Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

"A clave Embassy": O espía español que rescatou a miles dos nazis

Un libro da antropóloga Patricia Martínez de Vicente, "A clave Embassy", fai públicos os documentos do servizo de intelixencia británico que demostran como o seu pai, o médico Eduardo Martínez, axudou a fuxir a través de España a miles de fugitivos perseguidos polo réxime nazi.





Martínez de Vicente investigou durante case unha década para sacar á luz a historia do seu proxenitor que agora publica neste libro, dacabalo entre a novela e o ensaio e que toma o seu nome do madrileño salón de té Embassy, cuxa proximidade ás embaixadas británica, francesa e alemá converteuno nun dos escenarios da actividade das redes de espionaxe na década do corenta.

En Embassy, rexentado pola irlandesa Margaret Taylor, non só se servía o té: tamén se acollía aos refuxiados ata que estes eran evacuados pola fronteira en coches de matrícula diplomática.

O doutor Martínez Alonso foi, durante esa época, médico oficial da Embaixada Británica e un dos principais elos na cadea das redes de evasión humanitaria supervisadas polo servizo secreto dese país.

Acolleu a algúns deses refuxiados no seu piso de solteiro de Madrid e na súa casa viguesa da Portela, e tamén ideou unha ruta de escape desde o campo de prisioneiros de Miranda de Ebro (Burgos), onde acudía a atender aos recluídos, aos que expedía falsos certificados recomendando a súa evacuación por razóns de saúde.

"A pretuberculosis" era un dos seus diagnósticos preferidos, dixo hoxe a súa filla.

Tras casar con Moncha De Vicente, o médico escapou a través de Portugal a Londres para fuxir da Gestapo, e desde alí seguiu colaborando coas redes clandestinas de evacuación até o seu regreso a España unha vez acabada a contenda.

Precisamente foi o feito de nacer en Londres uno dos motivos que de nena espertaron na autora sospeitas sobre unha posible relación do seu pai coa espionaxe.

Máis adiante, en 1986 e xa falecido Martínez Alonso, a súa filla atopou ao desmantelar o piso familiar en Madrid un caderno con notas en inglés do seu pai, nomes de militares e outras crípticas anotacións.

Tras un exhaustivo labor de investigación, un contacto da Embaixada Británica avisoulle de que foran desclasificados os documentos da época en que o seu pai puido colaborar con esta rede, e confirmou que, en efecto, así ocorreu.

Entre os documentos que se inclúen no libro figuran comunicacións do servizo secreto británico e do Goberno polaco no exilio, fotografías da época, listaxes de nomes e cartas, aínda que o máis revelador é a acta de segredos oficiais que asinou o doutor en 1942 e pola cal mantivo lealdade á coroa dese país até a súa morte.

Entrevistas con familiares, fotografías e algunhas pistas que lle proporcionou a súa nai, bastante remisa a falar do asunto, completaron o traballo de Patricia Martínez, quen asegurou que "aínda que o chamamos novela, son feitos moi reais".

Fonte:http://www.eldiariomontanes.es/agencias/20100217/mais-actualidade/cultura/a-clave-embassy-espía-espanol_201002171415.html?crear_enviar=Cancelar



Dr. Martínez Alonso coa súa esposa e filla


Ao cinema o labor altruísta do médico galego que salvou a miles de xudeus

Se en 2003 esta escritora e antropóloga, presentou o seu libro "Embassy e a intelixencia de Mambrú" (Velecio) na Casa de Galicia en Madrid, sorprendendo a todos os asistentes coa súa narración e argumento libresco, en 2007 e no mesmo escenario volveuno a facer pero con novos descubrimentos que pon punto e seguido á súa ardua tarefa de investigación sobre a azarosa experiencia persoal e profesional do seu pai, o médico galego Eduardo "Lalo" Martínez Alonso. Un auténtico "self made man" digno de ser protagonista dunha película de Hollywood e que de momento, o é xa, de maneira oficial para as institucións británicas. A permisividade aos arquivos históricos do Servizo Secreto Británico a partir de 2005 por parte das institucións gobernamentais, permitiu á súa filla Patricia o acceso aos informes do seu pai. "Leste consta nos mesmos debido a que foi congratulado no ano 45 cunha condecoración polo seu labor de espionaxe", engade a escritora. Este recente achado imprime realismo a esta historia ocorrida na España de Franco e na Europa da II Guerra Mundial que pronto a veremos no cinema porque Patricia "ten guionista e produtor", ademais de que a "II parte do libro chegará en outubro".

O 23 de maio de 2007 o doutor Eduardo Martínez Alonso cumpriría 104 anos. Unha data que loxicamente pasa desapercibida para o lector, a pesar de que se trata do centenario do nacemento do primeiro cirurxián torácico que operou o cancro de pulmón en España a finais dos anos 1940. Acontecemento tan descoñecido para a gran maioría como as súas heroicidades no salvamento clandestino de refuxiados estranxeiros procedentes de campos de concentración alemáns e baixo a represión de Hitler.

Primeiros meses de 1940. Madrid sufría as feridas da posguerra. A sospeita era a única relixión deses días. Cada movemento estaba estudado e o azar, era un risco inoportuno. Á vez, Europa ardía en chamas. A II Guerra Mundial protagonizaba a historia bélica do continente. Máis de 200.000 persoas fuxiron da fronte de guerra nos primeiros días do estadillo en busca dun dereito fundamental minguado polo lume, a vida. E a moitos deles (ingleses, alemáns, franceses...), Madrid saíulles ao paso. Non en balde, a súa salvación non estaba na capital de España senón que, sería Redondela, a plataforma de lanzamento á liberdade xunto cun feixe de persoas, encabezada polo Doutor Martínez, que colaboraron no proceso de maneira altruísta.

Digno de calquera panorama de represión e autoritarismo, o clasismo estaba á orde do día. Os grandes contrastes evidenciaban a vida social daqueles afín ao réxime que gozaban ao son do piano, entre pasta e pasta, risas de champagne e cuncas de café aromático. Todo iso no escenario dun Embassy de moda, tal hoxe un café real. Aquel elegante salón de té, situada na cera nobre do Paseo da Castelá, viña sendo a dobre cara dunha mesma moeda. O elitismo snob que se relacionaba na planta de arriba ocultaba a desgraza humana que sobrevivía na parte de abaixo. A fame, a sucidade, o frío e as enfermidades soslayaban ao grupo de humanos que se hacinaba na trastienda a espera de poder dunha pasaxe facía Portugal ou Xibraltar, a través do mar ou do río Miño, onde o perigo brillaba pola súa ausencia.

E así, sumaron máis de 30.000 os xudeus que discorreron polos baixos deste centro de operacións, negocio de Margarita Taylor, que xunto con Lalo (participara como médico da Cruz Vermella nos dous bandos) e exercía de médico da Embaixada Británica en Madrid, e outros colaboradores, colaboraban co Servizo de Intelixencia Británica. No grupo que participou nos rescates figuraban, entre outros, o agregado naval da Embaixada, Alan Hillgarth, ao que Winston Churchil nomeara coordinador do servizo secreto en España.

As misións do doutor Martínez comezaron tras as visitas ao campo de concentración de Miranda de Ebro, onde o Goberno de Franco recluía a quines chegaban a España ilegalmente, fuxindo do III Reich. Lalo atendía a estes reclusos, testemuñaba nos partes médicos que estaban enfermos e posteriormente, para evitar contagios, os trasladada a Madrid, amparados pola matrícula diplomática do vehículo que empregaban. Despois de pasar polos baixos do Embassy ou o piso da dona, o destino era a leira galega do doutor "A Portela", situada en Redondela (Pontevedra). Alí chegaban tras percorrer o traxecto Madrid-Vigo no maleteiro dun coche. Alí pasaban a noite. No embarcadoiro da leira esperaba un grupo de mariñeiros vigueses, que levaban aos xudeus até Portugal ou até naves británicas fondeadas en alta mar. Daquela o médico, certificaba as súas mortes.

Aínda que os rescates producíronse entre 1940 e 1944, Martínez só participou nos salvamentos durante os dous primeiros anos. A fuga obrigada do doutor xunto coa súa recentemente esposa, aparentando unha lúa de mel en Lisboa, camiño de Londres, pechou a etapa desta apaixonante historia real tanto polos vestixios materiais que sobreviviron ao tempo como polas condecoracións oficiais que testemuñan a veracidade do feito. Unha GESTAPO excesivamente entrometida nos asuntos de España ao amparo das simpatías do réxime de Franco marcaron o fin do labor humanitario.

Unha historia ancorada no silencio

O casual achado dun manuscrito do seu pai revelou a Patricia Martínez de Vicente esta insólita e descoñecida historia, hai 17 anos. A pesar de que nin a súa nai nin o seu pai faláranlle xamais do ocorrido facía 60 anos atrás, a curiosidade desta escritora levouna algún tempo máis tarde a iniciar unha investigación minuciosa que deu o seu primeiro froito en 2003 coa publicación de "Embassy e a intelixencia de Mambrú". Un primeiro capítulo do gran best seller que Patricia está a crear a base da recompilación de información, contrastada e comprobada nos arquivos correspondentes e con lecturas históricas. Por iso, despois dos seus períodos de exploración, a autora irrompe na actualidade con novos e insólitos datos que aclaran a par que imprimen curiosidade á historia.

"Volve á actualidade informativa con máis información sobre o caso" Efectivamente. Eu sempre pensara que o meu pai finó o seu labor de axuda ás evacuacións clandestinas cando abandonou España froito da persecución da GESTAPO. Con todo, unha vez en Inglaterra seguiu colaborando co Servizo Secreto Británico como responsable das exportacións que se realizaban polo mar de Vigo e o río Miño. Aínda que a súa colaboración "in situ" só durou dous anos, en Inglaterra alargouse tres anos máis, até 1945, ano en que foi condecorado. Unha información á que tiven acceso a partir do ano 2005, data na que as autoridades gobernamentais británicas fixeron públicos os arquivos do seu Servizo Secreto.

Por que tanto silencio?

Esa mesma pregunta facíame eu pero ao acceder aos arquivos históricos entendino perfectamente, por compromiso e moralidade. O meu pai xurara unha especie de segredo profesional ás autoridades británicas da época coas que traballaba e de feito, levou o segredo á tumba.

Como imaxinar que un elegante salón de té acubillaba a un dos máis activos tentáculos do antifascismo europeo?

Non me cabe dúbida de que a gran protagonista e encargada de transmitir normalidade absoluta á vez que se daba a dualidade foi a súa dona Margarita Taylor. Unha auténtica muller heroína que seguiu colaborando co Servizo Secreto Británico até o ano 1944.

Como sospeitar que un médico, o seu pai, reservado, conservador e monárquico, era un dos colaboradores máis activos do Servizo Secreto Británico?

A miña familia era progre para a súa época, non ían a misa, pero eran de dereitas. As xeracións máis novas tedes un problema con iso, porque non entendedes que se puidese ser de dereitas sen ser franquista.

Vostede publica no libro nomees e apelidos de xudeus salvados polo seu pai? Tivo noticias ou segue nesa liña de investigación?

De momento non pero podo anunciar a día de hoxe que en outubro se publicará a segunda parte do libro con moita máis información que recompilei ao longo deste tempo e que, mesmo, sorprendeume ao meu mesma. Ademais, estou feliz porque haberá película, teño guionista e produtor.