Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña

Os mortos de todos

Eu creo que iso é o que quería dicir Joaquín Leguina no artigo que foi tan mal celebrado nas últimas semanas

Os mortos da Guerra Civil española deberían ser de todos. E todos eses mortos deberían recibir a homenaxe da sociedade enteira, porque na súa maioría fórono inxustamente. En ambos os bandos. Eu creo que iso é o que quería dicir Joaquín Leguina no artigo que foi tan mal celebrado nas últimas semanas.

Vexamos por orde algunhas cousas. A primeira, que non hai que discutir moito para concluír que a República era o réxime legal e lexítimo, e que os rebeldes comezaron unha inmensa matanza con propósitos exterminadores desde que se iniciou o golpe de estado do 18 de xullo. A ese sangue seguiulle máis sangue, vertida desde moitos lados.

Os defensores da causa da República (entre os cales me conto) esquecen a miúdo que moitos republicanos actuaron, en bastantes ocasións, coa mesma crueldade e frialdade que os golpistas. E non sempre desde o descontrol que a inexistencia do Estado facilitaba. Vallan catro exemplos:

O de Paracuellos do Xarama, onde milicias organizadas que dependían do PCE e da CNT acabaron coa vida de máis de 2.000 sospeitosos de conivencia cos insurxentes. Non eran a República, pero formaban parte do seu armazón. Demóstrano as actas da CNT achadas por Diana Praza, que traballaba para min como documentalista para o libro A batalla de Madrid.

O dos asasinatos de Barcelona. Varios miles de persoas da pequena burguesía (ou simplemente católicos) foron asasinados de forma planificada pola FAI, segundo a documentación achegada por Miquel Mir no seu libro Diario dun pistoleiro da FAI.

O libro de Fernando do Rei Paisanos describe cunha documentación abafadora como, desde antes do comezo da sublevación, nun pobo manchego chamado La Solana, todo o mundo sabía a quen tiña que matar en canto comezase o enfrontamento que xa se cheiraba.

En Cataluña, ao finalizar a guerra, producíronse matanzas de prisioneiros realizadas por milicias que dependían do Goberno e controlaban os cárceres. Javier Cercas, que participou nesta polémica, ha novelado os sobrados datos que existen respecto diso.

Este catro exemplos bastan, ao meu xuízo, para afirmar que se deron casos abundantes de planificación no bando da República, que afectan a forzas fundamentais das que a defendían.

Iso non impide seguir sostendo que, de forma xeral, póidase dicir que a República era un réxime lexítimo que estaba defendido por persoas honradas, pero tamén por asasinos, mentres que os alzados formaron un conglomerado criminal que tamén foi defendido por persoas decentes.

Pero se pasamos ás vítimas e afastámonos da política, podemos analizar cun pouco de cordura o que de aí nos debe quedar. Aquí voume a contentar con expor un só exemplo que é o máis espiñento: Paracuellos.

E é que pouca xente comenta que dos máis de 2.000 asasinados nos arredores de Madrid en novembro e decembro de 1936 non existe identificación individual. Sábese de moitos, sábese que están aí, pero non se coñece nin o número exacto nin a identidade de cada un dos cadáveres que repousan nas gabias. Merecían a morte? Hai que sacarlles o ADN a todos? Penso que non, que nos basta con recoñecer que foron asasinados de forma inxusta e que algo lles debe lembrar. Os franquistas lembráronlles sempre. E os demais?

Como aos demais. O que está aínda pendente é a recuperación da dignidade de moitos que foron asasinados os franquistas. Devolverlles a dignidade e dar ás súas familias a posibilidade de completar o duelo que Franco lles negou. Hai que ser malnacido para seguir negándoo. E foron, pola súa banda, moi pouco hábiles e diligentes os Gobernos da democracia que non completaron esa tarefa.

Creo que chegar a un acordo sobre estas bases é bastante sinxelo.

Non existe ningunha diferenza de grao entre as vítimas de Paracuellos e as de Badaxoz. Existiu unha diferenza de trato durante 40 anos. Pero todos foron asasinados a sangue frío, de forma indiscriminada, sen xuízo e sen causa. Podémoslles facer iguais agora. Pero a base para conseguilo é recoñecer que ningún foi asasinado xustamente, por moito que dos asasinos, que non o foron todos os combatentes, uns fosen golpistas odiosos e outros fosen odiosos defensores (aínda que nola pesar dalgúns)/dalgúns) dunha causa xusta.

Detesto o franquismo, todo o que supuxo e toda a herdanza que deixou. Pero non me custa nada, senón todo o contrario, proclamar que todos eses mortos son meus. Os que están nunhas fosas e os que están noutras.

E que non considero meus a ningún dos que os asasinaron. Nin son meus os milicianos que foron a Paracuellos nin os falanxistas que limpaban cada pobo de forma ordenada. En case todos os casos tratábase, ademais, de xente que estaba na retagarda, que non combatía, que só mataba a seres indefensos.

Franco matou o dobre que os republicanos. Iso, que ten que ver con cada vítima?