Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

"Pedimos un papel do 37 e mandáronnos á Garda Civil"

Dous historiadores denuncian a dificultade para investigar o franquismo, simbolizado no proceso a Garzón

José María García Márquez e Miguel Gardado pediron en 2009 un expediente dun cabo, de 1937, ao Ministerio do Interior e o que lles mandaron a casa foi a unha parella da Garda Civil. "E isto para que? Para que queren agora uns papeis do 37?", conta Gardado que preguntaron os axentes, uniformados dos pés á cabeza. Ambos os historiadores investigaban a represión do franquismo en Morón de la Frontera (Sevilla), un estudo culminado agora no libro Morón: Consumatum est (Planta Baixa).

Os axentes entregáronlles o expediente pero sen a sentenza que debía acompañalo: "Volvemos pedila e pasounos o mesmo: "E isto para que?", explican. Finalmente, aseguran, entregáronlles o documento con tachones de tippex sobre os nomes doutros oficiais que consideraron debían quedar ocultos. "A nós mándannos á Garda Civil e a Garzón séntanno no banco. É o mesmo. A todo o que queira aclarar a verdade, téntano amedrentar. Ollo, que vos estamos vixiando", sinalan.

O libro que acaban de escribir radiografía desde un caso concreto, o de Morón, o que foi o franquismo e as súas consecuencias, simbolizadas na actualidade no proceso a Garzón. Os autores refírense, por exemplo, á obsesión do franquismo por borrar as probas do seu masacre. En Morón, dos centenares de asasinatos cometidos en 1936 polos sublevados, só foi inscrita ese ano unha defunción no rexistro civil: a de Diego Orta, que se "suicidara" no cuartel de Falanxe. "Pola contra as súas vítimas foron rexistradas todas", denuncia o libro, cuxo título se refire ás palabras de Queipo de Llano: "En canto a Morón, consumatum est. Fíxose un escarmento, que supoño impresionará aos pobos que aínda teñen a estulticia de crer no marxismo".

«A batalla da memoria gañouna Franco», conclúen

O problema deste país, lamenta García Márquez, é que o franquismo implicou a miles de persoas. "Cando caeu o muro de Berlín, os cidadáns puideron ver os arquivos da Stasi e descubrir que millóns de alemáns foron confidentes. Aquí, a xente asustaríase dos miles de persoas que axudaron ao réxime. Por iso non hai interese en que se descubra a verdade", engade o historiador. Entre eles, os propios xuíces: "Hai apelidos gloriosos na xudicatura que estaban a actuar como xuíces militares entón, e iso está borrado das súas biografías; moitas veces mesmo aplicando o garrote vil sen unha soa proba", conclúe.

Todo ese férreo pano unido á dificultade para acceder aos arquivos militares, obriga a escribir a historia desde abaixo, chamando casa por casa, buscando aos familiares, ás veces escondidos tras as persianas, falando coa "voz baixiña" polo medo que, 75 anos despois, aínda circula. "Neste país hai moita historia de vagos, que non se molestan en ir aos arquivos e só miran o da Causa Xeral, que si está en internet; os da represión seguen desaparecidos", denuncian os autores. "Quen salvagarda a honra deses nomes que todo o mundo pode ver na Causa Xeral? Ti falas mal sen probas dos golpistas e non tardan nin dous días en porche diante dun xuíz", engaden.

O libro pretende demostrar, ademais, que a represión foi militar: "Foi amparada, dirixida e organizada polo Exército. Sempre se quixo lavar iso e descargar culpas sobre os falanxistas, pero estes seguiron as ordes do Exército, non foi unha guerra entre irmáns", afirma García Márquez. A obra tamén desmonta que houbese unha cruzada contra a relixión católica. Segundo Gardado, dos 12 sacerdotes e decenas de monxas que había no pobo, dous salesianos morreron, ambos os beatificados. "Detívoselles polas súas simpatías cara aos sublevados, non polas súas crenzas. E non foron fusilados. Morreron nun tiroteo provocado polo tenente da Garda Civil. Ademais, un deles, José Blanco, disparou ardorosamente contra os obreiros desde o cuartel", engade.

Linguaxe específica

Cada expediente revisado, segundo os historiadores, pon tamén de manifesto o uso específico dunha linguaxe por parte dos sublevados: "Eles fusilaban, os vermellos asasinaban; eles confiscaban, os vermellos saqueaban". E critican que aínda siga habendo reticencias a chamar aos crimes do franquismo polo seu nome: "xenocidio". Ou o empeño da dereita en esquecer a estas vítimas: "En Morón houbo tempo até de nomear alcaldesa perpetua a dúas virxes, pero non se recoñeceu a estas vítimas; aínda que non me estraña, porque o rei tampouco tivo tempo de arrodillarse nunha cuneta, diante dunha fosa", denuncia García Márquez, que se pregunta, ademais, que diferenza hai entre Miguel Ángel Blanco, asasinado os terroristas de ETA, e calquera civil asasinado os franquistas.

Gardado pon o exemplo de Rodolfo Rodríguez, un home de 80 anos que aínda chora pola súa familia, sen ningún recoñecemento. Mataron o seu pai e a un irmán. E á súa irmá Águeda, coñecida como Miss Morón, lle conmutaron a pena de morte pola reclusión perpetua. Para poder condenala baseáronse en mentiras "...presentábana como líder da crueldade..." e refugaron os testemuños que a defendían, entre eles o dunha monxa. Ademais da represión cara ás mulleres, Águeda simboliza a necesidade de inventarse mitos para alimentar a vinganza e o rancor, segundo os autores. "A transición foi unha estafa neste sentido. A batalla da memoria gañouna Franco", conclúen.