Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

Manuel Barreiro Rey: resistente con causa.



Manuel Barreiro Rey, 1934.


Querido tío Manolo escríboche desde o recordo para dar a coñecer algúns datos da túa curta vida, como o teu mesmo a describiches na carta de despedida aos teus pais e irmáns, xa que non nos deixaron coñecernos direiche que son a filla pequena do teu irmán Fito o que ti dicías era o máis parecido a ti; a información máis valiosa dos acontecementos xa non están ao meu alcance xa que no ano no que che dedico estas liñas xa estades todos reunidos nesoutra dimensión que espero que exista para poder reunirme e coñecerche. Neste ano 2009 aínda podería gozar da túa compañía xa que en xullo cumprises soamente 96 anos... pero en cambio este ano hai 70 anos da túa execución...

Ao meu pai irmán de Manuel:

Mario Rodolfo (Fito), no verán do 2004 ao preguntarlle polo seu irmán se lle encheron os ollos de bágoas.

Manuel Barreiro Rei

Naceu en Ferrol o día 21 de xuño de 1913 á unha da madrugada, terceiro fillo e primeiro home de Antonio Barreiro López Capitán de Infantaría de Mariña xubilado pola Lei de Azaña e Josefa Rei Freire, que tiveron 9 fillos, puxéronlle os nomes Manuel Antonio José. Vivian en cálea S. Carlos nº 35- 2º no barrio de Esteiro.

Durante os tristes feitos que aconteceron o seu pai foi Comandante de Infantaría de Mariña e Xuíz de Paz da Comandancia de Mariña de Ferrol, segundo testemuño salvou a moita xente, pero non puido salvar ao seu fillo.

Tenia un carácter que lle cara a preocuparse moito por todos, impulsivo, con estudos de bacharel, adoraba á súa nai pero chocaba co pai.

O 23 de setembro de 1929 foille expedida o cartón de identidade da Administración de Correos con 16 anos, e o 4 de decembro do mesmo ano viaxou a Madrid para participar nas oposicións do Corpo de Correos, regresou o día 15 sen conseguir praza.

O 1 de novembro de 1930 con 17 anos, ingresou voluntario como soldado no Rexemento de Infantaría do Exército de Ferrol nº 65, posto que exerceu catro meses até o 1 de marzo de 1931 que foi promovido por elección a Cabo de Infantaría do Exército pasando a formar parte do Rexemento de Infantaría nº 29. O 18 de decembro foi declarado apto para o ascenso por aprobar o exame do curso regulamentario.

En 1932 empezou a desempeñar o cargo de escribiente mecanógrafo na 1ª Oficina do mesmo Rexemento.

O 14 de xaneiro de 1933 volveu a Madrid para opositar ao Corpo de Auxiliares de Oficinas e Arquivos da Mariña, aprobando todos os exercicios; o 13 de marzo promóveno ao emprego de Auxiliar 2º do Corpo de Auxiliares de Oficinas e Arquivos, e o 24 destínano con carácter voluntario na Intendencia Xeral da Base Naval de Ferrol, até o 10 de xuño que cesou en Intendencia; e o 3 de xullo presentouse na Ayudantía Maior do Arsenal de Ferrol.

No Cartón Militar de Identidade de 23 de xaneiro de 1934, nº 3978, consta como Auxiliar 2º de Oficinas de Mariña autorizado a viaxar en 1ª clase por gozar soldo de Oficial, asinado polo Axudante Maior e o Vicealmirante Xefe da Base Naval Suances; neste ano continua destinado na Ayudantía Maior do Arsenal até o 13 de marzo de 1935 que cesou para as Escolas de Tiro Naval ?Janer? en Marín. O 16 de abril despois dun recoñecemento médico no Hospital de Mariña concedéronlle dous meses de licenza por enfermidade que pasou coa familia en Ferrol. Incorporouse o 21 de xuño; en setembro do mesmo ano foi nomeado instrutor de analfabetos. E o 8 de outubro cesou para Intendencia de Mariña onde continuou até o final do ano 1935.

A que seria a súa noiva vivía enfronte de Intendencia onde el traballaba, fixouse nela cando saía a colgar a roupa no balcón e saíalle ao paso na rúa onde lle botaba gabanzas comoTen coidado non se che enreden as pestanas nos cables da luz?.

A familia non a deixaba que o vise e encerrábana en casa, pero tiña unha amiga da súa nai vinte anos maior coa que paseaba para ver a Manuel. Tamén se vían no portal da casa dela polas tardes algo máis dunha hora, ata que un día enfadouse e decidiu saír con el. Durante a enfermidade da súa nai víanse un momentito que ela baixaba ao portal. Ao falecer a nai, o seu pai non volveu dicir nada e continuaron véndose.

Manuel despois dun enfado co seu pai tenia idea de pedir destino para estudar en Londres, e estudaban ínguas cada un na súa casa, ela tiña que esperar a cumprir 21 anos para poder casar xa que a súa familia non aceptaba o noivado.
En 1936 de xaneiro a marzo continuou prestando servizos en Intendencia de Mariña da Base Naval de Ferrol. O 4 de abril cesou para incorporarse ao seu seguinte destino o día 8 no Cruceiro Almirante Cervera en Cartaxena.

Ao producirse a sublevación militar o día 19 de xullo en Ferrol atopábase no A. Cervera en Ferrol en dique seco. Resistindo a entrega do barco aos sublevados até o día 21 do mesmo mes que tiveron que entregarse. Pactáronse unhas condicións de rendición que os facciosos non cumpriron, ?!, entre elas que non se tomarían represalias contra a dotación e que os oficiais do cruceiro acompañasen aos seus domicilios aos paisanos entre eles mulleres e nenos refuxiados no buque. Asinado ese mesmo día por Sanchez Ferragut Comandante do cruceiro (fusilado pola mesma causa 39/36) e Indalecio Nuñez Xefe da Base Naval, certificado polo Xefe Maior da Base Manuel Vierna.

O 3 de agosto Manuel é trasladado ao buque prisión Plus ultra nas adegas, e o 4 iníciaselle causa para aclarar a súa situación, o 5 foi presentado na Xefatura do Estado Maior da Base ás 17h. para ser interrogado até as 20h. que o devolveron ao buque prisión; durante os períodos de reclusión nos buques prisión só o pai puido visitalo segundo testemuño familiar; até o 21 de setembro que o levan ao campo de concentración do Dique no Arsenal sendo o único que consta como incomunicado na relación de presos trasladados desde o Plus ultra ao Dique.

O 16 de outubro de leste mesmo ano o Tenente Coronel Xuíz Inst. Jesús de Cora e Lira levántalle a incomunicación no Dique, orde que até o día 17 non é asinada polo Axudante Maior Isidro Fontela.

Este mesmo día 16 declara:

-Sobre o catro da tarde do 20 de xullo atopábase no Detall onde prestaba servizos, ouviu a voz do Segundo Comandante que gritaba ?ás armas todo o mundo? e ?Viva a República?. Subiu a cuberta cun fusil e sen municións e conforme ían subindo o Segundo enviounos a terra, ao Arsenal, tres grupos entre os que predominaban cabos e fogoneros; un grupo mandado polo Tenente Seris no que ía el, situouse nunha terraza ao costado de babor do buque, neste grupo ían 16 homes, ao cabo dun cuarto de hora chegou o Alférez de Navío Martínez Doggio retirándose todos a bordo.? Nos días seguintes reiterou e ampliou a súa declaración.

O 23 de outubro é asinado o auto de procesamiento, e notifícanllo o 29; palabras textuais folio 514:

"O día 20 de xullo último o auxiliar de Oficinas e arquivos do Armada D. Manuel Barreiro Rei agregouse á sección de mariñeiría que mandado polo Tenente de navío Seris ocupou unha terraza nas proximidades do Dique abandonándoa para abrir a porta do Arsenal aos paisanos que esperaban fóra e pretendían désenselles armas para oporse ao movemento Nacional, e despois abordo en unión do cabo Domingo Lizuain excitou á mariñeiría a que desobedecesen aos Xefes, saíron ás rúas para combater contra as forzas do exército", decláraselle en prisión preventiva durante a tramitación do procedemento.

Desde O Dique volve declarar os días 29 de outubro e 4 de novembro.

O 7 de novembro do mesmo xeito que outros compañeiros de prisión tivo permiso de visita a través de anciño 15 minutos. Noutras ocasións parece ser que os pais xunto coa noiva visitábano sós nunha sala algo máis dunha hora segundo o vixiante que estivese. A súa irmá Birina leváballe paquetes, co seu irmán Fito adoitaba xogar ao xadrez e tamén o visitaba o irmán menor xunto cun primo segundo, o cal conta que lle preguntou por un tempo dun verbo en francés.

Aquí estivo preso até o 10 de febreiro de 1937 que o volveron a trasladar esta vez ao buque tamén prisión Contramaestre Casado onde o tiveron até terminar o ano a disposición do Xuíz Instrutor da causa 39/36 Coronel de Infantaría de Mariña Serafín Liaño.

O día 17 de abril de 1938 o pai de Manuel, Antonio Barreiro López escribe en condición de amigo ao Comandante Xeral do Departamento Marítimo de Cádiz, facéndolle unha petición de informe favorable, nun de tantos intentos e xestións por salvar a vida do seu fillo, o cal lle contesta o 30 de abril, que lembra ao seu fillo pero a relación con el era por motivos de despacho, que debe ser unha petición oficial que llo pida el mesmo ao xuíz e que informará ben por que o recordo que ten é bo. Esta carta de contestación consta no sumario. Noutra ocasión que se descoñece a data o pai pediu permiso ao Capitán Xeral de Mariña de Ferrol e viaxo a Burgos para entrevistarse din con "un ministro do movemento" pero polos acontecementos os seus intentos foron errados, do mesmo xeito que a súa nai Josefa Rei que en compañía da súa curmá Otilia foron a ver ao bispo da diocese de Ferrol en Mondoñedo o cal lles dixo que lle poría unha telegrama "ao generalísimo". Tampouco se sabe se o chegou a cumprir.

A bordo do Contramaestre Casado o 2 de xuño do mesmo ano designa como defensor a Carlos Sabater Capitán de Intendencia. O 14 notifícaselle o persoal que foi nomeado para constituír o Consello de Guerra. O 17 son desestimados polo xuíz catro escritos de Carlos Sabater defensor de Manuel e doutros procesados.

O 21 do mesmo mes, despois da comida volvérono a trasladar ao Dique.

Estas idas e vindas de prisión en prisión eran costume para que os presos non arraigasen amizades durante a reclusión, foron habituais en todo o país.

Ao mes seguinte, o 20 de xullo comeza a vista ao dez da mañá na que é acusado Manuel, na causa 39/36, de case 3000 folios e 63 procesados, levando dous anos preso. Na Sala de Xustiza instalada na Academia de Maquinistas instruída por rebelión (?!) a bordo do cruceiro Almirante Cervera. Entrou en prisión con 23 anos e pasou o seu 25 e últimos aniversarios en pleno proceso xudicial.

Consérvanse dous retratos realizados por un compañeiro de prisión J. Torres, durante o procesamiento, un con data do 31 de xullo de 1938 retratado na cela e o outro do 14 de agosto do mesmo ano co uniforme militar posiblemente para acudir ao xuízo.

Manuel ten varias acusacións: Ocupar unha terraza próxima á Porta do Dique. Abrir esta porta para que entrasen os paisanos, facer lume contra a academia de Maquinistas e como acusación máis grave promotor da rebelión a bordo do Cruceiro Almirante Cervera, acusación que sufriu en solitario.

Non tendo ningunha intención pola miña banda analizar o proceso, motivado este feito por ser tribunais ilegais e facciosos; no que sen necesidade de ser xurista apréciase a obsesión enfermiza do fiscal por probar feitos nos que as testemuñas nin tan sequera testificaban ver. O feito máis importante de todos é a necesidade de anulación das sentenzas ditadas por tribunais fascistas feito que ocorreu ao termo da Segunda Guerra Mundial en Alemaña, Italia e Francia, España efectivamente ?é diferente?.

Entre as acusacións que sufriu Manuel unha delas é abrir a Porta do Dique, porta que si foi aberta e penetrou a poboación para axudar á mariñeiría para que os buques non fosen tomados polos facciosos, pero segundo declarou o Garda-Xurado Gregorio Pereira que a porta a abriu un cabo e que por ela non saíu ningún Auxiliar. Tamén foi obxecto de persecución por parte do fiscal do feito de que saíse do Arsenal e fose visto no concello, o cal non puido probar xa que aínda habendo o testificado algúns acusados posteriormente rectificaron.
En canto á toma da terraza ao longo do xuízo queda aclarado que esta estaba baixo ordénelas do Tenente de Navío Seris e que saíu coa dotación entre a que se atopaba Manuel, por orde do Segundo Comandante, o cal quedou tamén aclarado que deu a orde de ?armarse todo o mundo?.

Tomando "a palabra o fiscal pasa a expor os antecedentes da revolución marxista na Mariña amparada e preparada desde a esfera gobernamental" ( os días 19, 20, 21 de xullo de 1936?; "o funcionamento da radio mediante os insurxentes do buque (segundo el, obviando outra vez que os sublevados eran eles) mantiñan e obedecían as ordes que desde o Goberno, xa entón faccioso, comunicábanse..." "xa entón faccioso"o Goberno legalmente constituído e votado nas urnas"(...!).

En canto a Manuel insiste obsesionado sen ter ningún informe en contra de que "é un dos dirixentes da rebelión a bordo, de antecedentes revolucionarios considerado como extremista destacado" , volve insistir en que abriu a porta da Construtora e de que saíu á rúa para despois volver ao buque feitos que ningunha testemuña avalan; ...Considera a súa conduta incursa no parágrafo 1º do art. 128 por estimarlle promovedor..., polo cal para Manuel solicita a pena de morte.
Tras o fiscal pasa a expor os seus razoamentos o defensor Carlos Sabater Martínez o seu defensa baséase en demostrar que existiu o Mando e que actuaron dentro da obediencia debida e sen malicia (puntualiza) ...? En canto á súa incorporación á Sección do Tenente de Navío Seris os cales tomaron a terraza ás súas ordenes aclara que "nun barco non pode haber ninguén sedentario e menos naquela ocasión". E lembra que non se atoparon informes contrarios a el.

Ao día seguinte renovada a sesión toma a palabra o defensor López Guarch na súa 1ª afirmación recoñece a existencia do Mando, a obediencia como eximente para case toda a dotación, pero di: "Este beneficio non alcanza aos instigadores da rebelión."

Curiosa conclusión dun defensor na que ao defender aos seus abandona á súa sorte aos demais acusados, á parte vólvese a obviar que os rebeldes son eles.
Ao termo das exposicións sobre todos os procesados o Presidente do Tribunal pregunta aos acusados se teñen algo que expor ao que Manuel reiterou: "non saín á rúa. O meu pai é militar, o meu avó foi militar e eu tamén estiven no exército antes de ingresar na Armada. Educáronme militarmente e ensinado a obedecer aos meus xefes que é o que fixen no Cervera".

Renovan a sesión o día 25 de xullo preguntando ao resto de procesados e declaran terminada a Vista, pasando a deliberar, polo que o Consello de Guerra durou 5 días en sesión pública. A sentenza faise pública o mesmo 25 de xullo:

Resumo literal da sentenza:

1º Resultando: Desde a instauración en España daquel Réxime que non foi a verdadeira expresión do pobo, trazar fría e arteramente desde o Ministerio da Guerra, a nefasta política de "trituración" (comiñas no orixinal) das Institucións Armadas...puxéronse en servizo uns homes que aguzando os seus morbosas intelixencias perseguiron día a día e coidado esmero, o infiltrar odio e rancor, até na raíz? ao obxecto de que o intenso cultivo de tan viles sentimentos facilitásenlles no futuro a consecución das súas satánicos designios.

2º Resultando: ... sucédese o encumbramiento de personaxes sinuosos, faise a apología do delito nos xornais oficiais, que consagran o retorno ao servizo dos que por ser carroña e vilipendio, expulsouse das filas do Exército e da Mariña onde se enquistó a Masonería.

3º Resultando: ... aparece a realidade histórica da nosa Patria, esnaquizada e maltreita (Obviando como sempre que a guerra provocada por eles, levou ao país a esa situación catastrófica con execucións e paseos masivos, enfermidades, fame e miseria, atraso sanitario e cultural). Continúa máis adiante:... para en torrente irresistible, favorecer e alentar o crime desde os despachos oficiais; intensificar o contrabando de armas para coas súas hostes, ás que organizan como milicias

4º Resultando: ... o sector representativo das virtudes e tradicións da nosa raza, o seu Exército e Mariña... fieis aos seus deberes para con Deus e coa Patria, inicia en Africa a Cruzada redentora que ha de salvar a civilización occidental.
5º Resultando: Que o Exército e a Mariña... previa declaración do Estado de Guerra, asume o poder contra a tiranía e en representación da nación ultrajada... levan a efecto o Movemento Salvador, ao que se opoñen os elementos revolucionarios marxistas, alzándose en armas

-(O seu fanatismo lévalle a englobar a todo demócrata e contrario ao fascismo en revolucionario marxista).

6º Resultando: Que sendo obxecto a Mariña de especial predilección para a propaganda dos servizos de Moscova tenia que prender entre os elementos propensos á exaltación e vileza as máis condenadas paixóns e os máis recónditos odios e aberracións?cultivar a indisciplina... funesta obsesión de tan sinistros personaxes malvados seres infrahumanos. (?!)

7º Resultando: Na elaboración do proxecto revolucionario tívose máximo interese en que se formasen nos Departamentos e Escuadras, Comités de Clase; reingresando... aos Cabos... expulsados... consecuencia dos sucesos de outubro de 1934... os Cabos expulsados... foron os principais instigadores da rebelión da Mariña... e servindo de ligazón coas Autoridades marxistas

9º Resultando: ...o Segundo Comandante do cruceiro "Almirante Cervera"... dando orde que se armase e municionase toda a dotación?

11º Resultando: ... os Auxiliares permaneceron en aptitude pasiva...

14º Resultando: ...pon en perigo o Glorioso Movemento Nacional... que hai que defender por forza opondo ao crime e desenfreo, a astucia e suterfugio; xa que non hai outro medio hábil que opor ao truhán e desalmado... cando se trata de vulgares asasinos, ... bastante se fai con entregalos á decisión de honorables tribunais.

17º Resultando: Que o Auxiliar de Oficinas D. Manuel Barreiro Rei, ... favorecedor de Cabos expulsados, embarcado no buque... onde se lle destina como Instrutor de analfabetos... arrastra tras de si, a uns cuantos homes?...que comparten o seu criminal propósito, e, que abrindo a porta da Construtora que ten acceso polo Cantón, sae á rúa?...atacando cos seus compañeiros ao Exército... e vai ao Concello para facer acto de presenza e ofrecemento ao Alcalde, cabeza do movemento rebelde en Ferrol; ... finamente perspicaz prevé un fatal resultado, desampara as súas hostes e cauteloso, volve ao buque... continuando sempre e en todo instante partidario fervente da rebelión, até o extremo de comentar con xúbilo a sensible perda do Cruceiro ?Baleares?.

-(Manuel estivo preso durante toda a guerra, fusilárono 18 días antes de que acabase).

24º Resultando: Que o cabo de Artillaría Angel Seijo Montouto... abandonou o seu buque e saíu da Construtora... segundo afirma por orde de Barreiro asegurando... mandoulle facer lume contra a Academia de Maquinistas, a que trataron de acometer e rodear con obxecto de que se rendesen os seus defensores.

-(Angel Seijo Montouto fué condenado xunto a Manuel a pena de morte, en total 8 condenados a esta pena da que foron conmutadas 6 entre elas a de Angel Seijo).

Feitos que se declaran probados:

1º Considerando: ... a intención dolosa que determinou a obrar aos seus protagonistas, foi o levantamento en armas contra as Institucións básicas do Estado para implantar en España o réxime comunista...; por iso con anterioridade ao levantamento, visitan o Cabos á Autoridade municipal, Xefe Supremo do marxismo en Ferrol, quedando convido o día e a hora en que debe ter lugar o alzamento... a figura delituosa que define o parágrafo 1º do artigo 128 do código penal da Mariña de Guerra, ...acúsase a identidade do elemento subxectivo, caracterizado pola unión espiritual á rebeldía.

3º Considerando: (Referíndose ás declaracións dos procesados):... evitando que a argucia ou a retractación danen á plena conciencia formada, coa incerteza e o erro.

7º Considerando: Que o Tenente de Navío D. Enrique Seris... recibiu orde concreta do Segundo Comandante do Cruceiro "Almirante Cervera" de defender o buque marchando coa súa sección... sendo obxecto... de peticións dos seus inferiores... a querer abrir a porta da Construtora... é indubidable que non tomou as precaucións que a situación aconsellaba...; conduta que facendo caso omiso... formulan outros procesados e que non foron comprobados,,,,

9º Considerando: Que o procesado Auxiliar Segundo de Oficinas D. Manuel Barreiro Rei, cuxos antecedentes de conduta menciónanse no resultando 17 ... compróbase até a saciedade...que foi o máximo dirixente do feito que ocasionou os danos máis graves en todas as ordes, produto de meditado estudo... que o procesado pretendeu envolver coas súas hostes ... é responsable o procesado como promovedor, sendo de apreciar as circunstancias de agravación da transcendencia do dano causado e perigo do culpable.

-(Omite que non existe ningún informe desfavorable, constando no sumario o informe de Falanxe que di: "non figura como afiliado a ningunha sociedade de carácter disolvente, nin tampouco que despregase actividade algunha de carácter político antes do 18 de abril de 1936.- É persoa de excelente conduta moral, pública e privada. 20 de xuño de 1938).

26º Considerando: Que tendo en conta os danos ocasionados pola rebelión que se xulga, procede esixir responsabilidade de carácter civil, cuxa contía haberá de determinarse...

Fallamos (resumo):

O segundo condenado é o Tenente de Navío Enrique Seris a 6 anos e un día de prisión militar maior...

O terceiro é Manuel a pena de morte xunto con sete cabos e no caso de que os condenados fosen indultados, deberá ser substituída pola de reclusión maior de 30 anos?

Declaran a responsabilidade civil de todos os condenados coa contía que se estipule.

-Manuel non parece ser indultado a pesar de que na familia cóntase que o indulto chegou despois da execución, só consta o documento de ...Decatado... non "Conmutado" respecto da súa condena.

Asinada polo Presidente do Consello de Guerra, Contraalmirante José Mª Franco de Villalobos, os vogais, Contraalmirante Andrés Freire Arana, Capitán de Navío Manuel Pita dá Veiga Mogardo, Capitán de Navío Angel Fernandez Piña, Coronel de Intendencia Manuel Otero Brage, Coronel Maquinista José Manso Díaz e polo vogal relator Coronel Auditor Eugenio Branco Serrano.

Sobre Manuel quedan moitas incógnitas que probablemente nunca cheguemos a desvelar, como a existencia do testemuño dunha persoa que aínda a día de hoxe ten temor a revelar a súa identidade e conta que nos días posteriores á rendición no Cervera tivo escondido a Manuel; conta que foi pedirlle axuda á súa casa, que tenia medo e quería escapar a Francia; que o esconderon na casa da serventa durante só un día e medio, esta persoa foi a avisar aos seus pais e eles dixéronlle que saíse que non pasaba nada. No sumario en ningún momento noméase ningunha circunstancia sobre o feito de que fose detido con posterioridade coma se consta noutros procesados nin tampouco que se entregase voluntariamente.

Con data de 19 de agosto o Comandante Xeral do Departamento de Ferrol: "Respecto da pena de morte imposta na sentenza (referíndose á afirmación de pena de morte de Manuel mencionada no mesmo texto) fai constar que deu conta dela a S. E. o Xefe do Estado aos efectos de "Decatado" ou "Conmutación..."

O 24 de agosto palabras textuais da Orde de Baixa: ...Como consecuencia da sentenza ditada por un Consello de Guerra causa baixa definitiva na Armada, con privación de soldos, pensións, honras e demais dereitos militares o Auxiliar 2º de Oficinas e Arquivos D. Manuel Barreiro Rei. ...Asinado en Burgos polo Contraalmirante Subsecretario de Mariña Manuel Moreu.

O 21 de decembro foi dado de baixa no hospital até o 12 de marzo de 1939 que despois do almorzo lle deron o alta, dous días antes de executalo. Estando nove meses sentenciado a matar.

O 12 de marzo escribe dúas cartas de despedida aos seus pais e irmáns e outra á súa noiva (datadas 12 de marzo de 1938, sen ningún lugar a dúbidas cometeu un erro no ano que era 1939):

Resumo da carta de despedida á súa noiva:

Escríbelle entre outras cousas que "faltan breves horas para morrer..." ... "os meus últimos recordos son para os meus papaiños e para ti" , continua escribindo "non nos deixaron ser felices..."

Que se pode "ser feliz con outro home o seu gusto é que o sexa" que o seu irmán e el velasen por ela desde "Alí" e dille a modo de... "segredo: se o 'outro home' puidese ser un dos seus irmáns, eu con iso sería moi feliz".

Fálalle das amarguras que pasaron xuntos (por ter un noivado non aceptado pola familia dela)/dela) pero tamén das horas "gratas e felices".

Que morre tranquilo e pode estar orgullosa porque "toda a vida pórteme como o que son: un home honrado".

Desexa que siga na familia que se se esquece de dicirse o el, que ela lle diga aos seus pais que o seu irmán Fito ?o máis parecido ao meu aprenda a tocar o violín e teña os seus mesmas afeccións?. Instrumento que el tocaba.

Que os seus máis grandes amores foron os seus papaiños e ela...

...Mándoche un abrazo postremeiro

O teu Manolo...

Escribiu unhas anotacións a modo de post data, "aínda que me queda o consolo de despedirnos mañá" feito que non ocorreu.

Polo costado engadiu: "Esta carta estaba escrita onte 12 pois crin que sería o meu último día, ...Tamén engade que se vai sen odiar a ninguén.

Nun billete de 5 pesetas (emitidas en Burgos, 18 de xullo de 1937) no reverso anota en lapis: "Recordo á miña xitana na miña morte" (nome cariñoso entre eles)

- Manolo 14-3-939 Ferrol

Non esquecereiche nunca!

Resumo da carta de despedida aos seus pais e irmáns:

"Queridísimos papaíños dentro de moi poucas horas deixar de existir",  continua dicindo que lle doe non ocupar "o curto tempo da miña vida en facervos felices! ".

Diríxese ao seu pai sentindo que crea que por diferenzas de xenio non lle quería o suficiente. Continua: "a única alegría que me queda é saber que non hai pai no mundo que por salvar ao seu fillo fixese tanto como ti, ese mesmo consolo é o que vos debe quedar a vós", (subliñado no orixinal).

Lémbralles que lle escribe á noiva que lle agradaría que o seu irmán Fito estudase violín, por ser o máis parecido a el, "quero que teña as miñas inclinacións, (as boas, eh").

Que lle diga ao seu irmán Toñito "que o meu pesar máis grande neste mundo é non facer caso dos consellos de mamaíña. Dillo tamén a todos para que sexan bos nenos con ela, que tanto o merece".

Consolarvos pensando que vou xunto a avoíña, a miña madriña, e que chegará o día en que nos veremos todos.

Ese día será o máis feliz, o único, para min, xa que aquí non o puiden ser.

"Morro contento, porque equivocado ou non, morro por unha idea..."continua"... pero non toca a nós xulgalo: El farao".

"Besiños para todos" ... "o voso fillo que vos quere e quereravos sempre moitísimo

Manolo".


Segundo testemuño avisaron dun día para outro que entraba en capela e deixábano ver, ao tres da madrugada os pais de Manuel pasaron en taxi a recoller á noiva para que se despedisen pero a familia dela non llo consentiu e ela despois do fusilamento ocorrido ás 6,30 da madrugada do 14/3/1939 no espigón do Arsenal Militar chamado A Punta do Martelo pasou a súa dor durante días en cama... Os irmáns decidiron porlle aos seus fillos homes o nome do seu irmán maior e Fito cumprindo a promesa feita cando naceu o seu fillo dixo: "Franco matou a un Manuel Barreiro pero aquí hai outro".

A Acta de defunción foi redactada o mesmo día 14 ás doce do mediodía e di que ?faleceu" ás 6,30 a consecuencia de feridas producidas por arma de fogo segundo resulta de oficio do Sr. Xuíz Instrutor?

O día 15 Notifican en texto oficial: Que sentenciado á última pena foi executado anotado no caderno orixinal do mesmo, asinado polo Axudante Maior Guillermo de Arnaiz.

Foi sepultado no cemiterio de Canido e actualmente atópase no cemiterio de Catabois no nicho dun dos seus irmáns menores onde tamén están os seus pais.

A familia decidiu xunto á noiva cumprir o seu desexo "segredo"e un dos seus irmáns casou con ela despois de dous anos de noivado.

Cun evidente cambio de letra habitual o seu pai anota o día 18 a morte do seu fillo na pag. 28 do "Libro para anotacións familiar". Nesta primeira anotación refire "faleceu o mozo...", e na pag. 96 descríbeo como "deixou de existir", non podo deixar de reflectir a impresión que me causa, do mesmo xeito que o evidente cambio de letra a presenza das manchas de tinta que aparecen na páxina, probablemente reflexo da dor dun pai ao relatar de forma encuberta o asasinato do seu fillo e a imposibilidade de poder salvalo.

Relata: "20 de xullo de 1936 cando contaba a idade de 23 anos enfermou e grazas aos auxilios prestados puido sosterse con vida até o día 14 de marzo de 1939 e hora da mañá seis e media que deixou de existir" (...) continua "estivo tres veces en perigo de morte".

(Nos anos 1915 e 1916 tivo dous accidentes que poderían ser fatais, con dous anos tragouse unha moeda de 5 cts. e o pai lévoo A Coruña para extraela, ao tres en Baterías estivo a piques de afogarse de modo que o seu pai tivo que lanzarse vestido á auga.)

En ningún momento fai mención ao Golpe de estado nin ao chamado Glorioso Movemento Nacional nin á dramática situación militar que altera a vida do país, o período de encarceramento do seu fillo relátao como unha enfermidade e nunca refire de forma clara o motivo da súa morte, a caso os auxilios prestados, aos que se refire, puido sosterse con vida até o 14 de marzo "son sen dúbida a forma de deixar constancia de forma encuberta a protección que tivo que exercer para que o seu fillo non perdese a vida como tantos outros" paseado.

Grazas tío Manolo porque dando a túa vida evitaches bombardear á miña nai de 12 anos (futura muller do teu irmán Fito), aos seus pais e irmá e á poboación que neses tempos de guerra refuxiábanse en Málaga, grazas por non bombardealos cando escaparon o 7 de febreiro de 1937 pola tristemente coñecida estrada de Málaga a Almería, tristes sucesos que levaron ao cruceiro Almirante Cervera a atacar Málaga despois de facerse con el os facciosos.

Resistente con causa lévoche no corazón...

Na contorna familiar Manuel foi unha das victimas de máis gravidade, pero tamén houbo outras. Foi represaliado con expulsión da Mariña e desterrado o seu cuñado J. B. C. e os irmáns de leste, marido de Viruca; o marido da curmá da súa nai carabinero en Noya tamén cumpriu pena de cárcere no Castelo de S. Antón , e o pai da noiva Médico Militar que a pesar de non aprobar o noivado por diferenzas sociais foi desterrado por ser Masón; dous dos seus irmáns ao casar emparentaron con familias que sufriron fusilamentos, un deles caso coa irmá dun dos fusilados do buque España e a muller do seu irmán Fito malagueña sufriu de nena a evacuación pola estrada de Málaga-Almería á entrada das tropas de Queipo de Chairo en Málaga o 7 de febreiro de 1937 xunto coa colonia escolar na que se atopaba, a súa irmá maior escapou co persoal do Hospital de Sangue de Málaga no que exercía de enfermeira de guerra con 16 anos xunto aos seus pais que tamén eran persoal deste Hospital. Ambas as irmás puideron chegar a Valencia pero por separado, ao acabar a contenda volveron á cidade, a maior xa casada cun mariño ferrolán do buque republicano Xauen, destinado en augas de Málaga, mutilado de guerra. Xa na cidade foi cando se decataron do fusilamento do seu pai nas tapias do cemiterio de S. Rafael o 14/3/1937 dous anos antes. O novo matrimonio decidiu instalarse en Ferrol a cidade natal del, alí trasladáronse a nai e a súa irmá futura esposa de Fito xa que as súas vidas na cidade estaban marcadas pola represión exercida aos familiares de fusilados.

E. Barreiro Rei (Viruca), nacida o 30/1/1910, a maior dos irmáns xunto ao seu marido J. B. C. maquinista da Armada e galeguista, sufriron desterro en Soria, deixando á súa pequena filla ao coidado da nai, a nena enfermou e faleceu; ao enterro só puido asistir ela xa que ao seu marido e pai da criatura non lle permitiron acudir ao enterro. A nena non estaba bautizada e temeron ter problemas para enterrala. Vivian no piso de arriba do fogar familiar, mantiña longas conversacións nocturnas co seu cuñado Manuel, máis novo, segundo testemuño por este motivo a súa sogra culpábao do ocorrido ao seu fillo.

Anos despois fincáronse en Vigo reunindo se máis tarde o seu irmán Fito xa casado con eles.

En 1982 gañou o recurso contencioso-administrativo que interpuxo para que lle fose recoñecido o retiro que lle pertencía por gradación militar habendo ser outorgado en 1980 unha cantidade inferior. (BOE nº 286)

A. Barreiro Rei, nacido o 5/7/1916, quinto fillo do matrimonio.

O seu pai relata nos seus escritos que en 1934 un Garda Civil deulle un culatazo co fusil rompendo lle o brazo dereito.

O 21 de xullo de 1936 con vinte anos de idade, solteiro, dependente de comercio, foi detido e pasou prisión preventiva no Dique pola causa 182/36 instruída polo delito de traizón en calidade de paisano. A mesma causa pola que son xulgados o alcalde, os concelleiros, e demais persoal do concello xunto a outros paisanos.

As dilixencias comezaron o 24 e declarou o 27 de xullo:

-Preguntáronlle onde, cando e por quen foi detido, ao que contesto textualmenteque sorprendendo lle o tiroteo o día 20 na rúa meteuse nun portal para resgardarse dos tiros, que alí pasou a noite en compañía do seu amigo García Penete que tamén ía como el ao seu traballo, como dependente de comercio, ao día seguinte foron detidos por unha patrulla cando decidiron saír ao cesar o tiroteo... Tamén contestou que non lle interviñeron ningunha arma.

O mesmo día 27 acordouse a súa liberdade e a do seu amigo xunto con 9 detidos máis.

Estivo en prisión 6 días no Dique, non coincidiu co seu irmán Manuel, xa que este en eses días estivo preso no buque prisión Plus ultra e ao Dique trasladárono en setembro do mesmo ano.

Nesta causa houbo 124 detidos dos cales 3 foron fusilados e 35 paseados, 11 quedaron absoltos e os demais en prisión.

O motivo polo que non constan os nomes dalgúns familiares é polo seu desexo de permanecer no anonimato, eles ou os seus descendentes.

Fontes:
- Arquivo Xeral de Mariña Alvaro de Bazan, Historial Militar

- Arquivo Naval de Ferrol, Causa nº 39/36

- BOE nº 286

- "Libro para anotacións familiar" de Antonio Barreiro López

- Testemuños familiares

- Tribunal Militar Territorial Cuarto, Causa nº 182/36