Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

Achados casuais e memoria histórica.

Resulta peculiar que un investigador pense que diseminar un patrimonio milagrosamente rescatado sexa a mellor maneira de conservalo.

 
Desde hai unhas semanas estamos a asistir a un vergonzante espectáculo que faría rir se non fose porque é un signo máis da situación de abandono na que se atopa o patrimonio cultural desta cidade (un seguimento completo en http://www.todoslosnombres.org). Unha das súas fontes de riqueza, por moito que algúns pensen que iso da cultura só é cuestión que interese como fonte de ingresos a particulares e gasto improductivo colectivo. Referímonos á aparición dunha documentación relacionada co sistema penal franquista. Aínda que estaba en mans da chamada Asociación Andaluza para a Recuperación da Memoria Histórica desde hai bastante tempo, unha década quizais, non foi senón tras o anuncio da posta a disposición do público dos expedientes penais dos reclusos condenados polas autoridades franquistas do penal del Puerto de Santa María e a Prisión de Partido de Jerez de la Frontera, cando se decidiu a dalo a coñecer. Unha curiosa coincidencia.

Como estraña resulta a declaración que facía o seu presidente de que estaba a entregar aos familiares dita documentación porque a necesitaban para poder reclamar indemnizacións á administración e porque, desde o seu punto de vista, eran quen debían tela. Certamente no movemento memorialístico existen diferenzas nos seus obxectivos e diverxencias nos seus métodos de actuación. Mesmo prioridades. Pero é a primeira vez que ouzo dicir que a forma de axudar aos familiares é repartir a documentación, esperamos que de forma altruísta, no canto de esixir á Administración que cumpra coa súa obrigación de axudalas. Como tamén resulta peculiar que un investigador pense que diseminar un patrimonio milagrosamente rescatado sexa a mellor maneira de conservalo. Todo moi estraño.

Pero resulta que as sorpresas non acaban aquí. Aos poucos días de aparecer a noticia e ante a falta de reacción das autoridades competentes, medio centenar de historiadores, asociacións e persoas sensibles, non só de Cádiz senón tamén do resto de Andalucía e outras rexións do país, subscribiron un comunicado de denuncia da situación e pedindo que a administración actuase de forma inmediata e contundente cos instrumentos que ten na súa man. Escrito que, por certo, escasa difusión tivo. En paralelo a Delegación de Cultura de Cádiz anunciaba que ía chegar a un acordo coa asociación para a dixitalización da documentación pública que obraba na súa poder. É dicir, que aínda que aseguraba o seu presidente que non tiña ningún problema en devolvela, a realidade era que puña unhas condicións e aínda que dicía que non se trataba dunha cuestión de diñeiro, este aparecía polo medio. Pero se rara era a actitude da asociación, máis aínda o era a da administración que non só relegaba a setembro, «cando os técnicos volvesen de vacacións», o tema senón que se avenía a aceptar as condicións dun particular para recuperar unha documentación pública que estaba obrigado a devolver. Seguramente os servizos xurídicos saiban a forma máis eficaz de levalo a cabo.

Así as cousas, ao día seguinte os asinantes do manifesto citado presentaron ante a Delegación do Goberno en Sevilla un escrito no que se lle pedía a súa intervención inmediata e decidido no asunto. Algo debeu de moverse porque ese mesmo día a delegación gaditana enviou ao director do Arquivo Histórico Provincial de Cádiz, o lugar onde debe estar a documentación, á sede da asociación para requirirlle a súa entrega. Así pareceu que se ía a facer o pasado martes 31 de agosto. A cambio de «material de oficina» como compensación por manter oculta unha documentación pública durante anos, aínda que fóra pola ineptitude administrativa e proceder á súa dispersión. Con todo o sainete non chegara ao seu fin. O Arquivo Histórico Provincial non aceptaba a mostra do material que se lle entregaba de todo o que di a asociación posuír. A escusa é que era o que puidera recompilar da documentación porque esta está distribuída entre os membros da asociación, moitos deles de vacacións. Se os técnicos de cultura e a delegada estaban de vacacións por que non podían estalo os socios da asociación.

Coñecida é a fama de Cádiz polo graciosos e cachondos que son os seus habitantes. Se cachondean de todo e todos/as. En entroido e fóra del. Así que, aproveitando os entroidos de agosto, Delegación de Cultura e Asociación Andaluza para a Recuperación da Memoria Histórica han decidido achegar o seu gran de area. Menos mal que o director do Arquivo Histórico Provincial decidiu non participar e volveu a pór as cousas no seu sitio: toda a documentación debe ser entregada e de forma inmediata. A cuestión non é se a Delegación de Cultura ten medios ou non para facelo, que non cabe dúbida de que os ten, senón por que non os pon en práctica.

Hai uns anos alguén tivo acceso ao sumario, ou a parte do sumario, do proceso do capitán Vermellas. O homicida de Casas Vellas. Quíxoo vender en Sevilla e a actuación das autoridades e a policía foi inmediata e contundente. Quizais Cádiz forme parte doutra administración -será cantón independente- e en asuntos como este chove sobre mollado. Coñecido é no mundo dos que traballamos a idade contemporánea en Cádiz, e o golpe de estado e a represión franquista o estupor que nos supuxo que tras a morte do xefe do Estado Maior do Goberno Militar de Cádiz, José Pettenghi Estrada, autor entre 1963 e 1977 de numerosos artigos na prensa local, moitos deles sobre o golpe de estado de xullo de 1936, non aparecese na documentación entregada ao Arquivo Histórico ningunha das fontes que habitualmente utilizaba -procedentes do Goberno Militar pero citadas como arquivo particular do autor- e sobre as que decidira que non se puidesen consultar até non lembro que ano despois da súa morte. Seguramente, como no caso da documentación da que agora tratamos, atopásea no lixo e a ela volvese ao seu falecemento.