Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

Non agrandemos o erro

Por primeira vez os xuíces tiveron a ocasión de escoitar en sede xudicial o relato pormenorizado do horror franquista en boca das súas vítimas

O inaudito procesamiento contra o xuíz Baltasar Garzón tivo unha virtude sobrevinda: por primeira vez os xuíces do Tribunal Supremo han tido a ocasión de escoitar en sede xudicial o relato pormenorizado do horror franquista en boca das súas vítimas. Non será para xulgar os crimes cometidos senón para determinar se o xuíz que tentou investigalos prevaricó ao facelo. Foi estremecedor o testemuño de María Martín, unha anciá de 81 anos que tiña tan só seis cando levaron á súa nai para asasinala o 21 de setembro de 1936. Aínda que di saber o lugar no que está o corpo, declarou que todas as xestións realizadas para recuperalo fracasaron. A súa presenza foi conmovedora, como o foi tamén unha ausencia, a de Jesús Pueyo, outro ancián que soñaba co día en que podería relatar o horror do asasinato do seu pai, de tres tíos e de dúas curmás en Uncastillo (Zaragoza), un lugar no que non houbo fronte de guerra. Ensaiaba cada día o seu relato fronte á súa muller para, chegado o momento, non derrubarse ante o Tribunal. Pero non chegou: o home faleceu hai un mes.

Nin María nin Jesús son persoas de memoria advenediza. Por razóns obvias tiveron que gardar un ominoso silencio durante o catro décadas que durou a ditadura que asasinou os seus familiares. Pero chegada a democracia comezaron a mobilizarse para recuperar os corpos, a historia e a dignidade dos seus desaparecidos. Desde 1977, Jesús Pueyo escribiu ao Rei, ao presidente de Goberno, a Nacións Unidas, ao Tribunal Europeo de Dereitos Humanos e á Conferencia Episcopal, recibindo en todos os casos a calada por resposta. Ata que chegaron, arroupados por unha vintena de asociacións de vítimas, á Audiencia Nacional, onde o xuíz Garzón decidiu que era o seu deber saber se era competente para investigar os crimes, se habían prescrito ou non e se quedaba algún autor vivo a quen imputarllos. Por iso senta hoxe no banco.

A Transiciónespañola, modélica en tantas cousas, foi incapaz de xulgar os desmáns do franquismo ao seu debido tempo. Ese erro, gravado a lume na nosa historia, seguramente xa non teña remedio. Pero conviría non agrandalo condenando ao xuíz que un día tentou atopar nas físgoas da lei unha vía para facer xustiza.