Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

Retrato de "Modélica Transición" con sangue ao fondo (2)

Este artigo tenta extraer as conclusións pertinentes a unha denuncia do esquecemento dun dun dos nosos momentos colectivos máis ignorados.



idílica escena policial en Vitoria.


O anterior artigo co mesmo título que o presente pretendía abrir unha reflexión sobre a necesidade de situar ao período da transición política española, dentro do proceso aberto pola chamada Memoria Histórica, ao mesmo nivel de protagonismo que á etapa franquista, á que aquel deu en certo xeito continuidade.

Este segundo, que trata de dar desenvolvemento ao primeiro, responde a unha débeda con achegas, suxestións e reflexións que aquel recibiu por parte dun nutrido grupo de lectores da web Kaosenlared.net e tenta, á súa vez, extraer as conclusións pertinentes a unha denuncia do esquecemento dun dun dos nosos momentos colectivos máis ignorados, tanto por quen teñen idade para lembralo pero o han ir arrinconando a un lugar escuro da memoria como para as novas xeracións a quen aquela etapa lles foi subtraída da historia recente, con intención "preventiva": a transición política española.

O primeiro dos obxectivos, dar resposta ás propostas e demandas suxeridas de incorporar novas vítimas asasinadas por grupos fascistas e aparellos do Estado postfranquista ao intento de reconstruír a memoria colectiva dos antifascistas españois ha tido unha primeira iniciativa por parte da Redacción de Corrente Alterna na web de Esquerda Anticapitalista ( anticapitalistas.org ) , na que se fai un chamamento a achegar calquera tipo de datos encamiñados a este obxectivo: fotos, pequenas microhistorias dos asasinados, modo en que foron cometidos os crimes, circunstancias,...(1). Por suposto, o esforzo que os militantes de IA fagamos nese sentido non é o único nesa dirección. Xunto coas obras  "A sombra de Franco na transición" de Alfredo Grimaldos, "A transición sanguenta" de Mariano Sánchez Adoitar, xa citado por min anteriores artigos, acaba de aparecer o libro de Alejandro Ruíz-Huerta Carbonell, un dos sobreviventes da matanza dos avogados laboralistas de Atocha en 1977, co título "Os ángulos escuros da transición". Hai ademais múltiples webs de asociacións da Memoria Histórica, de militantes da esquerda aberztale vasca e de afiliados a outras organizacións que lembran aos asasinados nesa etapa, blogs persoais e múltiples iniciativas que se van pondo en marcha. A levada a cabo por JIRA e Nación Andaluza recentemente en relación coa homenaxe a Francisco Javier Verdejo (2) é só una delas. Déixome moitas e pido desculpas por todas as demais.

En todo caso, a iniciativa recompilatoria e reivindicativa de Esquerda Anticapitalista sobre esa etapa escura previa e inicial do chamado "proceso democrático" español non debe de ser entendida como un obxectivo partidista senón como unha contribución, un arrimar o ombreiro ao esforzo por descorrer o veo sobre o que foi a "modélica transición" española. Hai unha débeda pendente da sociedade española e da esquerda que no seu día apostou pola ruptura respecto das tramas negras e a longa necrológica que os militantes de esquerda e libertarios achegaron, ao seu pesar, coa súa morte a mans da ultradereita e dos aparellos policiais do Estado de entón -que aínda non foi depurado- cando non foi obra da conivencia do terror negro cos sumidoiros da organización estatal postfranquista.

Ademais de incorporar os nomes de Francisco Javier Verdejo, dos 5 asasinados a mans da policía en Vitoria, sendo Fraga Iribarne Ministro da Gobernación entón, o 3 de Marzo de 1976, de Mari Luz Nájera en 1977 en Madrid, de Germán Rodríguez en Pamplona, todos eles a mans das FOP, e doutros moitos, ás mobilizacións de todos os xoves ás 20:00 horas na porta do Sol de Madrid, de ir sumando os nomes de José Luís Montañés e de Emilio Martínez, mortos tamén a mans da policía na Rolda de Valencia en Madrid en 1979, de Jorge Caballero da CNT, polos fascistas en 1980,  de Arturo Ruíz Pajuelo, tamén polos fascistas, de reivindicar todos os nomes e de recuperalos para todos os antifascistas e xentes de esquerda, é necesario moito máis. E a iso debésemos sentirnos convocados todos os que desexamos unha historia real sobre esa etapa.

1º.-Pór rostro a moitos deles, que non o teñen. Poida que todo estea en Internet pero non sempre é fácil de atopar esa fotografía que dea concreción a un nome. Neste traballo todos podemos axudar. A desafiante mocidade, crebada para sempre, de moitas destas vítimas é algo que ha de xerar empatía entre quen hoxe son pais senón entre moitos mozos que descoñecen o seu terrible fin.

2º.-Axudar a construír unha pequena historia de cada personaxe, coa súa humanidade e as súas loitas, coas súas esperanzas e o seu tráxico fin. Nada nos achega tanto ás vítimas nin nolas fai presentes como cando descubrimos o terriblemente próximas que eran a cada un de nós.

3º.-Inserir os motivos polos que foron asasinados coa realidade política e social da España do momento. Unha transición que quen a pilotaban desexaban afastada dos "riscos" dunha ruptura política que puidese pór en perigo a continuidade do bloque político, social e económico dominante. Os asasinados non eran bos raparigos con intencións equivocadas ou influídos por ideas nefastas senón loitadores consecuentes por uns principios autenticamente democráticos e contrarios ao sistema de dominación económico que o postfranquismo pretendía lexitimar e que, finalmente, acabou impondo. A Memoria Histórica non pode limitarse a buscar recordo e verdade. Con eles, a xustiza e reparación han de adquirir un significado máis profundo.

4º.-Desvelar toda esa patraña da "modélica transición" a través de todo este proceso. Pór negro sobre branco de porqué unha parte da esquerda, a chamada extrema esquerda revolucionaria opúxose á reforma. Que significaba esa reforma en relación aos aparellos do Estado? Como se relegitimaba e permanecía o Estado franquista, ben que temperado, a través dunha Constitución á que se chegou sosténdose nas Leis Fundamentais do Franquismo? Por que non se depurou, como sucedeu na Europa da desnazificación e o postfascismo, o Estado franquista á morte do Ditador? Por que a restaurada Monarquía non foi sometida a referendo? Por que non houbo referendo Monarquía ou República, tendo en conta que a primeira foi suspendida por un golpe de estado que acabou en guerra civil e a segunda foi declarada herdeira do seu réxime polo franquismo? De que modo converteuse a Lei de Amnistía en Lei de Punto final para torturadores, asasinos e dirixentes do Estado franquista que, deste xeito, pasaron a ser "novos demócratas" e intocables pola lei? Que significaba o "engarce constitucional" de territorios como Euskadi e Cataluña dentro da "unidade indivisible de todos os españois" que proclamaba dita Constitución do 78, sen consultar á poboación dos devanditos territorios dun modo específico respecto da súa vontade política? E todo iso sen entrar a falar do réxime económico e social que se perpetuaba con dicha "modélica transición". Poida que entón a correlación de forzas esquerda-dereita recomendase á esquerda posibilista, opcións máis moderadas, pero 35 anos despois de morto o monstro deben seguir sendo intocables? Creo que non.

A segunda parte deste artigo debe extraer as conclusións pertinentes respecto de todo o que significou esa sanguenta transición:

* Manuel Fraga Iribarne era Ministro da Gobernación cando o 3 de Marzo de 1976 a policía entrou na igrexa de San Francisco de Vitoria, na que ía realizarse unha asemblea de traballadores e, desatendendo a decisión do párroco, ordenou o desaloxo. Só uns segundos despois disparaban gases lacrimóxenos nun espazo pechado e abarrotado de xente provocando o pánico. Os que saíron, medio asfixiados e con panos na boca para non afogarse cos gases lacrimóxenos, foron mallados e disparados con metralletas e pistolas. A policía resolveu a situación que creara a tiro limpo, asasinando a Pedro María Martínez Lecer, traballador de 27 anos, Francisco Aznar Clemente, operario de panadarías e estudante, de 17 anos, Romualdo Barroso Chaparro, de 19 anos, José Castelo, de 32 anos. Dous meses despois Benvido Pereda, traballador de 30 anos ferido nos sucesos, sumábase coa súa morte, á lista de vítimas daquel 3 de Marzo de 1976 en Vitoria. Xunto a eles máis de sesenta feridos graves, a metade con feridas de bala, e centos de feridos leves. (3)

Igualmente, nos sucesos de Montejurra do 9 de Maio de 1976, a figura de Manuel Fraga aparece de nova relacionada cos mesmos. O búnker franquista, contando con Antonio María de Oriol e Urquijo, ex ministro de Xustiza e presidente do Consello de Estado, decidiu actuar na habitual romaría dos carlistas en Montejurra para destruír ao carlismo esquerdista e promover o ascenso político do carlismo filofranquista representado por Sixto de Borbón. A acción coñeceuse internamente entre os aparellos do Estado como ?Operación Reconquista?. Esta organizouse no despacho do Director Xeral da Garda Civil, o xeneral Anxo Campano. Reuníronse en varias ocasións José Arturo Márquez de Prado, xefe do carlismo de Sixto de Borbón, o xeneral Campano e o xeneral Salvador Bujanda, Subdirector Xeral da Garda Civil. O plan contaba coa cobertura loxística do SECED, -servizos secretos creados por Carrero Branco e dependentes de Presidencia do Goberno-. Segundo testemuño do xeneral José Antonio Sáenz de Santa María (posteriormente, en 1996, inculpado xunto aos xenerais Rodríguez Galindo e Cassinello no sumario Oñaederra, relativo aos primeiros asasinatos dos GAL entre 1983 e 1984), entón xefe do Estado Maior da Garda Civil, Campano manifestoulle que o plan era coñecido e aprobado polo ministro de gobernación Manuel Fraga e polo entón presidente Arias Navarro

As consecuencias daqueles actos foron a morte de Aniano Jiménez Santos, morto varios días despois de ser disparado polo falanxista onubense José Luís Marín García-Verde,[] coñecido como ?o home da gabardina?. Na cima de Montejurra, tras o incidente, o mencionado Marín García-Verde xunto con outros atacantes, membros de Comuñón Tradicionalista, mataron  Ricardo García Pellejero e feriron a varios carlistas mediante disparos de pistola.

Sixto de Borbón-Parma e Borbón-Bousset foi expulsado de España por este acto (baixo a coartada de ter cidadanía francesa) sen serlle tomada declaración oficial. "Os avogados da acusación non lograron que testificase Manuel Fraga, ministro da Gobernación e que o día dos sucesos se atopaba en viaxe oficial a Venezuela (tras a súa volta, manifestaría que os incidentes non foran máis que unha «pelexa entre irmáns»). Con todo, a estes crimes foilles aplicada a Lei de Amnistía de 1977, e os acusados-José Luís Marín García-Verde, como responsable dos asasinatos, Arturo Márquez de Prado e Francisco Carreira, como dirixentes da acción violenta-, sen ser xulgados, foron liberados, ao quedar extinguida a súa responsabilidade penal" (4)

§         Rodolfo Martín Vila, Ministro da Gobernación de 1976 a 1979, durante o primeiro Goberno de Adolfo Suárez, coñecido como ?a porra da transición? parece estar implicado en numerosos casos escuros do citado período.

ou       O "Caso Scala" do 15 de Xaneiro de 1978 (5), xa mencionado na primeira parte do artigo do mesmo título que o presente. A vista do Caso Scala tivo lugar en decembro de 1980. Os avogados defensores (Loperena, Palmés, Krauel e Seguín) da CNT solicitaron que o Ministro de Gobernación Rodolfo Martín Vila comparecese a declarar, pola existencia de indicios que facían sospeitar unha trama policial con responsabilidades políticas de alto nivel, pero Martín Vila negouse a comparecer. O atentado custou a morte a 4 traballadores da citada sala de festas, orquestrado mediante confidentes policiais infiltrados no sindicato CNT (Joaquín Gambín) co obxectivo de desacreditar ao mesmo ante os traballadores, que naquel entón lanzaba unha forte campaña contra os Pactos da Moncloa, e evitar así a súa progresión en Cataluña.

ou       Igualmente a Rodolfo Martín Vila relacionóuselle co intento de asasinato de Antonio Cubillo, líder independentista canario do MPAIAC, o 5 de Abril de 1978, nunha acción que implicaba no atentado ao goberno alemán. Supostamente, o ministro Rodolfo Martín Vila pediu en decembro do ano 1977 o apoio do goberno alemán de Helmut Schmidt, para vixiar ao MPAIAC, en Canarias e en Alxeria. Segundo especulacións do xornal Der Spiegel o goberno alemán habería asignado ao axente especial da policía de Baixa Sajonia, Werner Mauss, a Las Palmas de Gran Canaria, para obter información do MPAIAC.[] Coa devandita información diríxese a Alxer, para infiltrarse na organización terrorista, aínda que é rexeitado. Aínda así queda na cidade á espera de ordes e para axudar no caso de que o asasinato salga mal.[] José Luís Espinosa Pardo, antigo infiltrado do SECED no PCE(r) e no FRAP, que anteriormente se ofreceu a apoiar a Cubillo, contratou aos mercenarios Juan Antonio Alfonso González e José Luís Cortés para que levasen a cabo o asasinato. (6)

ou       A Martín Vila vincúlaselle coa primeira gran operación de guerra sucia anti-ETA coñecida. Unha banda fascista, a Tripla A, supostamente paga polo Ministerio da Gobernación de entón, ametralló a Juan José Etxabe e á súa esposa Agurtzane Arregui o 2 de Xullo de 1978, ao saír do establecemento "Etxabe Enea?" lugar de reunión habitual de refuxiados vascos en San Juan de Luz (Francia). Desde un Peugeot 104 soltaron un refacho tan potente que practicamente segou o corpo de Agurtzane Arregui -once balazos- Os outros seis recibiunos o seu marido, gravemente ferido. Juan José Etxabe sobreviviu e a súa esposa morreu. (7)

ou       Martín Vila, este ex falanxista, ex xefe nacional do SEU, ex gobernador civil de Barcelona e prolífico xefe de superpolicías con licenza para matar, volve ser asociado directamente con feitos violentos durante a "modélica transición" española. Nos sucesos do 8 de Xullo de 1978 (Sanfermines) en Pamplona morre dun tiro na cabeza o mozo de 23 anos, militante da LCR, Germán Rodríguez e máis de 150 persoas son feridas, 11 delas de bala. Houbo 7.000 disparos de material antidisturbios e 130 disparos de bala. Da violencia empregada dan idea as ordes impartidas desde a central aos policías por radio, e que foron gravadas: "Preparade todas as bocachas e tirade con todas as enerxías e o máis forte que poidades. Non vos importe matar". As protestas provocadas pola salvaxe actuación policial estendéronse por todo o País Vasco e Navarra os días seguintes, morrendo por disparos da policía en San Sebastián o mozo José Ignacio Barandiarán, o 11 de xullo. Rodolfo Martín Vila na rolda de prensa realizada en televisión en referencia a estes acontecementos comparándoos ás accións de ETA dixo: "Á fin e ao cabo o noso serán erros, pero o outro son crimes" (8)

§         A sección da galería temática de monstros da etapa oficialmente postfranquista amplíase coas figuras dos gobernadores civís durante a transición. Estes, que até 1976 coincidiran, en moitos casos, co cargo de Xefes Provinciais do Movemento eran figuras políticas de probada fidelidade á figura do ditador e mesmo a súa sombra posterior varios anos despois de desaparecido aquel.

ou       Luís Mardones, o home de todas as salsas políticas de Canarias desde a transición (UCD, ATI, as AIC e agora Coalición Canaria) era Gobernador Civil de Santa Cruz de Tenerife o 12 de Decembro de 1977. Ese día o novo estudante Javier Fernández Quesada manifestábase en apoio aos traballadores da empresa Transportes de Tenerife, propiedade de Leoncio Oramas, home vinculado á UCD. Javier Fernández Quesada morreu por disparos da Garda Civil na Universidade da Lagoa, onde se atopaban concentrados tanto traballadores do conflito citado como universitarios que apoiaban a súa folga. O máximo responsable na provincia canaria sobre o membro do corpo policiaco-militar era Luís Mardones. Nin o garda civil autor dos disparos foi sancionado nin Mardones sufriu repercusións políticas nin doutro tipo por iso.

ou       Ignacio Llano Cifuentes era gobernador civil en Navarra cando cae asasinado Germán Rodríguez a mans da policía e o seu salvaxe carga contra os manifestantes da praza de touros de Pamplona e arredores o 8 de Xullo de 1978. Un dos sucesos máis graves da transición política española pola cantidade de feridos producidos -máis de 130-, ademais da morte de Germán, só supuxo para o matarife Llano Cifuentes a súa dimisión. Non recaeron sobre el en ningún momento outras responsabilidades.

ou       O substituto de Chairo Cifuentes foi Eduardo Ameijide e Montenegro, Gobernador Civil en Navarra cando o 3 de Xuño de 1979 Gladys do Estal Ferreño, militante ecoloxista, cae asasinada a mans dun garda civil na represión dunha protesta antimilitarista e contra a utilización da enerxía nuclear en Tudela (10). O Gobernador Civil decidiu utilizar a táctica da lura botando a súa tinta negra para embadurnar a actuación criminal do membro da benemérita ao seu cargo. A súa mentira non tivo consecuencias penais para el. Coa chegada do PP ao poder volveu á política, sendo Delegado do Goberno en Aragón até 2004

Os citados cargos políticos seguen vivos, boa parte deles continúan aínda na actividade política e/ou empresarial (Martín Vila é Presidente de Sogecable). Ningún deles foi sentado no banco dos acusados e, condenado, sendo encarcerado e/ou inhabilitado politicamente, no caso de que fose demostrada a súa culpabilidade.

Ningunha democracia éo autenticamente se fai táboa rasa do pasado, se deixa sen xulgar crimes de Estado, se iguala nunha Lei de Amnistía a vítimas e a verdugos, se enterra a súa memoria colectiva para que ninguén pida contas aos asasinos e responsables políticos dos crimes.

A morte de Germán, de Francisco Javier, de Gladys, de Javier, de tantos e tantos outros non pode continuar, máis de 30 anos despois, nin un día máis impune. A recuperación da súa memoria, a reivindicación das súas figuras é claramente insuficiente se non reciben a xustiza e a reparación do castigo e a condena dos inductores das súas mortes.

Esta Lei da Memoria Histórica é claramente falaz e cómplice da impunidade do franquismo e o postfranquismo se ampara unha lei de autoamnistía que se deron a si mesmos os verdugos dos seus asasinados.

Nas nosas mans está  recuperar a iniciativa de tantos e tantos colectivos que, no seu día, tentaron lograr xustiza para as vítimas e castigo para os culpables.

Queda moito máis lodo que remover para que se poña negro sobre branco sobre a ?modélica? transición española. O estudo e denuncia dos torturadores (González Pacheco, alias ?Billy o Neno?, Martinez Torres, etc, etc) nas comisarías e cárceres españois e noutros lugares de terror é unha páxina que aínda debe seguir escribíndose, polo menos dos que seguen vivos e non coñeceron outra aplicación da xustiza que a que eles acomodaron á súa particular psique en forma de suplicios e torturas.

E da monarquía herdeira do franquismo, que? Esa merece non un senón moitos artigos. "Piano, piano se vai lontano". Ao paso



NOTAS

(1) http://www.anticapitalistas.org/node/5577

(2) http://www.kaosenlared.net/noticia/jornada-homenaxe-javier-verdejo-almeria

(3) http://es.wikipedia.org/wiki/sucesos_de_Vitoria

(4) http://es.wikipedia.org/wiki/sucesos_de_Montejurra

(5) http://asaltarloscielos.blogspot.es/1280950269/retrato-de-modelica-transicion-con-sangue-ao-fondo/

(6) http://es.wikipedia.org/wiki/intento_de_asasinato_a_Antonio_Cubillo

(7) http://www.elpais.com/articulo/espana/etxabe/_JUAN_Jose/ALIANZA_APOSToLICA_ANTICOMUNISTA/ETA/Asasinada/muller/ex/dirixente/ETA/Juan/Jose/Etxabe/elpepiesp/19780704elpepinac_1/Tes/

(8) http://es.wikipedia.org/wiki/sanfermines_de_1978

(9)http://www2.noticiasdenavarra.com/edicións/2009/06/07/politica/espana-mundo/d07esp29.1618995.php