Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

A voz dos represaliados

Non se cal será o veredicto no proceso a Garzón polo seu intento de investigación dos crimes do franquismo. Pero dunha cousa se que estou seguro. Sexa cal sexa o "fallo" palabra que reflicte certeramente neste caso o despropósito do proceso, creo que o xuíz gañou, e de ningunha maneira sairá como perdedor duns autos de marcado carácter "sacramental". Garzón gañou xa, porque grazas ao seu sufrimento e o da súa familia, a voz das vítimas escoitouse por primeira vez na sala dun tribunal, e non de calquera tribunal, senón que nada menos que no propio Tribunal Supremo.

Non se que pensamentos puideron pasar pola mente dos juzgadores, cando estes escoitaron os relatos estremecedores das vítimas do franquismo; unhas vítimas con tanta razón como engurras levan moitos na pel; con tanta firmeza como capacidade para sufrir, calar e esperar. Porque a verdade sempre é paciente e a dor nunca desaparece.

Ao escoitar ás vítimas con supremo respecto e dignidade, quizá os membros do Tribunal comprendesen a verdadeira lección que nos dan elas neste proceso, por certo magníficamente preparado polo xuíz Garzón e os seus avogados defensores, cunha posta en escena maxistral da doutrina do uso alternativo do dereito, e que sen dúbida figurará nos anais da nosa historia xudicial, dunha parte como modelo de proceso inxusto; pero doutra tamén, como exemplo brillante de defensa da verdade e de loita contra a impunidade dos crimes do franquismo.

Quizá tamén se dean conta os juzgadores ao retirarse a redactar a Sentenza, de que xa non é necesario escribir nada, porque a verdadeira sentenza xa foi ditada polas vítimas. Porque a súa voz foi a mellor "resolución" deste proceso. E podo dicilo, porque a miña propia experiencia como membro do Tribunal Internacional para a Aplicación da Xustiza Restaurativa no Salvador, así mo demostrou. O que no devandito Tribunal vimos facendo desde fai catro anos xuristas de Brasil, O Salvador e España, é precisamente o que estes días se viu no Supremo do noso país, sen dúbida con finalidade distinta, pero quéirao ou non o Tribunal, e grazas á estratexia procesual da defensa, abriuse un espazo xudicial para a verdade, e ao facelo, de inmediato propiciouse un nivel de restauración da dignidade das vítimas, as presentes e as que quedaron sen voz propia hai tantos anos.

Porque aprendemos que as vítimas nos piden proximidade, proximidade ás súas vidas, ás súas comunidades, recoñecemento social, verdade, xustiza e reparación. E constatamos tamén que calquera xurista de nobre pasta, por curtido que o estea, fractúrase por dentro ao escoitar o relato tantos anos reprimido da dor e o horror sufrido polas vítimas das violacións dos dereitos humanos en calquera lugar do planeta. Non podo esquecerme dos ollos arroibados pola tensión dos meus compañeiros do tribunal; e recordo os meus propios ollos empapados nun charco de bágoas a piques de derramarse ante cada testemuño de tanta barbarie e de tanto sufrimento. Recordo que nunha das sesións do noso rribunal, e despois do estremecedor testemuño dunha muller aínda nova, que ao sete anos presenciou a tortura e asasinato dos seus pais, un dos compañeiros xuíces levantouse, achegouse a ela e acariñoulle a cara coa súa man. Sempre crin que un abrazo ou un xesto de alento poden ser máis reparadores que mil palabras escritas. Pero quero destacar ese detalle de humanidade, porque resume a esencia da Xustiza, con maiúsculas, na que creo e que, desde logo, demandan as vítimas en calquera lugar do mundo. Pregúntome, críticamente, canto tempo máis terán que esperar todas as nosas vítimas, para sentir no seu rostro esa caricia do Dereito?