Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

O garzonismo e os crimes do franquismo

Neste artigo o autor recompila reflexións sobre o proceso a Garzón por declararse competente para a investigación dos crimes franquistas, fixándose sobre todo nos apoios que suscitou a persoa de Garzón fronte ao desamparo que sufriron as formulacións de investigación deses crimes

Debate parlamentario sobre a Lei de Memoria Histórica

Co xuízo a Baltasar Garzón por declararse competente para investigar algúns crimes do franquismo reabriuse o debate sobre a necesidade de recuperar a memoria histórica da Segunda República, o levantamento militar do 18 de xullo, a Guerra Civil, a Ditadura, a represión política durante toda esa ditadura... Como material recuperei este debate inicial da Lei de Memoria Histórica, oficialmente Lei 52/2007, de 26 de decembro, pola que se recoñecen e amplían dereitos e establécense medidas en favor de quen padeceron persecución ou violencia durante a guerra civil e a ditadura. Imaxínome que non moita xente poderá dedicar ou dedicará dúas horas a ver/oir, pero aí queda o material.

Ponse dous vídeos: o de presentación do proxecto de lei pola Vicepresidenta, María Teresa Fernández de la Vega; o debate de emendas á totalidade do Partido Popular, Esquerra Republicana de Catalunya, Esquerda Unida e Iniciativa per Catalunya.

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=qyzBRt-Ld3ou]

No debate vese como o principal motivo de desacordo entre o proxecto de lei e as forzas de esquerda é o establecemento dun procedemento para a declaración de nulidade das sentenzas emanadas de órganos de represión do franquismo.

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=07ouDPMU7ti]

Nesta cuestión atopei tres actitudes:

- A da lei. Declarar ilexítimos os procesos sumarísimos e as execucións extraprocesales; indemnizar a persoas vítimas da persecución, violencia, prisión, purgas, desaparición, asasinatos ou aos seus familiares; apoio para a identificación, localización de fosas e identificación de vítimas; eliminación de monumentos da exaltación do franquismo; apoio a asociacións da memoria histórica; nacionalidade española para os brigadistas; ...

- A da esquerda parlamentaria. A orientación dos textos alternativos é clara en afastarse de equidistancia, acusando de forma central aos abusos das forzas militares golpistas e á represión da ditadura. Os grupos da esquerda resaltaron sobre todo a declaración de nulidade das sentenzas dos procesos dos órganos de represión e Consellos de Guerra. Tamén impoñen unha colaboración máis forte das administracións públicas para a localización de fosas. É igualmente subrayable a importancia que se dá á constitución dunha memoria histórica nos programas educativos ou na investigación histórica, mellorando o acceso a arquivos.

- A dalgunhas asociacións de vítimas do franquismo ou a da esquerda non parlamentaria. Algunhas asociacións, algunhas familias e algúns partidos da esquerda non parlamentaria van máis aló. Pediron a investigación penal dos delitos cometidos polos militares e responsables do golpe de estado, da Guerra Civil e da represión posterior da Ditadura. A investigación de Garzón é a resposta a algunha destas accións penais que chocan contra a Lei de Amnistía de 1977; iso si, o auto do xuíz imputa non se se será prevaricador pero si é bastante esperpéntico, imputando sólamente a persoas notoriamente falecidas, non imputando a outras persoas con vida, un auto moi peculiar; o auto parece un decreto do goberno que aposta como na segunda opción por unha maior iniciativa administrativa no apoio ás vítimas na localización de fosas e unha mellor investigación histórica do ocorrido.

Se a alguén lle interesa tamén a posición dos outros partidos con representación no Congreso de Deputados, pode ver a súa formulación neste terceiro vídeo.

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=9Hr7iCJwOwU]

A amnesia histórica é outra forma de derrota popular

Seguindo coa reflexión sobre a memoria histórica do anterior apartado e o xuízo a Garzón por declararse competente para a investigación no xulgado de instrución número 5 da Audiencia Nacional, resulta rechamante que o estean defendendo precisamente os partidos das actitudes primeira e segunda (das enumeradas no anterior apartado), é dicir, grupos que consideran que a recuperación da memoria histórica non pasa pola esixencia de responsabilidades criminais ás persoas dirixentes do golpe do estado ou da represión durante a ditadura, tamén O PAIS e PÚBLICO. En sentido contrario, tamén chama a atención que os grupos da esquerda extraparlamentaria que sempre se queixaron de que non se esixiron esas responsabilidades non fagan en xeral ningunha defensa do maxistrado por desconfiar da súa verdadeira vontade de investigar os crimes (sospeita xustificable en que a investigación non imputa a persoas con vida) e por un memorial de agravios contra ese xuíz. Por último, a acusación ao xuíz é exercida precisamente por quen non toleran de ningún xeito que alguén se inmisca nese pasado vergoñoso con ánimo de ánimo de investigación.

Os dirixentes do PSOE ou do PCE explican que no momento da Transición a correlación de forzas impedía ir máis aló. Iso explica que a Lei de Amnistía de 1977 puxésese como cortafuego para calquera intento de vítimas, familiares ou asociacións de obter xustiza, denunciar, investigar, acusar, condenar e castigar aos responsables dos actos criminais. As poucas persoas das novas xeracións que escaparon á visión de idílica Transición preguntaron como é posible que se mantivo a Lei da Amnistía mesmo con grandes maiorías absolutas do PSOE ou con combinacións entre o PSOE, o PCE e outras forzas da esquerda parlamentaria.

A Amnistía, a Monarquía, a Lei Electoral, as dificultades para a participación política dos cidadáns na Constitución, ... Dan idea de que os pactos da Transición supuñan unha liña de continuísmo. O transcurso dos anos depuraron ao sistema de posibles riscos de ruptura: consolidouse un bipartidismo aparentemente inquebrantable; a oligarquía económica e mediática hase enrocado coas privatizacións, concentracións; desenvolveuse un programa político de reformas laborais e fiscais de contínua regresión; a adopción do legado de Maastrich no noventa levouse finalmente á Constitución coa Reforma de 2011.

O 20 de novembro de 1975 morría o ditador. Vicenç Navarro insístenos en que o ditador morreu na cama e a ditadura na rúa. Paréceme certo que a mobilización cidadá daquela época podía crear incerteza á ditadura, pero dá a sensación de que a ditadura máis que morrer na rúa disfrazouse de democracia. Moveron as súas pezas con tanta intelixencia que ao momento presente chegamos con con un sistema mellor atado que o de 1978, o que non quere dicir que o descontento social vólvase a converter nunha nova incerteza histórica que se despexe doutra forma.

Hoxe Garzón non podería perseguir a Pinochet

No xuízo no que se lle acusa de prevaricación por declararse competente para a investigación dos crimes do franquismo, o xuíz Baltasar Garzón explicou que non estimou aplicable a Lei de Amnistía de 1977 porque non consideraba políticos os crimes que decidiu investigar. Tamén dixo que lle moveu o mesmo ánimo que tivo para procesar e pedir a extradición de Pinochet en 1998 (Sumario 19/1997 do Xulgado de Instrución número 5 da Audiencia Nacional) por delitos de xenocidio e terrorismo.

Esa acción concedeulle ao maxistrado unha fama internacional como defensor dos dereitos humanos. Hoxe un atento lector falábame da imprescriptibilidad e universalidade da perseguibilidad dos "delitos permanentes de detención ilegal, sen dar razón do paradoiro, no contexto de crimes contra a Humanidade" que eran obxecto de investigación.

No anterior apartado reflexione sobre a curiosa casualidade na que o xuíz conta cunha defensa popular de persoas que apoian a partidos que decidiron que os delitos franquistas non se investigan e non é apoiado polos grupos que pensan que a memoria histórica esixe a investigación daqueles crimes. Neste artigo á vez que fago a miña pequena denuncia dunha das reformas legais de retroceso social, tamén manifesto a miña estrañeza porque se apoia ao xuíz que procesou ao ditador chileno (en resposta a unha querela), pero ninguén protestou contra a reforma legal que hoxe impediría a calquera xuíz o procesamiento dun Pinochet.

A xurisdición penal universal non era do agrado da dereita española. Iso púidose comprobar na xestión que tivo que facer en 1998 da petición de extradición de Pinochet. Con todo, esa porta mantívose aberta ata que... Presentáronse querelas contra reitores de Estado de Israel pola súa política genocida contra o pobo palestino. As autoridades dese Estado, con grandes amizades, queixáronse ante o Presidente do Goberno do Reino de España, José Luís Rodríguez Zapatero. O Goberno adquiriu o compromiso de modificar as capacidades da xurisdición penal española para impedir investigacións que puidesen afectar os directores de matanzas contra poboación palestina.

Non tardaron. En pouco fixeron unha reforma da Lei Orgánica do Poder Xudicial. O artigo 23.4. dicía que "Igualmente, será competente a xurisdición española para coñecer dos feitos labores por españois ou estranxeiros fose do territorio nacional susceptibles de tipificarse, segundo a lei española, como algún dos seguintes delitos: a) Xenocidio e lesa humanidade. b) Terrorismo". Nunha lei que tiña por obxecto modificar a Oficina Xudicial na transacción co Partido Popular engadiuse o seguinte!:

"Sen prexuízo do que puidesen dispor os tratados e convenios internacionais subscritos por España, para que poidan coñecer os Tribunais españois dos anteriores delitos deberá quedar acreditado que os seus presuntos responsables atópanse en España ou que existen vítimas de nacionalidade española, ou constatarse algún vínculo de conexión relevante con España e, en todo caso, que noutro país competente ou no seo dun Tribunal internacional non se iniciou procedemento que supoña unha investigación e unha persecución efectiva, no seu caso, de tales feitos punibles.

O proceso penal iniciado ante a xurisdición española se sobreseerá provisionalmente cando quede constancia do comezo doutro proceso sobre os feitos denunciados no país ou polo Tribunal aos que se refire o parágrafo anterior".

Se Pinochet vivise e viaxase a Londres, se Garzón non estivese suspendio, tampouco podería procesar e extraditar ao ditador chileno. Isto ocorre cando algunhas familias e asociacións miran con esperanza a Arxentina pois desexan que alí teña mellor sorte que aquí unha querela contra crimes do franquismo, en uso da xurisdición penal universal.
Samuel García Arencibia, autor do blog sagara1977.wordpress.com