Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

Desenterrar o franquismo

Darío Rivas Cando e Inés García Folgado encabezan a querela para que España investigue os crimes contra os seus familiares

Darío Rivas Cando e Inés García Folgado encabezan a querela para que España investigue os crimes contra os seus familiares. Piden que máis xente se some á causa radicada no xulgado federal de María Servini de Cubría.

Hai 75 anos. Un home, ex alcalde do seu pobo, camiña pola estrada logo de tres días de estar confinado no cárcere. Apúntanlle por detrás das costas. É o 29 de outubro de 1936. Unha nota escrita de puño e letra polo encargado da Falanxe Española, Andrés López, di que Severino Rivas Barja está acusado "de traizón á patria e tenencia ilícita de armas". Pamplinas. Se o ollo dunha testemuña imaxinaria aproximásese desde un satélite "como unha especie de Google Earth histórico", vería primeiro España, daquela Galicia, se se achegase máis a provincia de Lugo, o Concello de San Esteban de Loentia, até chegar ao pobo de Castro de Rei, onde naceu e viviu Severino, o labrador. Á marxe da estrada que vai de Lugo a Portomarín, o home, que conta con 58 outonos galegos, recibirá cinco descargas; o tiro de graza, directo á fronte. Deixarano boca arriba para escarmentar aos veciños. O seu fillo Darío Rivas Cando, en Arxentina desde os 9 anos (agora conta dezaseis), recibe a noticia por carta dos seus irmáns: "Papá morreu a mans dos falanxistas".

Darío recentemente puido exhumar os restos do seu pai en 2005. Enterrouno xunto á súa nai. Foi o primeiro fusilado desenterrado en Galicia. En 2010, coa arxentina Inés García Folgado iniciaron unha querela desde o país que o acolleu de neno para que o Estado español informase os nomes e o último domicilio dos Ministros de Goberno do Estado español, máis os dos mandos das Forzas Armadas, Garda Civil, Policía Armada, Directores Xerais de Seguridade e dirixentes da Falanxe.

O exhorto por vía diplomática realizouno o Xulgado federal Nº 1 a cargo da xuíza María Romilda Servini de Cubría. Pide información sobre persoas desaparecidas, asasinadas, nenos subtraídos ás súas familias de orixe, localización de fosas comúns e "a lista de empresas privadas beneficiadas do traballo forzado e escravo dos presos republicanos, que aínda seguen activas".

Máis aínda, no exhorto do 13 de decembro de 2011, a xuíza pide que "arbítrense as dilixencias pertinentes tendientes a que quen subscribe trasládese ao Reino de España aos fins de constatar e recibir testemuños, denuncias e querelas de todas aquelas persoas que se presenten como vítimas dos crimes aquí denunciados, na Embaixada Arxentina na cidade de Madrid, téndollo presente para a súa oportunidade procesual".

No contexto dos xuízos por prevaricato que levan a cabo en Madrid contra o xuíz Baltasar Garzón, a decisión de Servini de Cubría ten peso político. "A causa necesita máis querellantes. Até agora somos só seis en todo o mundo. En España aínda hai medo. O meu avó tiña nove irmáns. Imaginate que ningún dos meus curmáns españois mobilizáronse para investigar estas mortes", di Inés García Folgado, que conseguiu documentos probatorios dos asasinatos dos seus tíos avós Elías e Luís García Folgado, fusilados no comezo da ditadura de Franco.

O transcendente da causa tamén é o período do tempo a indagar: desde a represión masiva que comeza o 17 de xullo de 1936 até o 15 de xuño de 1977, data das primeiras eleccións parlamentarias "libres e pluralistas desde as de 16 de febreiro de 1936", reza a querela, que está patrocinada polos avogados David Baigún, Beniusz Szmukler, Ricardo Huñis e Máximo Castex, e representada en España por Carlos Slepoy e Ana Messuti.

Segundo fixo notar moitas veces o avogado arxentino radicado en España Carlos Slepoy, o lapso de tempo a investigar supera aínda o que se propuxo Baltasar Garzón. O xuíz español no Auto do 16 de outubro de 2008 circunscribe a última etapa da represión entre 1945 e 1952, data tope en que se constatarían "a eliminación de guerrilleiros e persoas que os apoiaban".

A extensión do tempo até o confín da ditadura franquista en 1977 permitiu que a avogada española Silvia Carretero, cuxo esposo José Luís Sánchez Bravo foi executado polo réxime genocida en setembro do ?75, convertésese en querellante na mesma causa.

Segundo García Folgado, en febreiro ou marzo de 2012 sumaranse á querela os familiares e amigos do dez vítimas de Pajares de Adaja, en Ávila. Aqueles interesados en coñecer con que documentación débese contar para presentarse como querellantes na causa contra a impunidade do xenocidio franquista e coñecer o destino dos seus familiares, pode contactarse coa Asociación para a Recuperación pola Memoria Histórica ou o Foro pola Memoria Histórica.

"Falamos porque difundir as súas historias é unha forma de reivindicalos", din tanto Inés como Darío.Pasaxe de volta. Darío Rivas ten 92 anos. É un polemista nato. Conta que en 2004, nun das 17 viaxes que fixo a España, atopouse esperando nun negocio de souvenirs en Cortapezas, un pobo de Portomarín, cando de súpeto a dona preguntoulle se era estranxeiro. Darío contoulle a historia do seu pai.

A señora díxolle que lembraba ver a un dos dous asasinados polo franquismo da localidade de Castro de Rei cun gabán cubriéndo o seu corpo. "Foi impresionante. Me dí conta que era o meu pai porque nese entón ninguén tiña unha peza tan cara. A miña irmá mandáralle desde Buenos Aires o gabán. Era el."

Darío reivindica que na tumba que fixo ao seu pai en 2005 está "a única lápida que di expresamente que o asasinaron os falanxistas".

Desde a súa casa de Ituzaingó, onde recibiu a Miradas ao Sur, continúa como un faro prendido de militancia pola memoria política e individual do seu país de orixe. O 30 de xuño do ano pasado encabezou a Rolda do Sol de todos os xoves, na madrileña Porta do Sol, onde xunto ao grupo de republicanos marchantes fixo un acto de desagravio ao seu pai. É que, a diferenza de Alemaña, a Lei de Memoria Histórica non anulou os bandos de guerra e xuízos sumarios que "xunto con asasinatos non consignados" condenaron á morte a máis de 100 mil persoas en España.

Rivas fillo xa conseguiu exhumar ao seu pai, fundar unha rúa co seu nome (a Rua Severino Rivas) e desagraviarlo publicamente. "Pero aínda me falta algo: téñolle que devolver a prata que me deu aos 9 anos para que viñese a Buenos Aires" Xuntando firmas. A Inesita, a súa avoa Mauricia adoitaba contarlle a historia do seu esposo morto durante algúns atardeceres. "O meu avó Vicente García Folgado estivera preso nun cárcere de Madrid. Cando saíu, exiliárono no País Vasco. Reciclouse como pescador. Tirárono desde o sétimo piso da Dirección de Pesca".

Do papá do seu papá non ten documentos que acrediten fehacientemente estes datos. Pero cando se puxo a investigar en 2004 sobre o paradoiro dos seus familiares mortos deu cun investigador que se ofreceu a buscalos en España. No Arquivo de Salamanca conseguiu os expedientes dos "represaliados". Envioullos. O tío avó Elías García Folgado, nacido en 1891, foi deputado provincial en Salamanca entre 1931 e 1936. O 5 de xullo de 1937 foi fusilado logo dun proceso sumarísimo, condenado por adhesión á rebelión.

Inés tamén puido decatarse do seu outro tío avó. Luís García Folgado nacera en 1897; foi masón, participou da Revolución socialista de Asturias do '34 e máis tarde foi trasladado ao cárcere de Hervás, na provincia de Cáceres, onde foi torturado. Finalmente, o 21 de setembro de 1936 foi fusilado na estrada de Baños de Montemayor, á beira dun cemiterio.

Vicente, o seu tío nado en Buenos Aires en 1915, está desaparecido. Recibiuse de médico na Universidade de Salamanca e participou como tenente médico da 11ª División, Brigada Líster, unha das máis profesionais unidades republicanas.

A avogada arxentina Inés García Folgado, nacida en 1963, lonxe daquelas mortes, preto do seu sangue, converteuse nunha militante para que se coñezan os crimes durante o franquismo. O 4 de febreiro planea concorrer ás portas do tribunal Supremo español para manifestar a favor do xuíz Garzón. O papá de Inés chámase Benjamín e estalle agradecido. El non pode activar, chora. Ten 78 anos, avogado pola UBA. Cando o seu irmán Vicente desapareceu tiña só 2 anos. En 2010, Inés accedeu ao carné das Milicias Castelás do tío Vicente. Benjamín soubo por primeira vez como era a firma do seu irmán.