Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

A "guerra" da memoria. Notas para unha introdución.

Na batalla das "interpretacións", máis que o pasado, están en xogo o presente e o futuro. De feito, o debate da historia é, en boa medida, o das alternativas en xogo...

Creo que os debates sobre a "memoria" con todas as súas consecuencias, requiren ser comprendidos nun marco moito máis amplo que o que podía ser a República, a guerra ou tal ou cal episodio. Trátase dun debate de aquí e agora, e pola tanto, por máis que esteamos a falar de Paracuellos, por citar un exemplo, estamos a facelo de face ao presente, como parte do "xogo" político actual no que o "novo réxime" que se acabou impondo como unha componenda entre os "reformistas" do franquismo, e os grandes partidos e sindicatos antifranquistas, comeza a facer augas...

É por tanto un debate que, por máis que regrese ao pasado para analizalo e comprendelo mellor, o seu principal sentido radica en cargar de razóns a como con esta componenda liquidáronse unhas contas do pasado que aínda seguían vivas. Unhas contas que someramente poderían enumerarse así: 300.000 denunciados, 60.000 executádos na postguerra, 400.000 encarcerados, tres millóns de fichados, uns 130.000 desaparecidos, e a lista segue. E seguirá, porque tiveron que pasar tres décadas desde as conquistas das liberdades para poder fala de todo isto e de moitos máis. Por exemplo: da actuación do exército "africanista" en Marrocos, da utilización das "tropas mouras" contra a República, do rapto masivo de nenos, do roubo "manu militari" dos bens republicanos, etcétera, etcétera.

Xa o dixo moi ben José Martínez, o "alma mater" de Ruedo Ibérico, a revista e plataforma editorial do exilio, e a máis importante de toda a historia deste país de países"Aínda quedaba a última batalla da guerra, a máis importante de todas   as posibles,   a das "interpretacións". Aquí, dita batalla é -probablemente- a máis importante de todas as coñecidas en calquera outro lugar".

Non parece que existan moitos países no que o pobo e as ideas da Ilustración (a democracia, o humanismo, o pensamento crítico, o socialismo e a igualdade, todo iso encarnado primordialmente polo movemento obreiro), sufrisen unha derrota tan devastadora. Por suposto, a de guerra e a postguerra, pero tamén a que seguiu á II Guerra Mundial, cando as "democracias" (Gran Bretaña e USA), "votaron" pola continuidade do franquismo. Cando se di que a Constitución e o novo réxime non saíron do 36, é certo: cambiaran demasiadas cousas. O franquismo perdera a maior parte da súa base social, a esquerda estaba ?entón- á ofensiva?Con todo, desde se que saíron de 1939, a sombra do exército e dos corpos represivos era aínda demasiado sórdida e alargada,  funcionou aquilo da espada de Damocles, e aí estivo o 23-f para lembralo.

Poucos golpes de estado fracasados deron tan bos resultados.

A dereita foi a gran vitoriosa da Transición: entrou coa "nosa" (o recoñecemento da liberdade, a amnistía e as autonomías), para saír coa "súa". As liberdades quedaron enmarcadas nunha Constitución que convertía ao monarca en xefe dos exércitos prol encima do parlamento; a amnistía "tamén se estendeu a todas as súas responsabilidades (incluíndo as máis apartadas, así por exemplo foron amnistiados até os especuladores que se enriqueceron coas "urbanizacións" ilegais), e as autonomías foron diluídas co regionalismo, e con recórtelos tipo LOAPA...A mobilización popular foi desactivada (sobre todo polo PCE-PSUC), e canalizada cara a un bipartidismo á americana...

Dentro desta nova orde, a (nova) esquerda podía chegar ao poder, incluso arrasando nas urnas, pero soamente podía gobernar xestionando o que non podía xestionar a dereita.  Resulta farto simbólico que a chegada ao poder do PSOE sexa coincidente co "irresistible ascenso" do neoliberalismo que aquí sería coroado coas súas interpretacións provenientes da dereita, e a esquerda institucional que ditaminou que a resistencia e as mobilizacións correspondían á época anterior, mintas que agora todo sería posible gradualmente a través das institucións e de de a integración a unha Europa vista aínda coas lentes do "Estado social".

Así, ao gran medo aos espadones (durante o 23-F foi moitísima a xente que se quitou do medio), había que sumarlle a recuperación da iniciativa por parte da dereita "reformista" (a esquerda podía xogar...pero no campo da dereita), máis a gran vitoria internacional do  "mundo libre" contra o "totalitarismo" ou sexa contra o "comunismo..." Esta derrota terá o seu colofón no referendo da OTAN -o camiño que hai entre o Non inicial do PSOE e o si ulterior (coa ameaza nada velada por parte de Felipe de que, de triunfar o Non, os que gañasen terían que xestionar un país con máis ruídos de sabres)?-.

Esta dinámica levará por diante a boa parte do antifranquismo; desaparecerán as importantes formacións de orixes maoístas (dinamitadas ademais coa caída bufa da chamada "banda do catro" nunha China na que a se demostraba que a chamada "revolución cultural" fora calquera cousa menos iso), descomporanse o PCE e o PSUC, Comisións Obreiras deixará de ser unha "correa de transmisión" do "partido" para converterse na que xa estaba a ser a UXT, unha institución máis ligada ao Estado que aos traballadores...Esta suma de desastres acabarán afectando duramente ao pobo de esquerdas, e con el ás diversas esquerdas radicais condenadas novamente á marginalización.

Todo este cadro resultaría incompleto sen ter en conta polo menos dous factores máis, un foi un horizonte social no que a Europa do Benestar apareceu como unha opción atractiva e razoable  fronte a calquera veleidade revolucionaria, algo que á maioría legou a parecer unha "quimera" que podía levarnos ao peor... Outro foi a reciclaxe dunha gran parte dos cadros do antifranquismo (comezando polos PNN, polos que ademais de correr diante da policía tiñan unha carreira universitaria), de todos aqueles que "sacaría partido" da clandestinidade, vista e justificada como unha escola que, aínda que non servira para facer a revolución, si que podía servir para atopar o seu lugar ao sol dunha democracia justificada á maneira cínica, era o peor dos réximes exceptuando todos os demais.

Neste contexto, a moita xente pareceulle que xa estaba ben de tanta "paixón" e "crispacións" reivindicativas e "existencialistas", e que o que se trataba agora era de vivir ben que son catro días.           

Será neste cadro  onde se desenvolverá unha nova historia oficial que agora comeza ser cuestionada nas súas diferentes vertentes...