos seguintes termos:

"A cuestión de España.

Non podería deixar de sinalar á atención da Asemblea Xeral a cuestión de España, cuestión suscitada pola existencia en tal país dun réxime fascista imposto ao pobo español coa intervención armada das Potencias do Eixo.

Repetidas veces, a cuestión de España reclamou a atención de diversos órganos das Nacións Unidas. Non é necesario que lembre a Vds. a resolución que a este respecto fué aprobada pola Asemblea Xeral durante a primeira parte do seu primeiro período de sesións. Desde entón, o Consello de Seguridade discutiu en detalle a cuestión e o Consello Económico e Social tamén a discutiu varias veces á mantenta de problemas sometidos á súa consideración.

É probable que o labor doutros órganos das Nacións Unidas e dos organismos especializados sexa dificultada pola cuestión de España.

En tales circunstancias a Asemblea Xeral pode prestar un servizo considerable, durante o actual período de sesións, tanto aos órganos como aos Estados Membros das Nacións Unidas, ao proporcionarlles unha orientación xeral en canto ás súas relacións co réxime de Franco.

É de lamentar que a dominación fascista en España non sufrise modificación algunha a pesar da derrota de Alemaña e do Xapón. Resulta claro que, mentres continúe imperando en España, o réxime de Franco seguirá sendo unha constante causa de desconfianza e desacordo entre os fundadores das Nacións Unidas. Espero, por conseguinte, que os que nos deron a vitoria e a paz saiban así mesmo atopar os medios para. restaurar a liberdade e o goberno democrático en España."
[Asemblea Xeral - 35a. Sesión Plenaria - Celebrada o xoves 24 de outubro de 1946, ás 11 horas].

Na seguinte sesión plenaria, a cuestión de España forma parte tamén do debate xeral:

"(...) A inscrición da cuestión española no programa foi pedida polo representante de Polonia os días 8 e 9 de abril próximo pasado.

No curso dos debates, e mediante as súas comunicacións efectuadas sucesivamente en maio e en setembro, o Goberno belga interveu nas investigacións emprendidas sobre o papel do Goberno español.

As informacións achegadas por Bélxica ao Consello, refírense principalmente á axuda que o Goberno español prestou ao traidor Degrelle, un dos principais axentes de Alemaña en Bélxica, para permitirlle escapar ao castigo que merecía, debido aos seus delitos políticos e aos seus delitos de dereito común. Estas informacións tenden a mostrar que a actitude de complicidade do Goberno español, con relación aos axentes das Potencias do Eixo durante a guerra, constitúen un elemento perturbador en Europa á vez que unha ameaza contra a seguridade.

O Goberno belga non pode permanecer indiferente ante o feito de que, até agora, os diversos proxectos de resolución presentados ao Consello, a fin de tomar medidas positivas, permanecesen sen resultado por non obter a maioría necesaria, e de que o asunto quede sen solución.

A resolución adoptada pola Asemblea, o 9 de febreiro, por unanimidade, fai súa a declaración de Potsdam, segundo a cal o Goberno español, 'sendo fundado co apoio das Potencias do Eixo, non posúe en vista das súas orixes, a súa natureza, o seu historial e a súa íntima asociación cos Estados agresores, as condicións necesarias que justifiquen a súa admisión'.

Recoméndase na resolución aos Membros das Nacións Unidas que se axusten, na conduta das súas relacións futuras con España, tanto á letra como ao espírito desta declaración. Resulta van formular declaracións se han de quedar sen ningún efecto práctico. Un método semellante non pode acrecentar o prestixio da Organización.

Limitada nas súas iniciativas polas disposicións da Carta, así como polos regulamentos de procedemento, a delegación belga non pode senón presentar unha proposta encamiñada a que a Asemblea recomende á atención do Consello de Seguridade, o interese que existe en ditar disposicións concretas, que poidan resolver a cuestión española. Presentaremos tal proposta no curso do presente período de sesións (...)."
[Asemblea Xeral - 36a. Sesión Plenaria - Celebrada o xoves 24 de outubro de 1946, ás 16 horas]

Mediante Resolución 10 (1946) do Consello de Seguridade, de 4 de novembro de 1946, este decide retirar a situación en España da lista de asuntos sometidos á súa consideración e remitir todos os documentos e actas á Asemblea Xeral.

A Asemblea aproba a resolución 39(I) de 12 de decembro de 1946, que afirma o seguinte:

"39 (I). Relacións dos Membros das Nacións Unidas con España

Os pobos das Nacións Unidas, en San Francisco, Potsdam e Londres, condenaron o réxime de Franco en España e decidiron que, sempre que o mesmo continúe, España non pode ser admitida nas Nacións Unidas.

A Asemblea Xeral, na súa resolución de 9 de febreiro de 1946, recomendou aos Membros das Nacións Unidas que deben actuar de conformidade coa letra e o espírito das declaracións de San Francisco e Potsdam.

Os pobos das Nacións Unidas manteñen unha perdurable simpatía cara ao pobo español e asegúranlle que lle agarda unha cordial benvida cando as circunstancias permítanlle ser admitido nas Nacións Unidas.

A Asemblea Xeral lembra que en maio e xuño de 1946 o Consello de Seguridade realizou unha investigación acerca das medidas adicionais a adoptar polas Nacións Unidas. O subcomité do Consello de Seguridade encargado da investigación concluíu unanimemente: (1)

"(a) Nas súas orixes, natureza, estrutura e conduta xeral, o réxime de Franco é un réxime fascista modelado sobre, e en gran medida establecido grazas a, a axuda recibida da Alemaña Nazi de Hitler e a Italia Fascista de Mussolini.

"(b) Durante a longa loita das Nacións Unidas contra Hitler e Mussolini, Franco, a pesar das reiteradas protestas dos aliados, outorgou canta axuda substancial estivo nas súas mans ás Potencias inimigas. En primeiro lugar, e a modo de exemplo, desde 1941 até 1945, a División Azul de Infantaría, a Lexión Española de Voluntarios e o Escuadrón Aéreo Salvador, loitaron contra a Rusia Soviética na fronte do Leste. En segundo lugar, no verán de 1940, España apoderouse de Tánxer en violación do seu estatuto internacional, e como consecuencia do mantemento por parte de España dun numeroso exército no Marrocos Español, un elevado número de tropas aliadas víronse inmobilizadas no Norte de África.

(c) Existen probas documentais incontrovertibles que establecen que Franco foi parte culpable xunto a Hitler e Mussolini na conspiración encamiñada a desencadear a guerra contra aqueles países que no transcurso da guerra mundial aliñáronse ao redor das Nacións Unidas. O feito de que a plena beligerancia de Franco debese posporse ao momento que se acordase mutuamente, formaba parte desa conspiración.

A Asemblea Xeral,

Convencida de que o Goberno Fascista de Franco en España, imposto pola forza ao pobo español con axuda das Potencias do Eixo e que brindou asistencia material na guerra a tales Potencias, non representa ao pobo español, e o seu continuado control de España torna imposible a participación do pobo español cos pobos das Nacións Unidas nos asuntos internacionais;

Recomenda que o Goberno de Franco de España sexa excluído da participación en calidade de membro das axencias internacionais establecidas por, ou relacionadas con, as Nacións Unidas, así como da participación en conferencias ou outras actividades que as Nacións Unidas ou aquelas axencias poidan organizar, e iso ata que se constitúa en España un novo e aceptable Goberno.

A Asemblea Xeral,

Desexando ademais asegurar a participación de todos os pobos amantes da paz, incluído o pobo español, na comunidade de nacións,

Recomenda que, se nun prazo razoable non chegase a establecerse un goberno cuxa autoridade se derive do consentimento dos gobernados, comprometido co respecto da liberdade de expresión, de relixión e de asemblea e coa puntual celebración de eleccións nas que o pobo español, libre de toda coacción e intimidación e independentemente do seu partido, poida expresar a súa vontade, o Consello de Seguridade considerará as medidas adecuadas que haxan de ser adoptadas para pór remedio á situación;

Recomenda que todos os membros das Nacións Unidas retiren inmediatamente de Madrid aos embaixadores e ministros plenipotenciarios que alí teñan acreditados.

A Asemblea Xeral recomenda ademais que os Estados Membros da Organización informen o Secretario Xeral e á próxima sesión da Asemblea das medidas que adoptasen de conformidade con esta recomendación."
Quincuaxésima novena Sesión Plenaria, 12 de decembro de 1946.
(1) Documentos S/75 e S/76
[Tradución non oficial do Equipo Nizkor a partir da versión en lingua inglesa.]

Mediante Resolución 386(V), de 4 de novembro de 1950, a Asemblea Xeral da ONU decide "Revogar a recomendación de retirada de Embaixadores e Ministros de Madrid", e "Revogar a recomendación tendente a excluír a España das axencias internacionais establecidas polas Nacións Unidas ou relacionadas con ela..."

É dicir, a Resolución de 1950 non revogaba plenamente a de 1946. Quedaron vixentes os parágrafos relativos á historia e natureza do réxime de Franco e á súa condena por Nacións Unidas. A revogación consistiu simplemente na retirada das medidas que en 1946 a Asemblea Xeral había recomendado aos Estados Membros da ONU.

Por todo iso, a equiparación do réxime franquista ao réxime da Alemaña nazi de Hitler e da Italia fascista de Mussolini, a súa aliñación coas Potencias de Eixo, sitúano baixo o tratamento xurídico que, ao termo da II Guerra Mundial, deuse aos crimes cometidos polas Potencias europeas do Eixo.

III. Os crimes da represión franquista enmárcanse no contexto europeo e a súa cualificación vén dada polo dereito emanado de Nuremberg.

A) Obrigación subsidiaria de aplicación do Estatuto de Nuremberg, da doutrina emanada da súa sentenza e dos Principios de Nuremberg.

O significado do proceso de Nuremberg non queda tanto na súa función de peche dunha época, senón na apertura dunha nova época, unha época dun novo dereito humanitario internacional, unha nova vixencia dos principios universais dos dereitos humanos.

Quen fose Xuíz da Corte Suprema de Xustiza dos Estados Unidos e, no que ao Tribunal Militar Internacional de Nuremberg (International Military Tribunal, IMT, 1945) refírese, Fiscal Supremo por parte dos Estados Unidos, Sr. Robert H. Jackson, no seu discurso de apertura expresaba o seguinte:

"O trato que un goberno dá ao seu propio pobo, normalmente non se considera como asunto que concierne a outros gobernos ou a comunidade internacional de Estados. Os malos tratos, con todo, de alemáns por alemáns durante o nazismo traspasou, como se sabe agora, en canto ao número e ás modalidades de crueldade, todo o que a civilización moderna pode tolerar. Os demais pobos, se calasen, participarían destes crimes, porque o silencio sería consentimento."

Os principios recoñecidos no Acordo asinado en Londres o 8 de agosto de 1945 por Estados Unidos, Francia, Reino Unido e a Unión de Repúblicas Socialistas Soviéticas -ao que se adherirían despois 19 países máis-, polo que se decide o establecemento do Tribunal Militar Internacional, son chamados oficialmente nas Nacións Unidas "Principios de Nuremberg".

O parte de acordo, que integrou os Principios en casos de delitos contra a paz e a seguridade da humanidade, chámase Estatuto de Nuremberg (Charter of the International Military Tribunal).

O art. 1 do estatuto di así:

"De conformidade co Acordo subscrito o día 8 de agosto de 1945 polo Goberno dos Estados Unidos de América, o Goberno Provisional da República Francesa, o Goberno do Reino Unido da Gran Bretaña e Irlanda do Norte e o Goberno da Unión de Repúblicas Socialistas Soviéticas, establecerase un Tribunal Militar Internacional (en diante chamado "o Tribunal") para, aplicando os principios de xustiza e inmediación, axuizar e condenar aos principais criminais de guerra dos países europeos do Eixo".

Isto é, o Tribunal exerce a súa competencia sobre os principais criminais de guerra dos países europeos do eixo.

O 13 de febreiro de 1946 a Asemblea Xeral da ONU adoptou a Resolución 3 (1), na que "toma coñecemento da definición dos crimes de guerra, contra a paz e contra a Humanidade tal como figuran no Estatuto do Tribunal Militar de Nuremberg de 8 de agosto de 1945", é dicir tal cal figuran no artigo 6 e seguintes do Estatuto.

Tal definición é como segue:

"Artigo 6: O Tribunal establecido polo Acordo aludido no Artigo 1 do presente [Estatuto] para o enjuiciamiento e condena dos principais criminais de guerra dos países europeos do Eixo, estará facultado para xulgar e condenar a aquelas persoas que, actuando en defensa dos intereses dos países europeos do Eixo, ben a título individual, ben como membros de organizacións, houberen cometido calquera dos crimes que se expoñen a continuación.

Os seguintes actos, a calquera deles, constitúen crimes que recaen baixo a competencia do Tribunal e que darán lugar a responsabilidade individual:

(a) CRIMES CONTRA A PAZ: a saber, a planificación, a preparación, o inicio ou a condución dunha guerra de agresión ou unha guerra que supón a violación de tratados, acordos ou garantías internacionais, ou ben a participación nun plan común ou nunha conspiración cuxo obxectivo é a execución de calquera dos actos precedentes;

(b) CRIMES DE GUERRA: a saber, violacións das leis ou usos da guerra. Tales violacións comprenden o asasinato, os malos tratos ou a deportación para realizar traballos forzados, ou para outros fins, perpetrados contra a poboación civil dun territorio ocupado ou no devandito territorio, o asasinato ou os malos tratos perpetrados contra prisioneiros de guerra ou persoas en alta mar, a execución de reféns, o roubo de bens públicos ou privados, a destrución arbitraria de cidades, pobos ou aldeas, ou a devastación non justificada por necesidades militares, sen que ditas violacións queden limitadas aos actos enumerados.

(c) CRIMES CONTRA A HUMANIDADE: a saber, o asasinato, o exterminio, o sometemento a escravitude, a deportación e outros actos inhumanos labores contra calquera poboación civil antes da guerra ou durante a mesma; a persecución por motivos políticos, raciais ou relixiosos en execución dos crimes que sexan competencia do Tribunal ou en relación cos mesmos, constitúan ou non unha vulneración da lexislación interna do país onde fosen perpetrados.

Os dirixentes, organizadores, instigadores e cómplices participantes na elaboración ou na execución dun plan común ou dunha conspiración para cometer calquera dos crimes antedichos son responsables de todos os actos realizados por calquera persoa en execución de tal plan."
[Tradución ao español do Equipo Nizkor a partir da versión en lingua inglesa.]

Pola súa banda, o Secretario Xeral da ONU, Trygve Lie, no seu informe complementario, suxeriu o 21 de outubro de 1946 que os Principios de Nuremberg fosen adoptados como parte do Dereito Internacional. Na súa Resolución 95 (I) de 11 de decembro de 1946, a Asemblea Xeral da ONU aceptou formalmente a suxestión e por tanto, "confirma os principios de Dereito Internacional recoñecidos polo Tribunal de Nuremberg e pola Sentenza dese Tribunal".

O efecto das resolucións mencionadas é consagrar con alcance universal o dereito creado no Estatuto e na Sentenza do Tribunal de Nuremberg. A súa vixencia en España xa foi recoñecida ao ratificar o Convenio de Xenebra relativo ao trato debido aos prisioneiros de guerra, de 12 de agosto de 1949 (BOE de 5 de setembro de 1952 e de 31 de xullo de 1979), que no seu art. 85 está a remitir aos "Principios de Nuremberg" aprobados pola Asemblea Xeral da ONU mediante resolución de 11 de decembro de 1946.

O tenor literal da mencionada Resolución 95 (I) de 11 de decembro de 1946 é o que segue:

"95 (I). Confirmación dos principios de Dereito Internacional recoñecidos polo estatuto do Tribunal de Nuremberg.

A Asemblea Xeral,

Recoñece a obrigación que ten, de acordo co inciso (a) do parágrafo 1 do Artigo 13 da Carta, de iniciar estudos e facer recomendacións co propósito de estimular o desenvolvemento progresivo do Dereito Internacional e o seu codificación;

Toma nota do Acordo para o establecemento dun Tribunal Militar Internacional encargado do xuízo e castigo dos principais criminais de guerra do Eixo europeo, asinado en Londres o 8 de agosto de 1945, e do Estatuto anexo ao mesmo, así como do feito de que principios similares foron adoptados no Estatuto do Tribunal Militar Internacional para o xuízo dos principais criminais de guerra no Afastado Oriente, promulgados en Tokio o 19 de xaneiro de 1946.

Por tanto,

Confirma os principios de Dereito Internacional recoñecidos polo Estatuto do Tribunal de Nuremberg e as sentenzas do devandito Tribunal:

Dá instrucións ao Comité de codificación de Dereito Internacional, establecido por resolución da Asemblea Xeral de 11 de decembro de 1946, para que trate como un asunto de importancia primordial, os plans para a formulación, nunha codificación xeral de delitos contra a paz e a seguridade da humanidade, ou dun Código Criminal Internacional, contendo os principios recoñecidos no Estatuto do Tribunal de Nuremberg e nas sentenzas do devandito Tribunal."

Quincuaxésima quinta sesión plenaria, 11 de decembro de 1946.

Á súa vez, mediante Resolución 177 (II), de 21 de novembro de 1947, relativa á Formulación dos principios recoñecidos polo Estatuto e polas sentenzas do Tribunal de Nuremberg, a Asemblea Xeral, decide confiar dita formulación á Comisión de Dereito Internacional, encargando a esta Comisión:

"a) Que formule os principios de Dereito Internacional recoñecidos polo Estatuto e polas sentenzas do Tribunal de Nuremberg; e

b) Que prepare un proxecto de código en materia de delitos contra a paz e a seguridade da humanidade, no cal se indique claramente a función que corresponde aos principios mencionados no precedente inciso a)".

A Comisión, na súa primeira reunión de maio a xuño de 1949, elaborou devanditos Principios e Crimes, adoptándoos en 1950. Tales principios son os seguintes:

"Principio I. Toda persoa que cometa un acto constitutivo de delito á luz do Dereito Internacional é responsable do mesmo e está suxeito a castigo.

Principio II. O feito de que o dereito interno non prevexa pena algunha para un acto constitutivo de delito á luz do Dereito Internacional, non exime de responsabilidade, conforme ao mesmo dereito, a quen houber perpetrado tal acto.

Principio III. O feito de que a persoa que cometese un acto constitutivo de delito á luz do Dereito Internacional, actuase como Xefe de Estado ou como funcionario público, non a exime de responsabilidade conforme ao dereito Internacional.

Principio IV. O feito de que unha persoa actuase en cumprimento dunha orde do seu Goberno ou dun superior, non a exime de responsabilidade conforme ao dereito Internacional, sempre que de feito tivese a posibilidade de elección moral.

Principio V. Toda persoa acusada dun crime conforme ao dereito Internacional, ten dereito a un xuízo xusto sobre os feitos e sobre o dereito.

Principio VIN. Os crimes que se enumeran a continuación son punibles baixo o Dereito Internacional:

a) Crimes contra a paz; a saber:

1. A planificación, a preparación, o desencadenamiento ou a execución dunha guerra de agresión ou unha guerra que viole tratados, acordos e garantías internacionais.

2.A participación nun plan común ou conspiración para a perpetración de calquera dos actos mencionados no inciso 1.

b) Crimes de guerra; a saber:

As violacións das leis ou usos da guerra. Tales violacións comprenden, sen que esta enumeración teña un carácter restritivo, o asasinato, os malos tratos ou a deportación para realizar traballos en condicións de escravitude, ou con calquera outro propósito, de poboacións civís en territorios ocupados, ou que neles se atopen; o asasinato ou os malos tratos de prisioneiros de guerra ou persoas no mar; a matanza de reféns, o saqueo da propiedade pública ou privada, a destrución arbitraria de cidades, vilas ou aldeas, ou a devastación non justificada polas necesidades militares.

c) Crimes contra a Humanidade; a saber:

O asasinato, o exterminio, a escravitude, a deportación e outros actos inhumanos labores contra a poboación civil, ou as persecucións por razóns políticas, raciais ou relixiosas, cando tales actos sexan labores ou tales persecucións sexan levadas a cabo en execución de, ou en conexión con, calquera crime contra a paz ou calquera crime de guerra.

Principio VII. A Complicidade na perpetración dun crime contra a paz, un crime de guerra ou un crime contra a humanidade dos enumerados no Principio VIN é un crime baixo o Dereito Internacional."

Esta elaboración dos principios de Nuremberg a cargo da Comisión de Dereito Internacional inclúe a complicidade -nos crimes contra a paz, nos crimes de guerra e nos crimes contra a humanidade- en canto crime internacional, é dicir, a complicidade nun acto que constitúe un crime de Dereito Internacional é en si mesma un crime de Dereito Internacional.

A constatación polo Secretario Xeral do carácter consuetudinario destes instrumentos é vinculante para todos os Estados conforme ao artigo 25 da Carta da ONU; o Consello de Seguridade aprobou o Informe do Secretario Xeral polo que recoñecía o carácter de dereito consuetudinario do Estatuto de Nuremberg e sen ningunha reserva (S/Res/827, 25 de maio de 1993, pár. 2; Informe do Secretario Xeral (S/25704)).

Os Estados da comunidade internacional teñen por tanto a obrigación erga omnes de aplicar os principios emanados de Nuremberg, entre outras cousas, porque a mera pertenza á Organización das Nacións Unidas mediante a aceptación do estatuto da mesma, leva ínsita a aceptación e o compromiso de facer cumprir os principios que, emanados de Nuremberg, pasaron a ser Dereito Internacional de obrigado cumprimento, tanto consuetudinario como convencional.

No caso español, ademais, a primacía do dereito internacional sobre o dereito interno vén dada polos arts. 10 e 96 da Constitución española de 1978. O artigo 10.2 da Constitución establece que "as normas relativas aos dereitos fundamentais e ás liberdades que a Constitución recoñece interpretaranse de conformidade coa Declaración Universal de Dereitos Humanos e os Tratados e Acordos Internacionais sobre as mesmas materias ratificados por España".

Á súa vez o art. 96.1 di que "os Tratados Internacionais válidamente celebrados, unha vez publicados oficialmente en España, formarán parte do ordenamento interno. As súas disposicións só poderán ser derrogadas, modificadas ou suspendidas na forma prevista nos propios Tratados ou de acordo coas normas xerais do Dereito Internacional".

B) Tipoloxía dos crimes da represión franquista.

O Estatuto de Nuremberg clasifica os crimes cometidos polas potencias europeas do eixo do seguinte modo:

Artigo 6:

" (...)

(a) CRIMES CONTRA A PAZ: a saber, a planificación, a preparación, o inicio ou a condución dunha guerra de agresión ou unha guerra que supón a violación de tratados, acordos ou garantías internacionais, ou ben a participación nun plan común ou nunha conspiración cuxo obxectivo é a execución de calquera dos actos precedentes;

(b) CRIMES DE GUERRA: a saber, violacións das leis ou usos da guerra. Tales violacións comprenden o asasinato, os malos tratos ou a deportación para realizar traballos forzados, ou para outros fins, perpetrados contra a poboación civil dun territorio ocupado ou no devandito territorio, o asasinato ou os malos tratos perpetrados contra prisioneiros de guerra ou persoas en alta mar, a execución de reféns, o roubo de bens públicos ou privados, a destrución arbitraria de cidades, pobos ou aldeas, ou a devastación non justificada por necesidades militares, sen que ditas violacións queden limitadas aos actos enumerados.

(c) CRIMES CONTRA A HUMANIDADE: a saber, o asasinato, o exterminio, o sometemento a escravitude, a deportación e outros actos inhumanos labores contra calquera poboación civil antes da guerra ou durante a mesma; a persecución por motivos políticos, raciais ou relixiosos en execución dos crimes que sexan competencia do Tribunal ou en relación cos mesmos, constitúan ou non unha vulneración da lexislación interna do país onde fosen perpetrados (...) "

A historia do desenvolvemento do concepto de crimes contra a humanidade está asociada á Segunda Guerra Mundial e os Tribunais de Nuremberg, pero esta historia remóntase a un tempo anterior. Os horrores das guerras do século XIX en Europa, así como os da Primeira Guerra Mundial, foron o pano de fondo para que nacese a conciencia de que certos actos eran contrarios á esencia mesma do ser humano e polo tanto, debían prohibirse.

Estes crimes recibiron recoñecemento legal en data tan afastada como 1868, na Declaración de San Petersburgo co obxecto de prohibir o uso de determinados proxectís en tempo de guerra. Esta Declaración buscaba a limitación no uso dos mesmos, xa que consideraba a estes como "contrarios ás leis da humanidade". En xaneiro de 1872, Gustav Moynier, de Suíza, propuxo que se constituíse unha Corte Penal Internacional para impedir as violacións da Convención de Xenebra de 1864 e procesar aos responsables das atrocidades cometidas por ambos os bandos durante a guerra franco-prusiana de 1870. O concepto de leis da humanidade recibiu despois recoñecemento legal explícito na Primeira Conferencia da Haia de 1899, que adopta por unanimidade a Cláusula Martens como parte do Preámbulo da Convención da Haia sobre respecto ás leis e costumes da guerra terrestre.

Hoxe en día, a Cláusula Martens foi incorporada, practicamente sen modificacións, a unha gran variedade de instrumentos de dereito internacional humanitario.

Os masacres perpetrados polo Imperio Otomán contra os armenios en Turquía, estiveron entre os primeiros crimes especificamente incluídos baixo a rúbrica "crimes contra a humanidade". Nunha Declaración de Francia, Gran Bretaña e Rusia de 24 de maio de 1915, os masacres foron denunciadas como "crimes contra a humanidade e a civilización polos que se faría render contas a todos os membros do Goberno turco no seu conxunto, xunto con aqueles dos seus representantes implicados nos masacres". A Comisión da Conferencia de Paz de 1919 interpretou que os crimes contra a humanidade incluían asasinatos, masacres, terrorismo sistemático, matanza de reféns, torturas de civís, inanición deliberada de civís, violación, abdución de mulleres e nenas para o seu sometemento a prostitución forzosa, deportación de civís, internamento de civís baixo condicións inhumanas, traballos forzosos de civís en conexión coas operacións militares do inimigo e bombardeo deliberado de hospitais e lugares indefensos.

Pero sería despois da Segunda Guerra Mundial, coa creación do Tribunal Militar Internacional de Nuremberg, cando a noción de crime contra a humanidade, tamén chamados crimes de lesa humanidade, empezaría a ser definida. François de Menthon, Fiscal Xeral por Francia no xuízo de Nuremberg, definiunos como aqueles crimes contra a condición humana, como un crime capital contra a conciencia que o ser humano ten hoxe da súa propia condición. Con Nuremberg terían lugar os primeiros xuízos por crimes contra a humanidade.

O Estatuto de Nuremberg, como se expuxo, definiu os crimes contra a humanidade no seu artigo 6 (c).

O art. 6(c) do Estatuto do Tribunal de Nuremberg foi aplicado directamente, non só polos tribunais aliados despois da IIGM, senón tamén:

- en 1961, polo Tribunal de distrito de Xerusalén e o Tribunal Supremo de Israel (caso Eichmann. I.L.R., 36, pp. 39-42, 45-48,288, 295),

- en 1971, polos tribunais de Bangladesh no caso da solicitude de extradición á India de oficiais de Paquistán "por actos de xenocidio e crimes contra a Humanidade" (C.I.J. Annuaire 1973-1974, p. 125), en 1981, polo Tribunal Supremo dos Países Baixos, no asunto Menten (N.E.I.L., 1982, pp. 401 e ss.), en 1983, polo Tribunal Supremo de Francia no caso Barbie, que fundamenta a aplicación do citado art. 6.c) nos seguintes criterios (todos eles aplicables en España):

a) esta inculpación pertence a "unha orde represiva internacional ao que lle é fundamentalmente allea a noción de fronteira"

b) a adhesión de Francia a esta orde represiva,

c) a consagración, pola resolución 3(I) de 13 de febreiro de 1946 da Asemblea Xeral da ONU, da definición de crimes contra a Humanidade que figura no estatuto do Tribunal de Nuremberg,

d) a recomendación das Nacións Unidas aos Estados, nesta resolución, de perseguir ou extraditar aos autores de tales crimes,

e) a conformidade de tales textos cos arts. 15.2. do Pacto Internacional relativo aos dereitos civís e políticos (e ao art. 7.2 da Convención Europea de dereitos humanos), que afirman que o principio de irretroactividad das leis penais non se opón á persecución e condena de persoas por feitos reputados como "delituosos segundo os principios xerais do dereito recoñecidos pola comunidade internacional." -art. 15.2 citado. Esta excepción á irretroactividad das leis penais foi aplicada na persecución penal contra unha persoa acusada de desviar un avión cando este feito non era punible polo ius fori no momento de ser cometido (Sri Lanka, Cr. of App., 28.5.1986, caso Ekanayake, I.l.R., 87, p. 298.)

- en 1989, polo Tribunal Superior de Xustiza de Ontario (Canadá) no caso Finta (10.5.1989, I.L.R., 82, 438 ss.).

Por tanto, os seguintes actos cometidos en tempos de guerra ou de paz, perpetrados de maneira sistemática ou a gran escala, constitúen crimes contra a humanidade:

o asasinato,
o exterminio,
a tortura.
o sometemento a escravitude,
a deportación.
a persecución por motivos políticos, raciais ou relixiosos,
o encarceramento arbitrario...

Para D. Thiam, Relator Especial da Comisión de Dereito Internacional da ONU:

"Un acto inhumano labor contra unha soa persoa podería constituír un crime contra a Humanidade se se sitúa dentro dunha conduta sistemática ou se executa segundo un plan, ou se presenta un carácter repetitivo que non deixa ningunha dúbida sobre as intencións do seu autor (...) Un acto individual podería constituír un crime contra a humanidade se se inscribe dentro dun conxunto coherente e dentro dunha serie de actos repetidos e inspirados polo mesmo móbil: político, relixioso, racial ou cultural". (Rapport C.D.I., 1989, p. 147, parag. 147).

No Proxecto de Código de Crimes contra a Paz e Seguridade da Humanidade, a Comisión de Dereito Internacional das Nacións Unidas explica que "forma sistemática" quere dicir "con arranxo a un plan ou política preconcibidos... A Comisión entende por "comisión en gran escala" que os actos se dirixan contra unha multiplicidad de vítimas." Trátase de dous requisitos alternativos, en consecuencia, un acto podería constituír un crime contra a humanidade se se dese calquera deses dous requisitos.

Por conseguinte, calquera dos seguintes actos propios da represión franquista, que foron perpetrados sistematicamente e a gran escala contra a poboación civil, durante e despois da guerra, constitúen crimes contra a humanidade:

a) O exterminio é un crime contra a humanidade, e por tanto punible baixo o Dereito Internacional. O exterminio é recoñecido como crime contra a humanidade no artigo 6(c) do Estatuto de Nuremberg; artigo II (1) (c) da Lei Núm. 10 do Consello Aliado de Control, órgano supremo dos aliados en Alemaña, e baixo a que se seguiron sustanciando xuízos baixo os principios e a doutrina de Nuremberg contra outros responsables de crimes contra a paz e a humanidade do réxime nazi; e Principio VIN (c) dos Principios de Nuremberg.

Incluíuse tamén nos estatutos dos tribunais penais internacionais para a Antiga Iugoslavia - ICTY (artigo 5) e Ruanda - ICTR (artigo 3), así como no Proxecto de Código de Crimes contra a Paz e a Seguridade da Humanidade [1954: artigo 2, párr. 11 e 1996: artigo 18(b)].

A Comisión de Dereito Internacional, no seu Informe de 1996 explicou que ambos, asasinato e exterminio, "consisten nunha conduta criminal distinta pero, con todo, estreitamente relacionada, que supón privar da vida a seres humanos inocentes."

O exterminio é un crime que, pola súa natureza mesma, diríxese contra un grupo de persoas. Ademais, o acto utilizado para cometer o delito de exterminio supón un elemento de destrución masiva que non se require para o asasinato. A este respecto, o exterminio está estreitamente relacionado co crime de xenocidio, no sentido de que ambos os crimes se dirixen contra un gran número de vítimas. No entanto, o crime de exterminio daríase en casos que difiren dos comprendidos no crime de xenocidio.

O exterminio comprende os casos en que se mata a grupos de persoas que non comparten características comúns. Aplícase tamén a casos en que se mata a algúns membros dun grupo pero non a outros.

Finalmente, o recentemente aprobado Estatuto de Roma da Corte Penal Internacional, inclúe na definición de exterminio, no seu artigo 7.2, "a imposición intencional de condicións de vida ... encamiñadas a causar a destrución de parte dunha poboación".

b) A práctica sistemática ou a gran escala do asasinato é un crime contra a humanidade e, por tanto punible baixo o Dereito Internacional.

O asasinato recoñécese como crime contra a humanidade desde a I Guerra Mundial, na Declaración de Francia, Gran Bretaña e Rusia de 1915, e, pola Comisión da Conferencia de Paz 1919. Desde entón, o delito de asasinato foi contemplado como un crime contra a humanidade no Estatuto de Nuremberg, artigo 6(c), a Lei Non. 10 do Consello Aliado de Control, artigo II, pár. (c), o Estatuto do Tribunal para o Afastado Oriente, artigo 5(c); Principio VIN(c) dos Principios de Nuremberg; Estatuto do ICTY, artigo 5(a); Estatuto do ICTR, artigo 3(a), artigo 18 do proxecto de Código de Crimes de 1996 e artigo 2, pár. 11 do proxecto de código de 1954.

No proxecto do Código de Crimes, a Comisión de Dereito Internacional explica que o asasinato "é un crime claramente tipificado e ben definido na lexislación nacional de todos os Estados". As diferenzas conceptuais na definición do asasinato entre os distintos sistemas nacionais de xustiza penal conducen ás veces a confusións no que fai á cuestión da inclusión do asasinato como crime contra a humanidade. A definición do asasinato como crime contra a humanidade, inclúe as execucións extraxudiciais, que son matanzas ilegais e deliberadas, levadas a cabo por orde dun goberno ou coa súa complicidade ou consentimento. Este tipo de asasinatos son premeditados e constitúen violacións das normas nacionais e internacionais. No entanto, o crime de asasinato non require que o acto sexa premeditado e inclúe a creación de condicións de vida perigosas que probablemente darán lugar á morte.

Existen normas ben consolidadas a nivel nacional, rexional e internacional que prohiben a privación arbitraria da vida. O artigo 15 da Constitución Española declara claramente "Todos teñen dereito á vida ...." A protección fronte ao asasinato e da integridade física atópase garantida polo Código Penal español nos seus artigos 138 a 142. O artigo 2, pár. 1 da Convención Europea de Dereitos Humanos compromete ás Partes coa disposición de que "o dereito de toda persoa á vida estará protexido pola lei". Á súa vez, o artigo 3 da Declaración Universal de Dereitos Humanos establece: "Todo individuo ten dereito á vida, á liberdade e á seguridade da súa persoa"; así mesmo, o artigo 6, pár. 1 do Pacto Internacional de Dereitos Civís e Políticos di: "O dereito á vida é inherente á persoa humana. Este dereito estará protexido pola lei. Ninguén poderá ser privado da vida arbitrariamente".

Como indican estas disposicións, o dereito á vida atópase firmemente protexido por normas internacionais, o que fai do asasinato unha infracción penal tanto do dereito internacional como do dereito interno español. O seu carácter sistemático elévao á categoría de crime contra a humanidade, e como tal, non prescribe nunca. É dicir, os asasinatos ou execucións extraxudiciais perpetrados polas forzas franquistas non prescriben, posto que recaen baixo a categoría de actos que constitúen crimes contra a humanidade.

c) A tortura recoñeceuse como unha violación do Dereito Internacional consuetudinario desde hai aproximadamente un século.

Xa a Comisión sobre responsabilidade dos Autores da Guerra e Aplicación de Penas (Commission on the Responsibility of the Authors of the War and on Enforcement of Penalties) recoñeceu a tortura como crime contra a humanidade no Informe da Comisión da Conferencia de Paz de 1919. Ao termo da II Guerra Muncial o concepto de "crimes contra a humanidade" foi ulteriormente desenvolvido, concretamente nos xuízos de Nuremberg. Aínda que na definición de crimes contra a humanidade do Estatuto dos Tribunais Militares de Nuremberg e o Afastado Oriente non se facía mención explícita á tortura, axuizouse e condenou aos acusados por cometer tortura, que é un "acto inhumano" incluído na definición de crimes contra a humanidade.

A tortura foi recoñecida por primeira vez como crime contrala humanidade na Lei 10 do Consello Aliado de Control, de 20 de decembro de 1945, no seu artigo II, 1 (c).

Desde a II Guerra Mundial, as Nacións Unidas e outros mecanismos internacionais e rexionais encargados da protección e promoción dos dereitos humanos, recoñeceron explícita e coherentemente o dereito a non ser torturado como un dereito fundamental e universal baixo o Dereito Internacional.

Os actos de tortura quedan comprendidos na categoría de crimes contra a humanidade se se cometen de maneira sistemática ou en escala masiva por calquera goberno, organización ou grupo. Este recoñecemento plasmouse tamén nos estatutos dos tribunais penais internacionais para a ex Iugoslavia, Ruanda e no Estatuto de Roma da Corte Penal Internacional.

d) A persecución por motivos políticos, raciais ou relixiosos é un crime contra a humanidade e, por tanto punible baixo o Dereito Internacional e interno.

Este tipo de crime contra a humanidade recoñécese como tal no artigo 6(c) do Estatuto de Nuremberg; no artigo II (1)(c) da Lei 10 do Consello Aliado de Control; no Principio VIN dos Principios de Nuremberg; no artigo 2(11) do proxecto de Código de Delitos de 1954, no artigo 5(h) do Estatuto do Tribunal Penal Internacional para a ex Iugoslavia e no artigo 3(h) do Estatuto do Tribunal Penal Internacional para Ruanda; no artigo 18 (e) do proxecto de Código de Crimes de 1996 e, por último, no artigo 7(h) do Estatuto da Corte Penal Internacional.

A Comisión de Dereito Internacional mantén que o acto inhumano de persecución pode adoptar moitas formas cuxa característica común é a denegación dos dereitos humanos e liberdades fundamentais que corresponden a todas as persoas sen distinción, como recoñecen a Carta das Nacións Unidas nos seus artigos 1 e 55 e o Pacto Internacional de Dereitos Civís e Políticos no seu artigo 2. Neste Proxecto de Código, a Comisión criminaliza os actos de persecución en que non existe a intención específica que se require para o crime de xenocidio.

Observando que o termo "persecución" adquiriu un sentido universalmente aceptado, o eminente profesor tratadista M. Cherif Bassiouni propón a seguinte definición:

"A Política ou Acción do estado conducente a someter a un individuo a fustrigación, tormento, opresión, ou medidas discriminatorias deseñadas para ou coa probabilidade de, producir sufrimento físico ou mental, ou dano económico, por motivo das crenzas, opinións ou pertenza da vítima a un determinado grupo identificable (relixioso, social, étnico, lingüístico, etc.), ou simplemente porque o perpetrador buscase singularizar unha determinada categoría de vítimas por motivos peculiares do perpetrador".

e) O encarceramento arbitrario está tamén recoñecido como crime contra a humanidade.

Este recoñecemento efectuouse por primeira vez na Lei 10 do Consello Aliado de Control, pola que se seguiu xulgando aos criminais de guerra das Potencias do Eixo despois do xuízo principal de Nuremberg:

"1. Cada un dos seguintes actos recoñécese como crime:

(c) Crimes contra a Humanidade: atrocidades e delitos, incluídos pero non limitados a, o asasinato, exterminio, escravitude, deportación, encarceramento, tortura, violación ou outros actos inhumanos labores contra calquera poboación civil, ou persecucións por motivos políticos, raciais ou relixiosos, atenten ou non contra o dereito interno do país onde foron perpetrados".

Foi recoñecido tamén como un crime contra a humanidade no Estatuto do Tribunal Penal Internacional para Ruanda, artigo 3(e), e no Estatuto do Tribunal Penal Internacional para a ex Iugoslavia, artigo 5(e). Igualmente recóllese no artigo 7(e) do Estatuto da Corte Penal Internacional.

Ademais da súa inclusión como crime contra a humanidade nos instrumentos anteriores, o dereito a non ser detido sen mediar xuízo previo xusto e rápido, de conformidade coas normas internacionais do debido proceso, é tamén un dereito humano fundamental recoñecido pola Declaración Universal de Dereitos Humanos, artigos 9 e 10, e o Pacto Internacional de Dereitos Civís e Políticos. Os artigos 6, 9, 14 e 15 deste último establecen expresamente tanto o dereito a non ser detido arbitrariamente, como as normas mínimas do debido proceso para o arresto, detención e enjuiciamiento dos individuos.

A Comisión de Dereito Internacional mantén que o termo "encarceramento" comprende toda violación da liberdade da persoa e o termo "arbitrario" establece o requisito de que esa privación sexa sen o debido procedemento legal. Este acto inhumano inclúe, segundo a citada Comisión, os casos de encarceramento arbitrario sistemático ou en gran escala, como en campos de concentración ou detención, ou outras formas de privación de liberdade de longa duración.

C) Características dos crimes contra a humanidade.

En razón da natureza destes crimes, como ofensa á dignidade inherente ao ser humano, os crimes contra a humanidade teñen varias características específicas.

1) Son crimes imprescriptibles.

2) Son imputables ao individuo que os comete, sexa ou non órgano ou axente do Estado.

3) Ás persoas responsables ou sospeitosas de cometer un crime contra a humanidade non se lles pode outorgar asilo territorial nin se lles pode conceder refuxio,

4) Como crime internacional, a natureza do crime contra a humanidade e as condicións da súa responsabilidade son establecidas polo dereito internacional con independencia da que poida establecerse no dereito interno dos Estados. Isto significa que o feito de que o dereito interno do Estado non impoña pena algunha por un acto que constitúe un crime de lesa humanidade, non exime de responsabilidade en dereito internacional a quen o cometeu.

5) Estes crimes non son amnistiables

6) Os crimes contra a humanidade están suxeitos ao principio de xurisdición penal universal.

D) Distinción entre crimes de guerra e crimes contra a humanidade.

Benjamin Ferencz, ex fiscal de Nuremberg no caso coñecido como "Einsatzgruppen", un dos doce procesos subseguintes ao xuízo principal de Nuremberg, na súa alegación acusatorio explica a diferenza entre crimes de guerra e crimes contra a humanidade do seguinte modo:

" .. Os mesmos actos que declaramos baixo o Cargo Uno como 'crimes contra a humanidade' figuran como 'crimes de guerra' baixo o Cargo Dous. Os mesmos actos son, por tanto, obxecto de acusación como delitos separados e distintos. Isto non é ningunha novidade. Unha agresión, punible en si mesma, pode formar parte dun delito máis grave de roubo ... Así que no caso que nos ocupa, o asasinato de civís indefensos durante unha guerra pode constituír un crime de guerra, pero os mesmos asasinatos forman parte doutro crime. Trátase dun crime máis grave, isto é, xenocidio ou un crime contra a humanidade. Esta é a distinción que facemos na nosa súplica. É real e da máis alta importancia. Para evitar calquera malentendido desde o principio, permítanme sinalar as diferenzas entre os dous delitos. Os crimes de guerra son actos ou omisións en violación das leis e costumes da guerra. Pola súa propia natureza, afectan soamente aos nacionais dun belixerante, e non poden cometerse en tempos de paz. O crime contra a humanidade non está delimitado deste xeito. Diferénciase fundamentalmente do mero crime de guerra en que abarca violacións sistemáticas aos dereitos humanos fundamentais cometidas en todo tempo contra nacionais de calquera país."

No caso da II República española, non pode cualificarse ningún dos seus actos como crimes contra a humanidade. Os excesos que fosen cometidos por militares en operacións legais, pero que violasen as leis ou usos da guerra por acción ou por omisión, só poden ser considerados como crimes de guerra. A legalidade republicana tipificaba os delitos contra civís, e mesmo a Constitución, no seu artigo 7, recoñecía a supremacía do dereito internacional sobre as leis internas. Tratábase de actos ilegais conforme ao propio ordenamento xurídico da II República.

No caso de asasinatos ou execucións extraxudiciais, non só constituían ilícitos penais segundo o Código Penal, senón que a xustiza ordinaria debía perseguilos, e, como no caso de Cataluña, procedeuse á identificación dos restos de executados, a devolución aos seus familiares e o xuízo e condena dos achados responsables. Non se trata de demostrar que se perseguiron todos os casos, senón a falsidade propia dos intentos de equiparación dos dous bandos.

Os documentos xurídicos das institucións republicanas deixan perfectamente claro que a súa finalidade era a defensa das liberdades civís e do réxime democrático, e, este feito non foi posto xamais en dúbida pola comunidade internacional. En cambio, o réxime franquista bosquexou un plan de exterminio e persecución política que está documentado nas propias instrucións dos xenerais que se alzaron en armas contra o Goberno da República. Así mesmo, colaborou directamente co plan de exterminio nacional socialista contra os propios nacionais españois (caso Mauthausen), nos actos de agresión e delitos contra a paz e permitiu a utilización do propio territorio na planificación dos crimes contra a paz.

Este plan de exterminio levou adiante durante décadas, e foi explicitamente condenado polas institucións internacionais, e moi especialmente polas Nacións Unidas, cuxa resolución da Asemblea Xeral de 12 de decembro de 1946, declarou o carácter fascista do réxime imposto polo xeneral Franco e equiparouno xuridicamente ao nacionalsocialismo alemán, ao fascismo italiano e ao imperialismo xaponés.

IV.- A inobservancia dos dereitos das vítimas e familiares das vítimas da represión franquista enmárcase no contexto da impunidade que aínda hoxe existe en España.

A) A impunidade.

A impunidade defínese como "a inexistencia, de feito ou de dereito, de responsabilidade penal por parte dos autores de violacións dos dereitos humanos, así como de responsabilidade civil, administrativa ou disciplinaria, porque escapan a toda investigación con miras á súa inculpación, detención, procesamiento e, en caso de ser recoñecidos culpables, condena, mesmo á indemnización do dano causado ás súas vítimas".
[Informe final acerca da cuestión da impunidade dos autores de violacións dos dereitos humanos (dereitos civís e políticos) preparado polo Sr. L. Joinet de conformidade coa resolución 1996/119 da Subcomisión. E/CN.4/Sub.2/1997/20. 26 de xuño de 1997, en diante E/CN.4/Sub.2/1997/20]

En relación cos dereitos das vítimas, consideradas como suxeitos de dereito e tal e como se desprende dos traballos do Relator mencionado das Nacións Unidas sobre impunidade en dereitos civís e políticos, Sr. Louis Joinet, é deber dos Estados garantir:
[Informe final revisado acerca da cuestión da impunidade dos autores de violacións dos dereitos humanos (dereitos civís e políticos) preparado polo Sr. L. Joinet de conformidade coa resolución 1996/119 da Subcomisión. E/CN.4/Sub.2/1997/20/Rev.1, 2 de outubro de 1997, en diante E/CN.4/Sub.2/1997/20/Rev.1]

a) o dereito das vítimas a saber;

b) o dereito das vítimas á xustiza; e

c) o dereito a obter reparación.

B) O dereito a saber.

O dereito a saber, "Non se trata só do dereito individual que toda vítima ou os seus familiares teñen a saber o que ocorreu, que é o dereito á verdade. O dereito a saber é tamén un dereito colectivo que afunde as súas raíces na historia, para evitar que poidan reproducirse no futuro as violacións. Como contrapartida, ao Estado lle incumbe, o "deber de lembrar", a fin de protexerse contra esas tergiversaciones da historia que levan por nome revisionismo e negacionismo; en efecto, o coñecemento por un pobo da historia da súa opresión forma parte do seu patrimonio e debe por iso conservarse. Tales son os principais obxectivos do dereito a saber como dereito colectivo".

Neste sentido as organizacións que subscriben chaman a atención sobre numerosos intentos que se están dando en España de construción de tese revisionistas da historia e alertan sobre as mesmas.

Este dereito quedou formulado, no ámbito das Nacións Unidas, baixo o Principio 2 do Conxunto de Principios para a protección e a promoción dos dereitos humanos mediante a loita contra a impunidade, e cuxo tenor literal é o que segue:

"Principio 2 - O deber de lembrar

O coñecemento por parte dun pobo da historia da súa opresión forma parte do seu patrimonio e, por iso, débese conservar adoptando medidas adecuadas en aras do deber de lembrar que incumbe ao Estado. Esas medidas teñen por obxecto preservar do esquecemento a memoria colectiva, entre outras cousas para evitar que xurdan teses revisionistas e negacionistas." .

E tamén:

"Principio 3 - O dereito das vítimas a saber

Independentemente das accións que poidan establecer ante a xustiza, as vítimas, así como as súas familias e achegados, teñen dereito a coñecer a verdade acerca das circunstancias en que se cometeron as violacións e, en caso de falecemento ou desaparición, acerca da sorte que correu a vítima."
[E/CN.4/Sub.2/1997/20]

O dereito a saber leva tamén a necesidade de preservar os arquivos. En relación a esta cuestión, o Principio 13 establece:

"Deberanse adoptar medidas cautelares para impedir o secuestro, a destrución, a disimulación ou a falsificación dos arquivos en que se recollen as violacións cometidas.

Despois de adoptarse esas medidas urxentes introduciranse reformas lexislativas ou doutra índole para reglamentar de maneira permanente o almacenamento deses arquivos, a súa conservación e a súa consulta segundo os principios que se expoñen máis adiante; en canto aos arquivos nominativos, adoptaranse medidas específicas de conformidade co Principio 18. Por outra banda, convídase aos terceiros países que estean en posesión de tales arquivos a que cooperen con miras á súa restitución.

A subtracción dos arquivos, especialmente con fins comerciais, reprimirase severamente."

E tamén:

"Principio 15 - Medidas administrativas relativas ao inventario dos arquivos

Ao comezo darase prioridade ao inventario dos arquivos almacenados, incluídos, sempre que estean dispostos a cooperar, os que se atopan en terceiros países, e á verificación da fiabilidade dos inventarios existentes. Deberá prestarse especial atención aos arquivos dos lugares de detención, en especial se oficialmente non se recoñecía a súa existencia.

Principio 16 - Medidas para facilitar a consulta dos arquivos

Deberase facilitar a consulta dos arquivos, sobre todo para favorecer a investigación histórica. En principio, as formalidades de autorización terán por única finalidade permitir o control da consulta e non poderán aplicarse con fins de censura."

C) Dereito á xustiza.

En canto ao dereito á xustiza, o Principio 19 establece:

"Non existe reconciliación xusta e duradeira se non se satisfai efectivamente a necesidade de xustiza; o perdón é, sen dúbida, un factor importante da reconciliación, pero supón, como acto privado, que a vítima ou as súas derechohabientes coñezan ao autor das violacións e que este tivese a posibilidade de recoñecer os feitos e manifestar o seu arrepentimento."

Os crimes da represión franquista tiveron un carácter sistemático e a gran escala, o que os converte en violacións graves aos dereitos humanos non suxeitas á prescrición, isto é, o delito continúa e é susceptible de enjuiciamiento, ou o que é o mesmo, existe impunidade.

En relación coa imprescriptibilidad, o Conxunto de Principios dispón:

"Principio 27 - Restricións á prescrición

A prescrición dunha infracción penal, tanto no que respecta ás dilixencias como ás penas, non poderá correr durante o período en que non existan recursos eficaces contra esa infracción.

A prescrición non se aplicará aos delitos graves conforme ao dereito internacional que sexan por natureza imprescriptibles.

Cando se aplica, a prescrición non poderá invocarse nas accións civís ou administrativas establecidas polas vítimas para obter reparación."

E en canto ás amnistías:

"Principio 28 - Restricións á práctica da amnistía

Cando a amnistía teña por finalidade crear condicións propicias para alcanzar un acordo de paz ou favorecer a reconciliación nacional, aplicaranse dentro dos seguintes límites:

a) Os autores de delitos graves conforme ao dereito internacional e os autores de violacións masivas ou sistemáticas, non poderán beneficiarse da amnistía a menos que as vítimas dispoñan dun recurso eficaz e obteñan unha decisión equitativa e efectiva..."

D) Dereito á reparación.

En canto ao dereito á reparación:

"Principio 36 - Dereitos e deberes dimanantes da obrigación de reparar

Toda violación dun dereito humano dá lugar a un dereito da vítima ou as súas derechohabientes a obter reparación, o cal implica o deber do Estado de reparar e o dereito de dirixirse contra o autor.

Principio 37 - Procedementos de recursos en solicitude de reparación

Tanto pola vía penal como pola civil, administrativa ou disciplinaria, toda vítima debe ter a posibilidade de exercer un recurso accesible, rápido e eficaz, que incluirá as restricións que á prescrición impón o Principio 27; no exercicio do devandito recurso, debe beneficiarse dunha protección contra actos de intimidación e represalias.

O exercicio do dereito a obter reparación comprende o acceso aos procedementos internacionais aplicables."

O dereito a obter reparación engloba, por unha banda, medidas individuais de reparación relativas ao dereito de restitución, indemnización e rehabilitación e, por outra, medidas de alcance xeral, como medidas de satisfacción e garantías sobre a non repetición. As medidas encamiñadas a facer efectivo o dereito á reparación han de incluír a cuestión da subtracción de bens e todo dano material, físico e moral.

V.- Conclusións.

Por todo iso,

As organizacións abaixo asinantes, subscriben o presente documento, e:

Ante a necesidade de recuperación da memoria achega do contexto histórico en que se produciu a represión franquista e os feitos en que se materializou a mesma, isto é, as violacións graves aos dereitos humanos e as liberdades, principalmente as represalias e o exterminio contra a poboación civil, así como das leis e costumes da guerra no trato dispensado aos prisioneiros de guerra.

Ante a inobservancia do dereito das vítimas e as súas familias á verdade, á xustiza e a unha reparación digna.

Ante os intentos de construción de tese revisionistas e negacionistas da historia,

Reafirmando que o coñecemento por un pobo da historia da súa opresión forma parte do seu patrimonio e, por iso, débese conservar adoptando medidas adecuadas en aras do deber de lembrar que incumbe ao Estado.

Considerando que a impunidade é en si e por si mesma unha violación de dereitos humanos e que coa súa existencia non só se viola un dereito humano, como o dereito á xustiza e á verdade, senón que ela constitúe un atentado á dignidade humana propiamente tal.

Considerando que a iniciativa de investigar corresponde en primeiro lugar ao Estado, e que en caso de carencia dos poderes públicos, as vítimas, os seus familiares e as organizacións de dereitos humanos deben tomar a iniciativa.

Propoñen o seguinte:

VI.- Plan de acción:

1. Ratificación da "Convención sobre a imprescriptibilidad dos crimes de guerra e dos crimes de lesa humanidade".

2. Declarar por Lei a nulidade de todas as accións legais do réxime franquista, facendo mención expresa ás Resolucións das Nacións Unidas adoptadas por unanimidade pola Asemblea Xeral da ONU o 9 de febreiro de 1946 [Res. 32(I)] e o 12 de decembro de 1946 [Res. 39(I)], e ao seu carácter criminal segundo as normas de dereito internacional.

3. Declarar a nulidade de todos os xuízos penais e militares por arbitrarios e ilegais, adoptando as medidas adecuadas para o resarcimiento proporcional e actualizado das vítimas, así como a reconstrución dos arquivos penais e xudiciais afectados.

4. Elaborar unha lei de exhumaciones e identificación de vítimas que teña en conta os tipos de delitos, o necesario coñecemento da verdade e que fixe os procedementos acordes co dereito internacional de dereitos humanos.

Dita lei ha de ter en conta ademais os diferentes tipos de enterramentos clandestinos, oficiais, etc. e resolver o caso das fosas comúns produto do plan de exterminio, dos enterramentos ilegais e das fosas comúns das tropas regulares nas frontes de batalla.

5. Elaboración dun Manual de Antropoloxía forense adaptado ás normas internacionais de dereitos humanos, crimes de guerra e á situación histórica da II República e do réxime franquista, que permita ordenar os desenterramientos en orde á instrución penal correspondente en función do tipo de delitos e as vítimas, sexan estas civís ou soldados regulares nas frontes de batalla.

6. Normalización lexislativa dos bancos de datos de ADN para a identificación de vítimas, procedendo ao rexistro xudicial das mostras dos restos das vítimas, así como as dos familiares que o soliciten, e creando os parámetros de recoñecemento que xurdan da experiencia antropolóxico forense e sociolóxica.

7. Lei de recoñecemento dos campos de concentración e de traballos forzados, e reconstrución dos procesos seguidos nos mesmos e das vítimas.

8. Desclasificación e catalogación de todos os arquivos diplomáticos, militares e de intelixencia até a instauración do réxime democrático.

9. Inventario, catalogación e reorganización, con medios adecuados á tecnoloxía actual, dos arquivos penais, xudiciais, carcelarios, militares, de intelixencia, municipais, etc., a nivel de todas as administracións, adecuándoos ás normas do dereito á verdade e á xustiza das vítimas.

Hase de recoñecer o libre acceso e a obrigación de colaboración xudicial dos responsables dos devanditos arquivos coas vítimas e os seus familiares, organizacións de vítimas, organizacións de dereitos humanos e coa xustiza nacional ou doutros países.

10. Reconstrución das listas de vítimas españolas en terceiros países como consecuencia do réxime franquista, incluíndo especialmente aos denominados "nenos da guerra", e solicitando, se fose necesario, a colaboración internacional, especialmente no ámbito europeo, para o que se contará coas organizacións de exiliados ou de organizacións estranxeiras que colaborasen co exilio republicano. Procederase á regularización xurídica dos problemas de nacionalidade española derivados do exilio e dos que son consecuencia da inscrición de españois en rexistros de autoridades lexítimas dela II República, outorgando o mantemento da dobre nacionalidade dos exiliados e dos seus descendentes en todos os casos.

11. Reconstrución das listas de vítimas e represaliados desde o levantamento franquista, de forma legalmente válida, outorgando o recoñecemento xurídico válido e tendo especial coidado cos menores, orfos e mulleres.

12. Adecuación das normas dos rexistros civís a efectos da correcta determinación das causas de morte.

13. Establecer un inventario dos bens saqueados, embargados ou expoliados por motivos políticos, relixiosos e de represalias.

14. Establecer unha lexislación que permita a recuperación e indemnización a cargo do estado, ou dos responsables patrimoniais se existisen, dos bens expoliados a persoas físicas ou legais por motivos políticos, relixiosos ou de represalias de calquera tipo.

15. Lexislación de recoñecemento de todos os militares que serviron lealmente á II República, restablecendo a súa condición histórica e adecuando os seus méritos regulamentarios para todos os efectos.

16. Lexislación de recoñecemento de todos os militares e forzas irregulares de orixe española que colaboraron cos países aliados na resistencia contra os países do Eixo e contra o réxime franquista, equiparándoos ao recoñecemento xurídico, militar e social que se seguiu en países como Francia.

17. Reconstrución dos mandos de todas as organizacións franquistas no interior e o exterior de España, para facilitar o dereito á verdade e o coñecemento dos perpetradores dos crimes contra a humanidade.

18. Fixación dun sistema de resarcimiento económico actualizado, en termos actuariais e que se corresponda coa realidade económica e social española, a todo tipo de vítimas aínda vivas, herdeiros e as súas familias, así como adoptar as medidas necesarias para o recoñecemento social e cultural, para o que se procederá á localización, catalogación e declaración como patrimonio histórico dos lugares de memoria da loita en defensa da República e da represión franquista.

Equipo Nizkor - 14 de abril de 2004

Organizacións que presentan este documento:

AFARIIREP - (Asociación de Familiares e Amigos de Represaliados da II República polo Franquismo), Ana Viéitez Gómez, presidenta.
Agrupación Gragero de León, Manuel Osorio, secretario.
Amigos dos caídos pola liberdade (1939 ? 1945), Memoria histórica da rexión de Murcia, Floren Dimas Balsalobre, presidente rexional.
Asociación para a creación do Arquivo da Guerra Civil, as Brigadas Internacionais, os Nenos da Guerra, a Resistencia e o Exilio Español. AGE (Arquivo Guerra e Exilio), Dores Cabra, secretaria xeral.
Asemblea Permanente polos Dereitos Humanos (APDH Arxentina), Horacio Ravena, vicepresidente.
Asociación de Descendentes do Exilio Español, Ludivina García Arias, presidenta.
Asociación Manuel Azaña, Isabelo Ferreiros, presidente.
Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica de Valladolid, Ricardo Bedera, presidente.
Asociación Salamanca pola Memoria e a Xustiza, Fermín Sánchez Martín, secretario.
Corporación de Promoción e Defensa dos Dereitos do Pobo - CODEPU (Chile), Víctor Espinoza, Secretario Executivo.
Dereitos Human Rights, California, USA, Margarita Lacabe, presidenta.
Equipo Nizkor, Gregorio D. Dionis, presidente.
Foro pola Memoria, José María Pedreño, presidente.
Instituto Republicano de Dereitos Humanos, Félix Rodríguez Sanz, secretario.
Mozos pola Memoria Histórica "Amnesia", Javier Moreno e Juan Ignacio Díaz Bidart.
Serpaj Europa, Bruxelas, Bélxica, Parmenia Camargo, presidenta.

Algunhas organizacións que adhiren a este documento:

Asociación Memoria Histórica Asturiana, Marisa Marinez Caldevilla presidenta e Víctor Luís Alvarez, Portavoz da Xunta Directiva.
Komite Internazionalistak do País Vasco.
Colectivo de Solidariedade pola Xustiza e dignidade dos Pobos. COLICHE, Logroño, A Rioxa.
Fundación Domingo Malagón,
Paz con dignidade, España.
OSPAAAL - Valladolid, Baleares, Málaga, Tarragona, Castelló e Madrid. (España)
Foro Social Madrid.
Asociación Pozos de Caudé, Teruel, España.
Movemento Tendencia Republicana 14 de Abril, Bs As., Arxentina.
Fundación Luís Belo, José Esteban, presidente.
Desaparecidos da guerra civil e o exilio republicano, DESPAGE. Antonio Cruz González, Coordinador.
Ateneo Republicano de Galicia.
Unión Sindical Obreira (USO), Carmen Urrutia, Departamento confederal da Muller.
Fundación Longo Caballero, Antón Saracibar Santúa, Presidente.
Asociación Joan Peset, Valencia. Pablo Rodríguez Cortés Presidente.
Coordinadora Federal de Esquerda Socialista do PSOE, Vicent Garcés.
Asociación Heroes da República e a Liberdade de Cantabria, Antonio Hontañon Toca, Presidente.
Partido de Acción Socialista (PASOC), Andrés Cuevas González, Presidente Federal.

Algunhas adhesións a título individual.

Luís Alberto Quesada
Graciela Palacio de Lois, Buenos Aires, Arg.
Francisco Etxeberria Gabilondo, Facultade de Medicina, Univ. do País Vasco, San Sebastian.
Francisco Pérez Esteban, Executiva EU Federal.
Marcos Criado de Diego, Univ de Alacante, España.
Inés García Folgado, Buenos Aires, Arg.
Dante Patrignani, Baía Branca, Arg.
Florencia Roulet, Monthey (Valais), Suíza.
Claudia Julieta Duque, Bogotá, Colombia.
Inés Izaguirre, Arxentina.
Mireya Folch-Serra Ph.D., London, Canada.
Francisco Marqués Gómez, España.
Rafael Bejarano Navarro, Univ de Córdoba, España.
Florentina Navarro Benítez, España.
Isabel Benítez Poblete, España.
Nuria Mateos, España.
José Juna Scalla, España.
Enrique Mosca, Bs As, Arxentina.
Agustín Caberei, xornalista, Chile.
Víctor Pey, Santiago de Chile.
Santiago Grande Aguilera, Collado Villalba, España.
Raquel Elizabeth Palomino Quispe, Lima, Perú.
Rubén Herranz González.
Hendrik Vaneeckhaute, escritor.
María Luisa Cisneros Custa.
Magdalena Dez de Bethencourt.
Clara Dez de Bethencourt.
Mariló Tudela Castillero.
José Cabanas González.
Antonio Arnau Carrillo de Albornoz.
María Dores Díaz-Munío Roviralta, CPD, Universidade Politécnica de Valencia.
Casimir Nalda i Ausina.
Virtudes Albertos Pérez, Universidade Politécnica de Valencia.
Xavier Corrales, Técnico de Laboratorio, Universidade Politécnica de Valencia.